Từ chữa bệnh sang chăm sóc chủ động
Trạm y tế cơ sở là điểm tiếp cận y tế gần nơi người dân sinh sống, đảm nhiệm chăm sóc ban đầu, phòng bệnh, phát hiện sớm và theo dõi sức khỏe liên tục. Vai trò ấy đang trở nên quan trọng hơn khi định hướng y tế chuyển từ chữa bệnh sang bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật. Tại phường Trà Lý, cấp ủy, chính quyền và trạm y tế phối hợp tổ chức khám sức khỏe cộng đồng, sàng lọc và cập nhật dữ liệu sức khỏe điện tử. Đây là hướng đi đúng: nếu tuyến gần dân chỉ chờ người bệnh tìm đến khi triệu chứng đã rõ, cơ hội phát hiện nguy cơ sớm sẽ bị bỏ lỡ. Trà Lý rà soát các nhóm từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi để tổ chức khám và cập nhật thông tin; địa phương đặt mục tiêu hoàn thành khám sức khỏe cho người dân trước ngày 15/11.
Cách tổ chức cũng quan trọng không kém mục tiêu. Trà Lý lập ba tổ khám, gồm hai tổ cố định và một tổ lưu động, đưa hoạt động đến nhà văn hóa tổ dân phố; người cao tuổi, người khuyết tật và người sức khỏe yếu không thể đi lại có thể được khám tại nhà. Mô hình này giảm trở ngại tiếp cận, đồng thời giúp đội ngũ y tế tìm đến những người dễ bị bỏ sót. Sàng lọc sức khỏe có ích nhất khi được thiết kế quanh nhu cầu và khả năng đi lại của cộng đồng, thay vì chỉ dựa vào việc người dân tự đến trạm.
Hồ sơ điện tử cần gắn với chăm sóc liên tục
Tại Trà Lý, tỷ lệ người dân được khám sàng lọc và đưa dữ liệu lên sổ sức khỏe điện tử đã vượt 90%, theo lãnh đạo phường. Con số này cho thấy địa phương đã mở rộng độ bao phủ, nhưng giá trị của hồ sơ sức khỏe điện tử không nằm ở việc thu thập dữ liệu đơn thuần. Thông tin cần giúp cán bộ y tế nhận ra nguy cơ, theo dõi diễn biến và nối tiếp việc chăm sóc qua các lần khám. Để đáp ứng yêu cầu cập nhật, phường bố trí thêm bốn máy tính cho trạm y tế. Tuy vậy, thiết bị công nghệ chỉ là một phần; dữ liệu cần được cập nhật chính xác và sử dụng trong công việc chuyên môn.
Tam Duong cho thấy cách dữ liệu có thể hỗ trợ quản lý bệnh lâu dài. Sau khi bốn trạm y tế được sáp nhập, trạm y tế xã phục vụ 48 thôn với 45.794 người, trong bối cảnh còn khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị. Tại Kim Long, trạm phối hợp với trung tâm y tế khu vực sàng lọc, xác định người mắc tăng huyết áp và đái tháo đường, đăng ký quản lý, điều trị rồi cập nhật thông tin lên phần mềm chuyên môn. Việc theo dõi gần nhà giúp người bệnh thuận tiện tái khám, nhận tư vấn về dinh dưỡng, vận động và dùng thuốc. Đây là hướng ứng dụng số đáng theo đuổi: phục vụ chăm sóc thực tế, không chỉ hoàn thành một chỉ tiêu nhập liệu.
Tam Duong tăng khám chữa bệnh, nhưng khoảng trống còn lớn
Trong chín tháng đầu năm 2026, trạm y tế xã Tam Duong thực hiện 9.033 lượt khám, chữa bệnh; 4.906 lượt có bảo hiểm y tế và 1.227 lượt kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại. Trạm duy trì cấp cứu 24/7, chuyển tuyến khi ca bệnh vượt khả năng chuyên môn, đồng thời tăng cường quản lý người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính. Tuy nhiên, quy mô bệnh cần theo dõi vẫn lớn: toàn xã có 2.668 người tăng huyết áp nhưng mới 1.000 người được quản lý; trong 882 người mắc đái tháo đường, 224 người đang được trạm quản lý và điều trị. Khoảng cách ấy nhắc rằng mở rộng lượt khám không đồng nghĩa mọi người bệnh đã được chăm sóc liên tục.
Tam Duong tiếp tục hướng đến nâng cao năng lực chuyên môn, bổ sung thiết bị thiết yếu, thúc đẩy chuyển đổi số và chủ động phòng, chống dịch. Đây là cam kết cần được đánh giá bằng khả năng theo dõi bệnh ổn định và chất lượng dịch vụ tại chỗ. Người dân ghi nhận lợi thế của trạm gần nhà, thuận tiện khám và hỏi cách chăm sóc sức khỏe. Nhưng để niềm tin ấy thành thói quen, trạm cần đủ nhân lực và phương tiện, còn người bệnh cần duy trì tái khám, tuân thủ điều trị thay vì dừng thuốc khi thấy khỏe. Mạng lưới y tế thôn bản và cộng tác viên dân số cũng có vai trò trong giám sát sức khỏe và tuyên truyền phòng bệnh.
Nguồn lực và sự tham gia quyết định hiệu quả
Nút thắt của Trà Lý không nằm ở thiếu kế hoạch mà ở khả năng biến sàng lọc ban đầu thành khám chuyên sâu khi cần. Phường chưa có kinh phí tương ứng để lựa chọn hoặc ký hợp đồng với đơn vị y tế thực hiện các nội dung cận lâm sàng; hoạt động hiện tập trung vào khám ban đầu, đo huyết áp, nhịp tim, kiểm tra mắt và thu thập thông tin sức khỏe. Nhu cầu về thiết bị, vật tư và điều kiện khám vẫn cần được quan tâm, trong khi vận động người dân tham gia chưa phải lúc nào cũng thuận lợi. Một bộ phận người dân chưa có thói quen khám định kỳ, hoặc tự ngừng thuốc khi thấy sức khỏe ổn định. Nếu thiếu kinh phí và sự hợp tác, dữ liệu có thể đầy lên nhưng nguy cơ bệnh vẫn chưa được xử lý đúng lúc.
Hai địa phương cho thấy củng cố y tế tuyến cơ sở phải đi cùng đầu tư, năng lực chuyên môn và trách nhiệm cộng đồng. Trà Lý mong được hỗ trợ kinh phí và phối hợp với cơ sở đủ năng lực để thực hiện các nội dung cận lâm sàng cần thiết; Tam Duong còn đối mặt với thiếu nhân lực, thiết bị lạc hậu và nhu cầu sửa chữa, nâng cấp cơ sở. Vì thế, kết luận không nên dừng ở việc tăng số lượt khám hay tỷ lệ hồ sơ được lập. Thành công phải được đo bằng việc người dân có thể tiếp cận dịch vụ phù hợp, bệnh được phát hiện và theo dõi liên tục, còn trạm có đủ điều kiện để thực hiện lời hứa chăm sóc gần dân.
