Thỏa thuận dầu Venezuela: Cú đánh chiến lược, không phải phép màu giá xăng
Thỏa thuận dầu Venezuela Mỹ là việc Washington giành quyền kiểm soát đa số đối với khoảng 65 tỷ thùng dầu tại Venezuela, đồng thời sử dụng nguồn dầu này để bổ sung cho kho dự trữ chiến lược đang xuống mức thấp nhất lịch sử, với kỳ vọng củng cố an ninh năng lượng và gián tiếp ổn định giá xăng trong nước. Đây là một bước đi mang đậm tính năng lượng chiến lược, nhưng lại bị trình bày như giải pháp nhanh cho hóa đơn nhiên liệu của người dân Mỹ – và đó là chỗ cần phải tỉnh táo. Thực tế, vào thời điểm tính đến ngày 21/8, kho dự trữ chiến lược của Mỹ chỉ còn khoảng 290 triệu thùng, mức thấp nhất trong gần 44 năm. Trước bối cảnh này, Tổng thống Donald Trump công bố rằng dầu từ thỏa thuận với Venezuela sẽ được dùng để làm đầy lại SPR và quá trình bơm trở lại sẽ sớm bắt đầu. Động thái được mô tả như một thắng lợi địa chính trị giúp Mỹ kiểm soát các mỏ vốn lâu nay chịu ảnh hưởng Trung Quốc và Nga. Nhưng từ kho dự trữ chiến lược đến giá xăng Mỹ là cả một chuỗi mắt xích phức tạp, không thể rút gọn thành khẩu hiệu “có thêm dầu thì xăng sẽ rẻ”.
Kho dự trữ chiến lược: Mỹ muốn làm đầy, nhưng dầu Venezuela không phù hợp
Nếu nhìn từ góc độ năng lượng chiến lược, mục tiêu làm đầy lại kho dự trữ chiến lược là hợp lý: Mỹ đã từng xả tới 172 triệu thùng từ SPR để đối phó cú sốc nguồn cung, khiến mức dự trữ rơi xuống đáy lịch sử và làm dấy lên lo ngại về khả năng ứng phó khủng hoảng trong tương lai. Ở đây, ông Trump không sai khi muốn “bơm lại bình xăng an ninh” của nước mình – sai ở chỗ ông gắn điều đó với kỳ vọng hạ nhanh giá xăng Mỹ. Vấn đề lớn nằm ở chất lượng dầu. Dầu Venezuela chủ yếu là dầu thô nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao, khác biệt rõ với loại dầu hiện được lưu trữ trong SPR. Bộ Năng lượng Mỹ từng kết luận việc trữ dầu nặng trong kho này có chi phí cao hơn lợi ích. Đó là lý do Washington phải tính phương án hoán đổi dầu: theo lời Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright, Mỹ sẽ hoán đổi “một thùng dầu thô nặng của Venezuela lấy một thùng dầu nhẹ hoặc trung bình của Mỹ”. Nghe thì linh hoạt, nhưng thực tế là cách làm vòng vo, cho thấy dầu Venezuela không khớp với thiết kế ban đầu của SPR. Nói cách khác, ngay cả nhiệm vụ tưởng như đơn giản là làm đầy kho dự trữ chiến lược cũng không thể giải quyết chỉ bằng “dầu rẻ từ Venezuela”.
Từ mỏ đến cây xăng: Dầu dồi dào nhưng công suất lọc và hạ tầng là nút thắt thật
Lập luận phổ biến của Nhà Trắng là: có thêm dầu Venezuela Mỹ sẽ hạ giá xăng Mỹ. Thực tế chuỗi giá trị năng lượng phức tạp hơn nhiều. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, nhập khẩu dầu từ Venezuela vào Mỹ đã đạt trung bình 637.000 thùng/ngày trong bốn tuần tính đến 21/8 và tăng lên 662.000 thùng/ngày trong tuần gần nhất. Dầu Venezuela lại khá phù hợp với các nhà máy lọc dầu vùng Vịnh, vốn được thiết kế để xử lý dầu nặng. Nghe có vẻ lý tưởng: nhiều dầu, hợp với cấu hình nhà máy, chi phí đầu vào có thể giảm. Nhưng dầu thô chỉ là phần đầu câu chuyện. Các nhà máy lọc dầu Mỹ đang vận hành với công suất rất cao, trên 97% và xử lý khoảng 17,4 triệu thùng/ngày. Khi công suất lọc gần kịch trần, thêm dầu thô không đồng nghĩa thêm xăng ra thị trường. Hệ thống phân phối, vận chuyển, kho bãi cũng là các điểm nghẽn. Về dài hạn, nguồn cung dồi dào từ Venezuela có thể tạo áp lực giảm giá dầu thô toàn cầu và cải thiện chi phí cho nhà máy lọc. Nhưng trong ngắn hạn, nút thắt nằm ở công suất lọc chứ không phải ở số thùng dầu được kiểm soát trên giấy. Rẻ dầu mà thiếu khả năng chế biến thì trạm xăng vẫn treo giá cao.
