Thiết chế văn hóa Hà Nội: Đầu tư nhiều nhưng hiệu quả chưa tương xứng
Thiết chế văn hóa Hà Nội là hệ thống nhà hát, rạp, nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng và công trình thể thao công lập, được xây dựng để phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật, sinh hoạt cộng đồng và phát triển công nghiệp văn hóa của người dân Thủ đô trong dài hạn. Nếu coi cơ sở hạ tầng văn hóa là “xương sống” của đời sống tinh thần đô thị, thì Hà Nội đang sở hữu một bộ khung vừa đồ sộ vừa bất cập. Tại phiên họp giải trình sáng 30-9 do Thường trực HĐND thành phố tổ chức, các đại biểu đã yêu cầu làm rõ việc đầu tư, khai thác và quản lý các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật quản lý tài sản công, mà là bài toán chiến lược: tại sao chi nhiều mà khán phòng vẫn vắng khán giả?
Nhà hát Hà Nội: Cơ sở vật chất yếu, công suất thấp, sức hút mờ nhạt
Nhìn vào các nhà hát Hà Nội, bức tranh cơ sở hạ tầng văn hóa hiện rõ những lỗ hổng đáng lo. Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phạm Tuấn Long thừa nhận yêu cầu hiện nay là rạp, nhà hát phải có trang thiết bị hiện đại, tích hợp công nghệ, đủ chỗ ngồi, giao thông tĩnh và dịch vụ hỗ trợ hoạt động trình diễn, công nghiệp văn hóa. Nhưng thực tế, Nhà hát Xiếc và Tạp kỹ 21-25 Thái Thịnh, Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long ở phố Lương Văn Can, Rạp Đại Nam… đều chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu, dẫn đến công suất sử dụng thấp, thậm chí chưa phát huy hết công năng. Khi không gian biểu diễn lạc hậu, các nhà sáng tác khó có điều kiện thử nghiệm, công chúng lại càng ít động lực đến rạp. Một hệ sinh thái nghệ thuật khó có thể phát triển trên nền cơ sở vật chất luôn phải “chữa cháy”.
Đầu tư biểu diễn nghệ thuật: Dòng tiền lớn, cách làm nhỏ
Hà Nội không thiếu tiền cho văn hóa, nhưng cách đầu tư đầu tư biểu diễn nghệ thuật vẫn mang nặng tư duy dàn đều. Giai đoạn 2026-2030, tổng nguồn vốn đầu tư công trung hạn của thành phố khoảng 865.000 tỷ đồng, trong đó văn hóa, thể thao được bố trí 20.762 tỷ đồng cho 426 dự án. Câu tuyên bố này cho thấy quy mô ngân sách dành cho cơ sở hạ tầng văn hóa không hề nhỏ, nhưng hiệu quả lại chưa tương xứng. Năm 2026, 8.200 tỷ đồng đã được phân bổ cho 19 dự án cấp thành phố và 407 dự án cấp xã, phường. Dự án nhiều, đầu mối quản lý nhiều, nhưng các rạp lớn vẫn xuống cấp, nhiều điểm biểu diễn không tạo được sức hút với công chúng và khách du lịch. Khi mỗi nơi một ít, không có trọng tâm cho các thiết chế then chốt, dòng tiền lớn hóa thành những mảng đầu tư rời rạc, khó tạo bước nhảy chất lượng.
| Hạng mục | Quy mô | Nhận xét |
|---|---|---|
| Tổng vốn đầu tư công trung hạn | 865.000 tỷ đồng | Tỷ lệ dành cho văn hóa, thể thao còn khiêm tốn so với tổng nguồn lực |
| Vốn cho văn hóa, thể thao | 20.762 tỷ đồng – 426 dự án | Dàn trải, nguy cơ phân tán hiệu quả đầu tư |
| Phân bổ năm 2026 | 8.200 tỷ đồng – 19 dự án cấp thành phố, 407 cấp xã/phường | Nguồn lực chủ yếu nằm ở cơ sở, nhưng nhiều điểm vẫn sử dụng kém hiệu quả |
Phân cấp quản lý thiết chế văn hóa: Lúng túng giữa thừa và thiếu
Phân cấp quản lý thiết chế văn hóa xuống xã, phường được kỳ vọng giúp cơ sở hạ tầng văn hóa gắn hơn với cộng đồng. Nhưng sau sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp, bức tranh lại méo mó: có địa bàn thừa nhiều cơ sở, trong khi một số địa bàn rộng, vùng xa lại thiếu. Nghị quyết 31/2026/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ văn hóa, thể thao mới giúp 23% địa phương được nhận hỗ trợ – con số cho thấy nhiều nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng vẫn nằm ngoài vùng phủ chính sách. Các xã, phường được giao làm chủ đầu tư công viên, vườn hoa, đồng thời quản lý tài sản công phải xây dựng đề án khai thác, bảo đảm công khai, minh bạch. Tuy nhiên, không phải địa phương nào cũng đủ năng lực để biến tài sản công thành không gian văn hóa sống động, thay vì những công trình “đóng băng” vì thiếu nhân lực, thiếu ý tưởng và sợ sai khi liên doanh, liên kết.
Cải tạo nhà hát không chỉ là sửa tường, mà là đổi tư duy phục vụ
Điểm sáng hiện nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã bắt đầu nói rõ đến đổi mới hoạt động, chứ không dừng ở sửa chữa tường gạch. Cơ quan này đang rà soát để cải tạo, xây dựng lại các nhà hát, đồng thời đổi mới sản phẩm nghệ thuật, ứng dụng công nghệ và đẩy mạnh xã hội hóa nhằm nâng cao hiệu quả khai thác. Tại khu vực Nhà hát Xiếc và Tạp kỹ Thái Thịnh, Sở đề xuất hợp khối ba địa điểm với tổng diện tích khoảng 3.800m² để xây dựng một điểm mới phục vụ công nghiệp văn hóa và biểu diễn. Những bước đi này cho thấy nhận thức đã dịch chuyển: nhà hát không chỉ là nơi diễn, mà là trung tâm dịch vụ văn hóa. Yêu cầu mỗi đơn vị xây dựng ít nhất hai sản phẩm mới trong năm 2026 là cần thiết, nhưng chưa đủ. Nếu không có chiến lược khán giả, bán vé số hóa thực chất và cơ chế chính sách hỗ trợ văn hóa khuyến khích doanh nghiệp tham gia ở cả khâu quản lý thiết chế văn hóa lẫn nội dung, rạp mới, sản phẩm mới vẫn có nguy cơ vắng người xem.
