Lưới điện thông minh phải bắt đầu từ khả năng thích ứng
Lưới điện thông minh là hệ thống điện ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và dữ liệu để điều phối nguồn cung, phụ tải và sự cố hiệu quả hơn trong thời gian thực. Khi năng lượng tái tạo, xe điện và công nghệ lưu trữ làm đổi cách sản xuất, phân phối và sử dụng điện, lưới điện không thể chỉ được đánh giá bằng quy mô hạ tầng; nó còn phải thích ứng nhanh mà vẫn giữ nguồn cung tin cậy. Đây là lý do kinh nghiệm vận hành thực tế cần đi cùng nghiên cứu và chính sách khu vực.
Ngày 27 và 28/10, trong khuôn khổ Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore, Tổng công ty Điện lực Thành phố Hồ Chí Minh (EVNHCMC) tham gia Future of the Grid 2026; Phó Tổng giám đốc Luân Quốc Hưng chia sẻ kinh nghiệm vận hành lưới điện linh hoạt. Tại phiên thảo luận về hiện đại hóa và tích hợp năng lượng tái tạo, ông nêu góc nhìn từ quản lý lưới phân phối ở TP. Hồ Chí Minh: tự động hóa, công nghệ số và độ tin cậy cung cấp điện phải được giải quyết đồng thời, nhất là khi phụ tải lớn.
Đây là đóng góp đáng chú ý vì lưới điện linh hoạt không phải khẩu hiệu công nghệ mà là năng lực xử lý biến động trong điều kiện vận hành cụ thể. Future of the Grid có hơn 50 diễn giả và hơn 400 đại biểu, tập trung vào số hóa, khả năng chống chịu, tích hợp năng lượng tái tạo và kết nối lưới điện khu vực. Việc EVNHCMC tham gia cũng mở cơ hội trao đổi kinh nghiệm quốc tế và cập nhật hướng phát triển lưới điện thông minh, nhằm phục vụ mục tiêu hiện đại hóa lưới điện thành phố.
Diễn đàn học thuật tạo nền cho hợp tác năng lượng ASEAN
Nếu Future of the Grid đặt trọng tâm vào bài toán vận hành, ASEAN Smart Grid Congress (ASGC9) mở rộng cuộc đối thoại sang nghiên cứu, công nghệ và chính sách. Đây là diễn đàn khoa học, công nghệ uy tín của ASEAN về hệ thống điện, năng lượng và công nghệ thông minh; hội nghị kết nối giới khoa học, trường đại học, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách. Sự kết nối ấy cần thiết: kết quả nghiên cứu chỉ có giá trị lâu dài khi được thử nghiệm trong thực tiễn, còn người vận hành cần cơ sở tri thức để chọn giải pháp phù hợp.
ASGC khởi đầu năm 2015 với khoảng 20–30 nhà khoa học, đại diện doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách; ASGC9 được đánh giá là kỳ hội nghị có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Chương trình đề cập lưới điện thông minh, nguồn điện phân tán, pin lưu trữ, xe điện, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và an ninh mạng. Các chủ đề này cho thấy chuyển dịch năng lượng không thể tách rời câu hỏi ai đầu tư, tiêu chuẩn nào được dùng và hệ thống sẽ chống chịu ra sao.
Giá trị của diễn đàn không nên dừng ở trao đổi học thuật. Các bên kỳ vọng kết nối sẽ tạo ra dự án nghiên cứu chung, mô hình ứng dụng và chương trình phối hợp có ý nghĩa thực tiễn. Với năng lượng ASEAN, hợp tác giữa trường học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý là điều kiện để đáp ứng nhu cầu điện tăng lên và hướng tới phát triển bền vững.
Từ công nghệ đến lợi ích thiết thực cho người dùng
Đối chiếu hai diễn đàn cho thấy khu vực đã có cả kinh nghiệm vận hành lẫn nền tảng nghiên cứu; thách thức là nối chúng thành quyết định và dự án cụ thể. EVNHCMC chia sẻ bài học về tự động hóa, số hóa và độ tin cậy trong điều kiện phụ tải lớn, trong khi ASGC9 bàn cách dùng dự báo năng lượng tái tạo, dự báo nhu cầu, bảo trì dự đoán, phát hiện sự cố và tối ưu vận hành theo thời gian thực. Những công cụ này có ý nghĩa với hộ dân và doanh nghiệp vì sự cố được phát hiện sớm hơn, còn nguồn điện biến động có thể được điều phối hiệu quả hơn.
Lợi ích cũng có thể đến từ quản lý phụ tải chứ không chỉ xây thêm hạ tầng. Tại ASGC9, các trao đổi nêu khả năng trung tâm dữ liệu phối hợp điều chỉnh hoạt động tính toán và sử dụng pin lưu trữ để giảm nhu cầu điện vào giờ cao điểm, ổn định biến động công suất và tối ưu chi phí năng lượng. Đây là ví dụ cụ thể về cách công nghệ có thể giảm áp lực lên hệ thống, dù hiệu quả phụ thuộc vào cơ chế triển khai và phối hợp.
Bước tiếp theo cần là chuyển trao đổi thành thử nghiệm, tiêu chuẩn tương thích và chương trình hợp tác có đầu mối rõ ràng. Kết nối điện xuyên biên giới hướng tới Lưới điện ASEAN có thể hỗ trợ chia sẻ nguồn, nhưng cũng đòi hỏi phối hợp về công nghệ, an ninh mạng và quy định. Việc EVNHCMC tiếp tục cập nhật kinh nghiệm quốc tế để phục vụ hiện đại hóa lưới điện TP. Hồ Chí Minh là một hướng đi thực tế. Kết luận nên rõ ràng: lưới điện thông minh chỉ thành công khi nghiên cứu khu vực được kiểm chứng bằng vận hành và lợi ích người dùng.