Cái giá địa chính trị và thực tế phũ phàng của mỏ dầu Venezuela
Nhìn từ Caracas, thỏa thuận kéo dài 25 năm này là “cơ hội lịch sử”: phía Venezuela đặt mục tiêu đẩy sản lượng dầu thô lên khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, coi đây là bước khởi đầu cho kế hoạch phát triển thêm 8 lô dầu khí và vực dậy nền kinh tế đang kiệt quệ. Thỏa thuận được mô tả là vẫn bảo toàn chủ quyền tài nguyên, đồng thời mở đường tăng nguồn thu cho ngân sách. Nhưng từ góc nhìn người tiêu dùng Mỹ, những con số hoành tráng về trữ lượng và thời hạn hợp đồng không hề bảo đảm giá xăng sẽ hạ nhanh. Venezuela dù sở hữu trữ lượng dầu đã kiểm chứng lớn nhất thế giới, khoảng 303 tỷ thùng, nhưng sản lượng thực tế chỉ quanh 1,25 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với tiềm năng do thiếu đầu tư, quản lý yếu và các lệnh trừng phạt kéo dài. Để tăng sản lượng vượt xa mức 1,5 triệu thùng/ngày, nước này phải khoan thêm giếng, đại tu hạ tầng, đảm bảo nguồn chất pha loãng, huy động thêm giàn khoan. Đó là quá trình kéo dài, đầy rủi ro chính trị và pháp lý. Bên cạnh đó, cấu trúc thỏa thuận cũng gây nghi ngờ. Công ty NABEP sẽ có quyền thuê 100 năm đối với 17 mỏ dầu, trong khi chính phủ Mỹ giữ 35% cổ phần và được đảm bảo nhận 20% sản lượng cùng quyền ưu tiên mua phần còn lại. Nhân vật doanh nhân Alejandro Betancourt – người từng bị điều tra liên quan các giao dịch với chính phủ Venezuela – khiến các tập đoàn dầu khí lớn dè dặt, không muốn “ngồi cùng bàn”. Nói cách khác, thỏa thuận dầu Venezuela Mỹ không chỉ là bài toán kỹ thuật năng lượng mà còn là bước đi địa chính trị đầy mâu thuẫn, vừa muốn tận dụng nguồn dầu, vừa phải đối phó di sản trừng phạt và thiếu minh bạch của đối tác.
Kết luận: Dầu rẻ không thay thế được cải cách sâu hệ thống năng lượng
Nếu phải rút gọn trong một nhận định: thỏa thuận dầu Venezuela không phải lời giải ngắn hạn cho giá xăng Mỹ, mà là nước cờ năng lượng chiến lược với nhiều rủi ro bị đánh bóng quá mức. Làm đầy kho dự trữ chiến lược là cần thiết để khôi phục khả năng ứng phó khủng hoảng, nhưng loại dầu, cách lưu trữ, phương án hoán đổi và quy mô thực tế của nguồn cung đều hạn chế tác động trực tiếp đến chi phí đổ xăng của người dân. Về dài hạn, nếu Venezuela thực sự nâng được sản lượng theo lộ trình, thế giới sẽ có thêm một nguồn cung lớn, giúp giảm áp lực giá dầu thô và hỗ trợ các nhà máy lọc dầu Mỹ tiếp cận nguyên liệu phù hợp. Tuy vậy, để giá xăng Mỹ bền vững hơn, Washington cần tập trung vào mở rộng và hiện đại hóa công suất lọc, nâng cấp hạ tầng phân phối, chuyển dịch tiêu thụ sang các dạng năng lượng ít phụ thuộc dầu thô. Còn nếu tiếp tục bán cho cử tri câu chuyện “chỉ cần thêm dầu Venezuela là xăng rẻ”, đó sẽ là một lời hứa dễ nghe nhưng xa rời thực tế thị trường năng lượng toàn cầu.
