Lưới điện thông minh là nền tảng cho chuyển dịch năng lượng
Lưới điện thông minh là hệ thống điện ứng dụng công nghệ số và trao đổi dữ liệu để điều phối linh hoạt việc sản xuất, truyền tải và sử dụng điện, qua đó hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo và nâng cao độ tin cậy. Nền tảng này không còn là lựa chọn xa vời: điện mặt trời, xe điện, pin lưu trữ và trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách điện được tạo ra và tiêu thụ. Sáng 6/11, phiên toàn thể ASGC9 diễn ra tại Đại học Bách khoa Hà Nội; trường đăng cai hội nghị từ ngày 5 đến 7/11/2026, quy tụ nhà khoa học, chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế. Với nhu cầu năng lượng tăng nhanh và tiềm năng tái tạo lớn, ASEAN cần một hệ thống đủ linh hoạt để kết nối nguồn điện mới mà không đánh đổi độ tin cậy. Vì vậy, thảo luận về lưới điện thông minh là một phần thiết yếu của bài toán năng lượng ASEAN, không chỉ là câu chuyện công nghệ.
ASGC9 tập trung vào lưới điện thông minh, nguồn điện phân tán, pin và quản lý năng lượng, phương tiện giao thông điện, tòa nhà thông minh, AI, Internet vạn vật, truyền thông và an ninh mạng. Những chủ đề này liên kết với nhau: mở rộng nguồn tái tạo mà thiếu dự báo và điều phối có thể làm hệ thống khó cân bằng; thêm xe điện và thiết bị lưu trữ lại đòi hỏi cách quản lý phụ tải mới. Hội nghị cũng đặt biến đổi khí hậu, năng lượng sạch, khả năng chống chịu và chính sách triển khai trong bối cảnh an ninh năng lượng và phát triển kinh tế - xã hội. Cách tiếp cận ấy đáng chú ý vì điện bền vững không thể được xây bằng một công nghệ đơn lẻ. ASEAN cần đồng thời giải quyết các vấn đề kỹ thuật, thể chế và phối hợp xuyên biên giới.
ASGC9 tạo diễn đàn để tri thức vượt khỏi phòng hội thảo
Giá trị của ASGC9 nằm ở khả năng đưa các nhóm vốn thường làm việc riêng rẽ vào cùng một cuộc đối thoại. Hội nghị là diễn đàn khoa học và công nghệ cấp khu vực để trao đổi kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác về lưới điện thông minh, năng lượng tái tạo cùng công nghệ tiên tiến. Quy mô mạng lưới đã mở rộng đáng kể: kỳ đầu tiên năm 2015 có khoảng 20–30 nhà khoa học, đại diện doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách; ASGC9 được đánh giá là kỳ hội nghị lớn nhất từ trước đến nay. Buổi chiều, chương trình có 24 báo cáo khoa học tại bốn phòng chuyên đề. Quy mô tạo cơ hội trao đổi rộng hơn, nhưng thước đo thành công sau cùng phải là những hợp tác nghiên cứu và ứng dụng được tiếp tục khi hội nghị khép lại.
Các báo cáo cho thấy công nghệ có thể mang lợi ích cụ thể tới người dùng điện. GS. Mahdi Jalili, Đại học RMIT, phân tích cách AI và thuật toán tối ưu hóa hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo, xe điện và nguồn điện phân tán; cách làm này có thể hạn chế nhu cầu nâng cấp lưới, qua đó góp phần giảm chi phí cho người sử dụng. Một hướng khác là phối hợp hoạt động tính toán, pin lưu trữ và năng lượng tái tạo tại trung tâm dữ liệu để giảm phụ tải đỉnh, ổn định biến động công suất và tối ưu việc dùng điện. Những ví dụ ấy nhắc rằng lưới điện thông minh chỉ có ý nghĩa khi cải thiện vận hành và chất lượng dịch vụ, thay vì dừng ở các trình diễn công nghệ. Dự báo nguồn tái tạo và nhu cầu điện, bảo trì dự đoán, phát hiện sự cố, tối ưu vận hành theo thời gian thực là những công cụ được nêu để tăng độ tin cậy và tính linh hoạt.
Đại học Bách khoa Hà Nội giữ vai trò kết nối khu vực
Việc Đại học Bách khoa Hà Nội đăng cai ASGC9 có ý nghĩa vượt ra ngoài khâu tổ chức. Trường có thể kết nối nhà khoa học, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, đồng thời đưa cộng đồng nghiên cứu trong nước gần hơn với mạng lưới khoa học quốc tế. Phó Giám đốc Nguyễn Phong Điền nhấn mạnh rằng chuyển dịch năng lượng đòi hỏi phối hợp chặt chẽ giữa các nhóm này; hội nghị có thể giúp chuyển tri thức thành giải pháp thực tiễn cho ngành điện. Đây là vai trò cần được duy trì sau sự kiện: một trường đại học không chỉ chia sẻ kết quả nghiên cứu mà còn có thể tạo điều kiện để các đối tác cùng thử nghiệm, đào tạo kỹ sư và phát triển dự án. Đó là hướng đóng góp thiết thực để thúc đẩy hợp tác năng lượng ASEAN và xây dựng hệ thống điện bền vững.
Thách thức của ASGC9 là biến những cuộc gặp gỡ thành chương trình phối hợp có mục tiêu, nguồn lực và đầu ra rõ ràng. Các trao đổi có thể dẫn đến dự án nghiên cứu chung và mô hình ứng dụng tại trường đại học, cộng đồng; đồng chủ trì hội nghị, GS. Nofri Yenita Dahlan, kỳ vọng mạng lưới sẽ được củng cố và tạo ra hợp tác có ý nghĩa thực tiễn. Trong khuôn khổ hội nghị, ngày 7/11, đại biểu dự kiến tham quan kỹ thuật tại một số cơ sở, công trình năng lượng ở Hà Nội. Chuyến đi có thể nối thảo luận với thực tế vận hành, nhưng điều quan trọng hơn là duy trì trao đổi sau đó. ASEAN không thiếu ý tưởng về công nghệ; khu vực cần thêm những cơ chế biến tri thức chung thành giải pháp phù hợp với từng hệ thống điện. ASGC9 sẽ có giá trị lâu dài nếu Đại học Bách khoa Hà Nội cùng các đối tác tiếp tục giữ vai trò cầu nối ấy.
