Chuyến thăm cấp cao cần được tiếp nối bằng việc làm cụ thể
Hợp tác Việt Nhật là quá trình hai nước chuyển sự tin cậy chính trị thành liên kết kinh tế, công nghệ và con người, qua đó cùng củng cố năng lực phát triển và khả năng ứng phó trước những biến động khu vực. Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra khi Việt Nam đặt yêu cầu cao hơn về tăng trưởng, chất lượng nền kinh tế và năng lực tự chủ. Vì vậy, ý nghĩa của chuyến đi không chỉ nằm ở nghi thức ngoại giao: đây là dịp để hai bên xác nhận ưu tiên chiến lược và mở đường cho những cam kết có thể triển khai. Chuyến thăm được kỳ vọng củng cố tin cậy chính trị, tạo xung lực mới cho hợp tác kinh tế và khẳng định quyết tâm xây dựng quan hệ ổn định, lâu dài, cùng có lợi. Nhưng niềm tin sẽ được đo bằng kết quả sau đó: quy định minh bạch hơn, vướng mắc được tháo gỡ và dự án đi vào thực tế.
Thương mại Việt Nhật phải chuyển từ tăng giao dịch sang nâng giá trị
Thương mại Việt Nhật có nền tảng thuận lợi vì cơ cấu trao đổi mang tính bổ trợ: Việt Nam xuất khẩu dệt may, thủy sản, nông sản, thực phẩm chế biến, đồ gỗ, máy móc và linh kiện; Nhật Bản cung cấp máy móc, công nghệ, nguyên vật liệu và linh kiện phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, cơ hội lớn hơn không nằm ở việc bán thêm hàng theo cách cũ, mà ở khả năng nâng chất lượng, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Nhật. Các hoạt động xúc tiến và kết nối với nhà nhập khẩu có thể giúp doanh nghiệp Việt hiểu thị hiếu, cải tiến bao bì, quy cách sản phẩm và tạo dựng thương hiệu. Lợi ích đó cũng chạm tới người tiêu dùng và người lao động: sản phẩm có chất lượng tốt hơn, còn doanh nghiệp phải đầu tư vào kỹ năng, ngôn ngữ và hiểu biết pháp luật để tham gia chuỗi cung ứng bền vững. Mở rộng thị trường vì thế cần đi cùng nâng năng lực trong nước.
Bán dẫn, an ninh kinh tế và công nghệ tiên tiến mở ra dư địa mới
Thách thức địa chính trị, thay đổi chính sách thương mại và chuyển dịch công nghệ khiến doanh nghiệp Nhật quan tâm hơn đến đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng khả năng chống chịu và giảm rủi ro. Trong bối cảnh ấy, hợp tác không thể chỉ dựa vào giao dịch hàng hóa: an ninh kinh tế, năng lượng và khoáng sản thiết yếu cần trở thành một phần của chương trình song phương. Chuyên gia Toshiro Nishizawa nhận định công nghệ tiên tiến có tiềm năng lớn để thúc đẩy quan hệ; chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, bán dẫn và phát triển nhân lực chất lượng cao gắn kết chặt chẽ với nhau. Với bán dẫn Việt Nam, hướng đi thực tế là chọn những khâu có thể làm cùng đối tác, như thiết kế, đóng gói, kiểm thử, vật liệu và đào tạo kỹ sư, thay vì chỉ chạy theo mục tiêu mở rộng sản xuất. Liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu sẽ quyết định Việt Nam có tích lũy được năng lực lâu dài hay không.
Chuyển đổi xanh chỉ có giá trị khi gắn với điều kiện thực tế
Chuyển đổi xanh và hợp tác năng lượng là hướng mở rộng giàu tiềm năng, nhưng cần được triển khai theo nguyên tắc rõ ràng: công nghệ phải phù hợp chi phí, hiệu quả và điều kiện thực tế. Hai nước đã có nền tảng hợp tác qua các khuôn khổ về phát thải ròng bằng không tại châu Á và Cơ chế tín chỉ chung. Bước tiếp theo nên là những dự án có trách nhiệm thực hiện, nguồn lực và lợi ích được xác định cụ thể, thay vì dừng ở tuyên bố. Đây cũng là phép thử cho chất lượng quan hệ: một chương trình đào tạo, dự án nông nghiệp hay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ có thể đem lại thay đổi thiết thực tại địa phương. Sau chuyến thăm, cơ quan, doanh nghiệp và địa phương cần biến định hướng cấp cao thành chương trình, dự án và cơ hội kinh doanh; cơ quan thương vụ có thể tiếp tục cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo thay đổi quy định và kết nối đối tác. Thành công cuối cùng sẽ nằm ở năng lực mới và cơ hội cụ thể mà người dân, doanh nghiệp nhận được.
