Chuyến thăm mở ra thời điểm chuyển hướng
Quan hệ Việt Nhật là mối quan hệ hợp tác chiến lược giữa hai nước, hướng tới lợi ích chung, thịnh vượng và đóng góp cho hòa bình, ổn định ở châu Á cũng như trên thế giới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11/11/2026 theo lời mời của Nhà nước Nhật Bản. Đại sứ Ito Naoki xem chuyến đi là cơ hội để cụ thể hóa những định hướng hai bên đã thống nhất, nhất là khi lãnh đạo hai nước đã thăm lẫn nhau trong cùng năm. Chuyến thăm Nhật Bản vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài nghi thức ngoại giao: phép thử nằm ở việc các cam kết chính trị có tạo được kết quả cụ thể hay không. Việc thông qua Tuyên bố Tầm nhìn chung Việt Nam - Nhật Bản đánh dấu bước phát triển mới trong quan hệ song phương.
Bình đẳng phải thể hiện bằng kết quả
Các giáo sư Toshiro Nishizawa và Hirohide Kurihara nhận định hai nước có cơ hội chuyển từ mô hình hợp tác truyền thống sang quan hệ bình đẳng, thực chất, cùng giải quyết thách thức chung. Đây là hướng đi đúng, nhưng không thể chỉ dừng ở cách diễn đạt trong văn kiện. Quan hệ đối tác mới cần cho thấy cả hai bên cùng đóng góp, cùng học hỏi và cùng hưởng lợi, thay vì mặc định Nhật Bản là bên hỗ trợ còn Việt Nam là bên tiếp nhận.
Bối cảnh khiến sự chuyển đổi này cấp thiết. Nhật Bản đang tìm kiếm mô hình phát triển mới, coi trọng hơn chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân; Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao trong những thập niên tới. Hợp tác Việt Nhật về kinh tế, công nghệ, an ninh kinh tế, nâng cấp năng lực công nghiệp và chuyển đổi xanh có thể đáp ứng nhu cầu của cả hai. Tuy nhiên, như giáo sư Nishizawa lưu ý, thước đo quyết định là khả năng chuyển cam kết chính trị thành kết quả kinh tế và chiến lược cụ thể.
Lợi ích chung gắn với ổn định khu vực
Hợp tác song phương không thể tách khỏi những biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Đại sứ Ito nhấn mạnh ba ưu tiên: phối hợp vì hòa bình, ổn định; củng cố an ninh kinh tế, chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo; mở rộng giao lưu nhân dân, văn hóa và hợp tác địa phương. Hai nước cũng chia sẻ quan điểm về việc duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và thượng tôn pháp luật.
Đây không chỉ là lợi ích ngoại giao. Khi thương mại tự do, chuỗi cung ứng và ổn định khu vực được bảo vệ, doanh nghiệp và người dân hai nước có thêm nền tảng để giao lưu, làm việc và kết nối. ASEAN, ASEAN+3, APEC và CPTPP là những diễn đàn để Việt Nam và Nhật Bản phối hợp thúc đẩy các mục tiêu ấy, đồng thời tôn trọng khác biệt về lợi ích và lập trường.
Đưa tầm nhìn đến gần người dân
Một chương mới chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được lợi ích của nó. Mở thêm đường bay thẳng có thể tạo thuận lợi cho giao lưu hai chiều; thị trường dự kiến mở cửa với nho Nhật Bản và bưởi Việt Nam cũng mở thêm cơ hội kết nối thương mại. Đây là những bước cụ thể, dễ nhận thấy hơn các tuyên bố chiến lược.
Trong lĩnh vực lao động, Nhật Bản dự kiến triển khai Chương trình việc làm phát triển kỹ năng từ tháng 4/2027; người lao động có thể chuyển nơi làm việc theo nguyện vọng nếu đáp ứng điều kiện quy định. Cùng với đó, diễn đàn hợp tác địa phương Việt Nam – Nhật Bản lần thứ ba dự kiến tổ chức tại Việt Nam năm 2027, còn việc nâng chất lượng hội nhập của người Việt cần đi kèm giáo dục ngôn ngữ, phát triển nghề nghiệp và cơ hội đảm nhiệm vị trí chuyên môn, quản lý.
Cơ hội đã rõ, nhưng thành công không tự đến từ tầm nhìn hay nhịp thăm viếng cấp cao. Việt Nam và Nhật Bản cần biến cam kết thành dự án, cơ hội và lợi ích có thể kiểm chứng. Khi quan hệ song phương thực sự bình đẳng, thiết thực và gắn với ổn định khu vực, chương mới sẽ có nền tảng bền vững.
