Thỏa thuận 65 tỷ thùng dầu: định nghĩa lại quan hệ Mỹ–Venezuela
Thỏa thuận dầu mỏ Mỹ Venezuela là sự sắp xếp năng lượng–tài chính trong đó Washington giành quyền kiểm soát chi phối đối với khoảng 65 tỷ thùng thuộc trữ lượng dầu đã được chứng minh của Venezuela, thông qua các quyền khai thác dài hạn, cấu trúc cổ phần và chứng quyền, từ đó gắn chặt lợi ích chiến lược của Mỹ với tương lai ngành dầu mỏ nước này. Khác với những gói trừng phạt hay cấm vận, đây là một thỏa thuận mang tính "định đoạt lại" không gian năng lượng Nam Mỹ. Chính phủ lâm thời Venezuela cấp quyền khai thác 17 mỏ dầu trong 100 năm cho công ty tư nhân NABEP, đổi lại NABEP trao cho Mỹ 35% cổ phần tại công ty mẹ. Song song, một thỏa thuận năng lượng 25 năm đặt mục tiêu nâng sản lượng lên 1,5 triệu thùng/ngày, tạo khung thời gian cụ thể cho quá trình tái thiết ngành dầu khí. Cốt lõi thông điệp là: Mỹ không chỉ quay lại Venezuela, mà muốn ở lại rất lâu.
Mỹ khóa lợi ích từ trữ lượng dầu Venezuela 65 tỷ thùng như thế nào?
Điểm tinh vi của nước cờ này nằm ở cấu trúc tài chính. NABEP được cấp quyền khai thác trong 100 năm đối với 17 mỏ với trữ lượng ước tính khoảng 65 tỷ thùng, đồng thời kiểm soát quyền marketing với hơn 65 tỷ thùng trữ lượng P1 tại Venezuela. Trên nền tảng đó, Washington không chỉ nắm 35% lợi ích được công bố mà còn chuyển chúng thành các chứng quyền giá thực hiện rất thấp, cho phép mua thêm cổ phần nếu doanh nghiệp phát hành mới và tỷ lệ sở hữu bị đe dọa pha loãng. Cơ chế chứng quyền biến Mỹ từ một cổ đông lớn thành "cổ đông có quyền phủ quyết" đối với tương lai NABEP. Washington vẫn được hưởng cổ tức trước khi thực hiện chứng quyền, nhưng quan trọng hơn, có thể bảo toàn phần lợi ích khi NABEP huy động lượng vốn khổng lồ để đạt mục tiêu đầu tư gần 100 tỷ USD nhằm nâng sản lượng lên hơn 1 triệu thùng/ngày trong dài hạn. Điều này khiến 65 tỷ thùng dầu trở thành tài sản chiến lược gần như khóa trong tay Mỹ.
Chevron và bài toán kho dự trữ dầu chiến lược Mỹ
Trong khi NABEP đại diện cho nước cờ tài chính, Chevron là cánh tay vận hành của chiến lược năng lượng Mỹ tại Venezuela. Tập đoàn này hiện là doanh nghiệp Mỹ lớn duy nhất còn hoạt động tại quốc gia Nam Mỹ thông qua các liên doanh với PDVSA, và đã được giao thêm hai mỏ dầu tại vành đai Orinoco, vùng chứa phần lớn trữ lượng dầu thô siêu nặng của Venezuela. Chevron đặt mục tiêu tăng gần gấp đôi sản lượng tại nước này lên 600.000 thùng/ngày vào năm 2031, từ mức khoảng 280.000 thùng/ngày hiện tại. Dù dầu Venezuela chủ yếu là dầu nặng, có hàm lượng lưu huỳnh cao và không hoàn toàn phù hợp với cơ cấu hiện tại của kho dự trữ dầu chiến lược Mỹ, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright cho biết Washington có thể dùng cơ chế hoán đổi: đưa dầu nhẹ hoặc dầu trung bình của Mỹ vào kho, còn dầu nặng Venezuela được dùng cho mục đích khác. Nói thẳng, Mỹ đang dùng nguồn cung mới để linh hoạt cấu trúc kho dự trữ, tăng biên độ an toàn năng lượng mà không bị ràng buộc bởi đặc tính dầu thô Venezuela.
Địa chính trị dầu mỏ Nam Mỹ: Trung Quốc, Nga và OPEC bị xoay trục
Thỏa thuận dầu mỏ Mỹ Venezuela không thể đọc chỉ dưới lăng kính kinh tế; nó là một can thiệp địa chính trị rõ ràng. Chính quyền Tổng thống Trump xem thỏa thuận này là một phần trong nỗ lực thu hẹp ảnh hưởng của Trung Quốc và Nga tại khu vực. Phần lớn các mỏ mà NABEP sẽ khai thác trước đây do doanh nghiệp Trung Quốc và Nga kiểm soát hoặc vận hành, nên việc chuyển quyền khai thác sang một công ty gắn lợi ích với Washington là bước tái phân bổ ảnh hưởng năng lượng. Trong nhiều năm, Trung Quốc vừa là khách hàng mua dầu lớn nhất vừa là chủ nợ lớn nhất của Venezuela, mua tới khoảng 80% lượng dầu xuất khẩu năm ngoái và duy trì kim ngạch thương mại hai chiều hơn 7,4 tỷ USD. Khi Mỹ chi phối 1/5 trữ lượng đã được chứng minh, triển vọng xuất khẩu sang Trung Quốc và khả năng Bắc Kinh thu hồi hàng chục tỷ USD dư nợ trở nên khó đoán. Về dài hạn, việc Mỹ nắm phần lớn trữ lượng chiến lược có thể tác động đến tiếng nói của Venezuela trong OPEC, khi lợi ích quốc gia được neo mạnh hơn vào nhu cầu và ưu tiên của Washington.
Mặt trái: chủ quyền, rủi ro pháp lý và tính bền vững
Sức hút của 65 tỷ thùng dầu và những kế hoạch sản lượng đầy tham vọng không che lấp được câu hỏi khó về chủ quyền và pháp lý. Các nhượng quyền dài 100 năm dành cho NABEP khiến thời hạn cam kết kéo dài vượt xa vòng đời của một, thậm chí nhiều thế hệ chính quyền. Financial Times đã đặt câu hỏi về tính pháp lý của thỏa thuận, sự ổn định của các cam kết dài hạn và khả năng những chính quyền sau này có thể thay đổi chính sách. Nói cách khác, thỏa thuận hiện tại mang tính "đặt cược" vào sự liên tục chính trị mà lịch sử Venezuela hiếm khi đảm bảo. Ngoài rủi ro chính trị, còn là bài toán bền vững: cơ sở hạ tầng dầu khí Venezuela đang xuống cấp nghiêm trọng sau nhiều năm quản lý yếu kém và thiếu đầu tư. Việc khôi phục sản lượng đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ và thời gian dài, trong khi thị trường năng lượng toàn cầu lại đang dịch chuyển sang chuyển đổi xanh. Nếu thế giới giảm phụ thuộc dầu trước khi các mỏ 65 tỷ thùng đạt sản lượng như kỳ vọng, Mỹ và Venezuela có thể mắc kẹt với một tài sản chiến lược có giá trị giảm dần.
