Từ môn học đến môi trường sử dụng thường xuyên
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là định hướng sử dụng tiếng Anh thường xuyên trong dạy học, hoạt động giáo dục, giao tiếp, quản lý và sinh hoạt chuyên môn, thay vì chỉ giới hạn trong tiết ngoại ngữ. UBND TP.HCM đã phê duyệt kế hoạch thực hiện đề án giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045. Điểm đáng chú ý là thành phố muốn biến tiếng Anh trường học thành một phần của đời sống học đường, từ lớp học đến câu lạc bộ và hoạt động trải nghiệm. Đây là bước chuyển có ý nghĩa, nhưng không thể đo bằng số tiết tiếng Anh đơn thuần: chất lượng phụ thuộc vào việc học sinh có cơ hội dùng ngôn ngữ trong tình huống thực tế hay không. Kế hoạch vì thế gắn mục tiêu mở rộng sử dụng tiếng Anh với nâng cao năng lực giáo viên, chương trình và học liệu.
Mục tiêu đến năm 2035 có quy mô lớn: 100% cơ sở giáo dục xây dựng môi trường tiếng Anh học đường; 100% hoàn thiện chương trình dạy học bằng tiếng Anh và bồi dưỡng phương pháp dạy môn học bằng ngôn ngữ này. Thành phố cũng đặt mục tiêu toàn bộ cán bộ quản lý, giáo viên đạt chuẩn năng lực tiếng Anh theo kế hoạch. Nếu được triển khai thực chất, học sinh sẽ gặp tiếng Anh trong nhiều hoạt động hơn, không chỉ qua bài tập và kiểm tra. Tuy nhiên, các chỉ tiêu toàn thành phố chỉ có ý nghĩa khi trường ở khu vực còn thiếu nhân lực và điều kiện được hỗ trợ tương xứng.
Ba giai đoạn: chuẩn bị, mở rộng, củng cố
Lộ trình được chia thành ba giai đoạn, một cách tiếp cận hợp lý nếu đi cùng đánh giá nghiêm túc thay vì chạy theo tiến độ. Giai đoạn đầu, 2026-2030, tập trung xây nền và chuẩn bị triển khai. Năm học 2026-2027 dành cho rà soát điều kiện, khảo sát năng lực tiếng Anh của đội ngũ và thí điểm; việc đánh giá, hoàn thiện sẽ diễn ra trước khi nhân rộng. Đến năm học 2027-2028, các mục tiêu bước đầu gồm bồi dưỡng năng lực tiếng Anh cho 20-30% cán bộ, giáo viên, nhân viên; ít nhất 30% cơ sở tạo môi trường tiếng Anh và ít nhất 15% tổ chức dạy môn học bằng tiếng Anh. Đây là giai đoạn quyết định: thí điểm cần phát hiện điểm nghẽn thật, không chỉ chứng minh rằng mô hình có thể vận hành ở những trường thuận lợi.
Giai đoạn hai, 2031-2035, huy động nguồn lực để triển khai rộng và đạt các mục tiêu đã đặt ra. Giai đoạn ba, 2036-2045, tập trung nâng cao, hoàn thiện điều kiện và nguồn lực để phát triển bền vững. Cách chia này thừa nhận rằng chuyển đổi ngôn ngữ trong trường học không thể hoàn tất bằng một đợt phát động. Thành phố cũng nêu nguyên tắc áp dụng lộ trình phù hợp tại địa bàn còn hạn chế về kinh tế-xã hội, cơ sở vật chất, nhân lực và khả năng huy động nguồn lực; ưu tiên củng cố điều kiện nền tảng, tránh gây áp lực cho trường. Sự linh hoạt đó cần được giữ xuyên suốt, nếu không khoảng cách giữa các trường có thể lớn thêm.
Giáo dục tích hợp cần tự nguyện và có điều kiện
Đến năm 2035, TP.HCM dự kiến khoảng 50% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai chương trình giáo dục tích hợp, bao gồm chương trình theo Đề án 5695, trên cơ sở nhu cầu tự nguyện của người học. Kế hoạch còn định hướng tăng dần phần nội dung môn học được dạy bằng tiếng Anh theo cấp học. Chẳng hạn, ở trung học phổ thông, mục tiêu với Toán, Tin học, Vật lý, Hóa học và Sinh học là 30% vào năm 2035, hướng tới 50% vào năm 2045. Điều này có thể mở rộng cơ hội học thuật và sử dụng tiếng Anh, nhưng không nên biến chương trình tích hợp thành thước đo chất lượng duy nhất. Việc tham gia của học sinh là tự nguyện; nội dung chính trị, quốc phòng, an ninh, lịch sử, tiếng Việt và văn học không thuộc phạm vi triển khai.
Thách thức lớn nhất nằm ở năng lực thực thi. Thành phố vẫn thiếu giáo viên tiếng Anh và giáo viên đủ khả năng giảng dạy môn học bằng tiếng Anh; một số khu vực xa trung tâm còn thiếu giáo viên tiếng Anh tiểu học, trong khi trường mầm non công lập chưa có định biên giáo viên tiếng Anh. Vì vậy, mục tiêu 100% môi trường tiếng Anh chỉ thuyết phục khi đi kèm đào tạo, học liệu dùng chung, chuẩn đánh giá rõ ràng và đầu tư phù hợp giữa các địa bàn. Tiếng Anh cũng cần hiện diện ngoài lớp học qua câu lạc bộ, ngày hội, hoạt động trải nghiệm và kết nối với thư viện, bảo tàng, cơ sở văn hóa, thể thao, doanh nghiệp hay không gian công cộng. Đó mới là cách giúp học sinh dùng ngôn ngữ thay vì chỉ học về ngôn ngữ.
Thành công sẽ phụ thuộc vào chất lượng triển khai
Kế hoạch của TP.HCM đặt ra một hướng đi rõ ràng: biến tiếng Anh từ môn học thành công cụ giao tiếp và học tập trong trường phổ thông, theo lộ trình đến năm 2045. Ba giai đoạn tạo không gian để chuẩn bị, mở rộng rồi củng cố; các mốc năm 2035 về môi trường tiếng Anh và giáo dục tích hợp cho thấy tham vọng lớn. Nhưng tham vọng chỉ tạo giá trị nếu giáo viên được chuẩn bị trước, học sinh có lựa chọn thực chất và trường khó khăn không bị bỏ lại phía sau. Thành phố nên xem kết quả học tập, mức độ sử dụng tiếng Anh và khả năng tiếp cận công bằng là thước đo quan trọng ngang với tỷ lệ hoàn thành. Nếu giữ được những điều kiện đó, kế hoạch có thể giúp tiếng Anh trở thành năng lực sống trong học đường, thay vì thêm một chỉ tiêu trên giấy.
