Giáo dục giao thông theo tuổi: Từ dạy luật sang hình thành văn hóa
Giáo dục giao thông theo tuổi là cách thiết kế nội dung, hình thức và phương pháp tuyên truyền an toàn giao thông học sinh phù hợp với từng cấp học, từ mầm non đến trung học, nhằm biến kiến thức pháp luật thành kỹ năng, thói quen và trách nhiệm cá nhân, qua đó xây dựng văn hóa an toàn đường đến trường bền vững trong nhà trường, gia đình và cộng đồng. Trong bối cảnh tai nạn liên quan đến học sinh vẫn diễn biến đáng lo ngại dù tổng thể đã giảm trên ba tiêu chí, việc chỉ đọc luật trước toàn trường không còn phù hợp. Nếu chúng ta không thay đổi, mọi “chiến dịch nâng cao ý thức” sẽ dừng lại ở khẩu hiệu. Điểm tích cực là nhiều địa phương đã bắt đầu coi tuyên truyền luật giao thông như một chương trình giáo dục dài hạn, được điều chỉnh theo từng nhóm tuổi, chứ không phải phong trào nhất thời.
TP.HCM: Trải nghiệm, tương tác và xử lý tình huống thật trong lớp học
Tại TP.HCM, xu hướng rõ ràng là đưa học sinh vào vai người tham gia giao thông ngay trong lớp học, thay vì chỉ ngồi nghe cán bộ đọc điều khoản. Ở Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, gần 1.900 học sinh và hơn 100 giáo viên được hướng dẫn quy tắc giao thông, kỹ năng điều khiển phương tiện và cách nhận diện, tránh “điểm mù” của ô tô, thông qua việc trực tiếp tương tác, trả lời câu hỏi và xử lý tình huống giả lập thay vì nghe giảng một chiều. Trước đó, Đội CSGT Bàn Cờ phối hợp trường học tổ chức vẽ tranh cổ động, tiểu phẩm về văn hóa giao thông, giúp học sinh biến kiến thức thành hình ảnh, câu chuyện gắn với đời sống học đường. Điểm đáng chú ý là lực lượng CSGT coi công tác tuyên truyền là hoạt động thường xuyên, được đánh giá hiệu quả và điều chỉnh nội dung theo từng khối lớp, từng nhóm tuổi. Đây chính là bước chuyển quan trọng: coi học sinh là đối tượng giáo dục cụ thể, không phải “đám đông cần phổ biến luật”.
Đắk Lắk: Đến từng lớp, kiểm tra từng xe để bảo vệ hành trình đến trường
Đắk Lắk chọn cách đi thẳng vào nơi rủi ro cao nhất: con đường hằng ngày học sinh đi đến trường. Hơn 1.000 học sinh Trường THPT Trần Hưng Đạo, xã Yang Mao đã được tổ chức chương trình tuyên truyền pháp luật về trật tự, an toàn giao thông và triển khai “Chiến dịch đào tạo kỹ năng lái xe mô tô, xe gắn máy an toàn” bằng giao lưu, hỏi đáp, xử lý tình huống gần gũi. Đại tá Trần Bình Hưng cho biết ngay từ đầu năm học 2026-2027, Công an tỉnh triển khai “Tháng cao điểm an toàn giao thông cho học sinh đến trường” với việc tăng cường tuyên truyền, tuần tra, kiểm soát khu vực cổng trường, kiểm tra phương tiện học sinh sử dụng, xử lý nghiêm xe không phù hợp độ tuổi hoặc bị độ chế, đồng thời quản lý nhóm thanh thiếu niên có biểu hiện đua xe, tụ tập gây rối. Toàn tỉnh có hơn 700.000 học sinh tại 625 cơ sở giáo dục nhưng từ đầu năm đến nay vẫn xảy ra hơn 300 vụ tai nạn làm 251 người chết, 165 người bị thương – những con số buộc các chiến dịch nâng cao ý thức phải gắn chặt với kiểm tra và xử lý vi phạm ngay từ trong trường.
Mỗi độ tuổi, một cách dạy: Từ mầm non đến trung học
Điểm mới đáng kể của các chương trình an toàn giao thông học sinh hiện nay là chấp nhận một sự thật hiển nhiên: mầm non không thể học như THPT. Cùng một mục tiêu an toàn đường đến trường, nhưng “giáo dục giao thông theo tuổi” buộc nội dung và phương pháp phải khác nhau. Với học sinh trung học, như tại Mạc Đĩnh Chi hay các trường ở TP.HCM, các buổi sinh hoạt được thiết kế dưới dạng hội nghị, chuyên đề, ngày hội an toàn giao thông, trò chơi trải nghiệm, diễn kịch; học sinh được tặng mũ bảo hiểm, tham gia trả lời câu hỏi, xử lý tình huống vi phạm, nhận diện khoảng cách an toàn, làn đường, tín hiệu đèn. Trong khi đó, với trẻ mầm non, chương trình “Em yêu Việt Nam – Bé với an toàn giao thông” lại dùng hình ảnh, video, trò chơi, tiểu phẩm ngắn, thi “Rung chuông vàng” để các em làm quen dần với kỹ năng qua đường, đội mũ bảo hiểm, nhận diện đèn giao thông bằng trải nghiệm vui vẻ. Khi mỗi lứa tuổi được dạy theo cách mình tiếp thu tốt nhất, kiến thức luật mới có cơ hội biến thành thói quen.
Từ “biết luật” đến “sống theo luật”: Ý thức và trách nhiệm của học sinh
Dù hình thức tuyên truyền đã đa dạng, các vụ vi phạm và tai nạn liên quan đến học sinh vẫn cho thấy khoảng cách lớn giữa nhận thức và hành vi. Trong chín tháng, TP.HCM tổ chức tuyên truyền luật giao thông tại 992 trường với 670.867 học sinh tham gia, nhưng lực lượng chức năng vẫn phát hiện và xử lý 4.705 trường hợp học sinh vi phạm, chủ yếu không đội mũ bảo hiểm, không có gương chiếu hậu, hoặc điều khiển xe khi chưa đủ tuổi. Ở Đắk Lắk, ngoài 48 vụ tai nạn làm 24 học sinh tử vong, hơn 4.000 trường hợp vi phạm trật tự an toàn giao thông cũng đã bị phát hiện. Những con số đó cho thấy nếu nhà trường chỉ dừng ở tuyên truyền, ý thức không đủ mạnh để thắng thói quen nguy hiểm. Điều cần nhấn mạnh là chuyển từ “biết luật” sang “hiểu luật, nhớ luật, chấp hành luật”, như chính học sinh Trần Hưng Đạo thừa nhận sau buổi học. Điều này chỉ xảy ra khi tuyên truyền đi cùng trải nghiệm, kiểm tra, nhắc nhở phụ huynh và xử lý vi phạm nhất quán – giúp học sinh thấy rõ trách nhiệm cá nhân chứ không coi an toàn giao thông là việc của cảnh sát.
