Từ tin cậy chính trị đến cơ hội kinh tế
Chuyến thăm Nhật Bản cấp cao là hoạt động ngoại giao nhằm củng cố tin cậy chính trị và mở đường cho hợp tác thực chất giữa hai nước trong các lĩnh vực kinh tế, công nghệ và an ninh. Trước chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, kỳ vọng đặt ra không chỉ là duy trì quan hệ tốt đẹp mà còn tạo xung lực mới cho hợp tác kinh tế song phương. Đây là thời điểm phù hợp để biến khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện thành những liên kết có thể đo lường: dự án chung, chuỗi cung ứng gắn kết hơn và cơ hội cho doanh nghiệp. Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam – Nhật Bản đã mở rộng về phạm vi và chiều sâu; hai nước nâng cấp quan hệ vào tháng 11/2023. Tuy nhiên, uy tín chính trị chỉ tạo điều kiện ban đầu. Giá trị của chuyến thăm sẽ được đánh giá bằng việc những cam kết có đến được nhà máy, nhà cung cấp và người lao động hay không.
Bán dẫn và chuyển đổi xanh cần đối tác triển khai
Bán dẫn, công nghệ tiên tiến, chuyển đổi xanh và an ninh kinh tế được nhấn mạnh vì đây là những lĩnh vực quyết định sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Nhật Bản tìm kiếm hợp tác an ninh kinh tế cụ thể với Việt Nam, trong khi hai bên có thế mạnh bổ trợ trong bán dẫn và chuyển đổi số. Vì thế, hợp tác bán dẫn không nên dừng ở tuyên bố về tiềm năng: cần gắn với đào tạo kỹ sư, nghiên cứu ứng dụng, phát triển nhà cung cấp và cơ hội tham gia chuỗi sản xuất. Chuyển đổi xanh cũng đã có nền tảng qua Cộng đồng phát thải ròng bằng không châu Á và Cơ chế tín chỉ chung. Bước tiếp theo là xác định dự án năng lượng, công nghệ và tiêu chuẩn triển khai, đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa khu vực công và doanh nghiệp. Cách tiếp cận này sẽ giúp hợp tác tạo năng lực trong nước, thay vì chỉ thu hút vốn.
Thời điểm thuận lợi, nhưng kết quả phải cụ thể
Thời điểm chuyến thăm có ý nghĩa vượt ra ngoài quan hệ song phương: diễn ra trước APEC và các hội nghị liên quan đến ASEAN, chuyến đi tạo cơ hội để hai nước đưa chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng và an ninh phi truyền thống vào thảo luận khu vực. Trong bối cảnh địa chính trị, chính sách thương mại, năng lượng và công nghệ biến động, doanh nghiệp Nhật Bản quan tâm hơn đến đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm rủi ro. Đây là cơ hội cho Việt Nam, nhưng không phải lợi thế tự động. Nhà cung cấp trong nước cần nâng chất lượng, bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc. Các hoạt động kết nối thị trường cũng có ý nghĩa thiết thực với doanh nghiệp và người tiêu dùng: phản hồi từ khách hàng Nhật Bản giúp doanh nghiệp Việt cải tiến bao bì, quy cách, sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Phép thử nằm ở chương trình và dự án
Thước đo quan trọng nhất của hợp tác Việt Nhật sau chuyến thăm không phải số lĩnh vực được nhắc đến, mà là tiến độ chuyển định hướng cấp cao thành chương trình, dự án và cơ hội kinh doanh cụ thể. Điều đó đòi hỏi lộ trình dài hạn, dự án trọng điểm chung và cơ chế để doanh nghiệp tư nhân tham gia, như chuyên gia Toshiro Nishizawa nhấn mạnh. Hai chính phủ cần xác định đầu mối, mục tiêu và cách theo dõi tiến độ cho từng lĩnh vực; doanh nghiệp cần được tham gia từ khâu thiết kế dự án để bảo đảm nhu cầu thị trường và năng lực thực tế được tính đến. Nếu thiếu các bước này, bán dẫn, năng lượng xanh và an ninh kinh tế dễ trở thành danh sách ưu tiên hơn là kết quả. Chuyến thăm đã mở thêm không gian chính trị và kinh tế; giờ đây, chiều sâu quan hệ phải được tạo nên bằng những dự án có trách nhiệm rõ ràng, lợi ích hai chiều và khả năng triển khai.
