Từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh
Khám sức khỏe định kỳ là hoạt động kiểm tra sức khỏe theo lịch để phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, theo dõi biến đổi và kết nối người dân với tư vấn, chăm sóc y tế trước khi bệnh trở nặng. Đây là mắt xích thiết yếu trong chuyển đổi từ chữa bệnh sang phòng bệnh.
Ngày 9/9/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 72-NQ/TW, đặt yêu cầu chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời thay vì chỉ tập trung vào khám, chữa bệnh khi đã phát sinh vấn đề. Từ năm 2026, mục tiêu là mỗi người được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc bệnh miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, tiến tới quản lý bằng sổ sức khỏe điện tử.
Định hướng này đúng ở chỗ đưa dịch vụ đến trước thời điểm khủng hoảng sức khỏe. Với người dân, một lần kiểm tra có thể giúp nhận ra nguy cơ sớm, tiếp cận tư vấn và giảm khả năng phải điều trị khi bệnh đã tiến triển. Chính phủ, Quốc hội và Thủ tướng đã ban hành các văn bản triển khai, gồm Nghị quyết 282/NQ-CP, Nghị quyết 261/2025/QH15 và Chỉ thị 17/CT-TTg ngày 6/5/2026.
Khám miễn phí đi vào cộng đồng
Các địa phương đang biến mục tiêu toàn dân thành những chương trình cụ thể, nhưng cách tổ chức phải tính đến nhóm dễ bị bỏ sót và nơi người dân khó tiếp cận dịch vụ. Hà Nội khởi động chương trình khám cho khoảng 9,2 triệu người từ ngày 1/7/2026; đợt đầu cơ bản hoàn thành cho hơn 1,7 triệu người thuộc nhóm ưu tiên tại 16 xã, phường ven sông Hồng.
Thành phố Hồ Chí Minh duy trì khám cộng đồng trong tháng 10/2026 với hàng nghìn lượt người mỗi ngày. Tây Ninh triển khai chiến dịch 90 ngày đêm tại 96 xã, phường. Những con số cho thấy quy mô huy động đáng kể, song điều quan trọng hơn là dịch vụ có đến được người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính và đồng bào dân tộc thiểu số hay không.
Sàng lọc bệnh miễn phí có ý nghĩa nhất khi giảm được rào cản đi lại và giúp người dân biết cần làm gì sau khi có kết quả. Tại Ninh Bình, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đã hoàn thành tầm soát miễn phí cho 5.000 người có công. Đây là minh chứng cho cách ưu tiên nguồn lực vào nhóm cần được chăm sóc, thay vì chỉ chạy theo tổng lượt khám.
Sổ sức khỏe điện tử phải phục vụ chăm sóc liên tục
Khám một lần là điểm khởi đầu, không phải đích đến. Nếu kết quả nằm rời rạc ở từng cơ sở hoặc không dẫn tới tư vấn và điều trị, chương trình có nguy cơ trở thành một chiến dịch ghi nhận số lượt hơn là hệ thống chăm sóc có ích.
Sổ sức khỏe điện tử được thiết kế để nối các lần khám: kết quả có thể tích hợp lên VNeID và liên thông với dữ liệu bảo hiểm xã hội, giúp hạn chế tình trạng thông tin y tế phân tán. Khi hồ sơ được cập nhật và chia sẻ phù hợp, nhân viên y tế có thêm cơ sở theo dõi tiền sử, nhận biết thay đổi sức khỏe và tư vấn dự phòng.
Quảng Ninh cho thấy cả tiến độ khám lẫn số hóa có thể được đẩy nhanh: đến giữa tháng 9/2026, tỉnh báo cáo đã khám hơn 1,22 triệu người, đạt 95,12% kế hoạch, và lập sổ sức khỏe điện tử cho 98,82% dân số. Tuy nhiên, một số liệu khác nêu đến quý III/2026 có 921.292 người được khám, tương đương 52,72% dân số. Hai mốc cần được đối chiếu về thời điểm và phạm vi trước khi dùng để kết luận tiến độ.
Thước đo cuối cùng là lợi ích lâu dài
Khoảng cách về tiến độ giữa các địa phương nhắc rằng mở rộng bao phủ không chỉ là tổ chức nhiều đợt khám. Tại Gia Lai, đến giữa tháng 10/2026, hơn 2,32 triệu lượt người đã được khám, tương đương 72,38% dân số. Những con số này đáng ghi nhận, nhưng không thay thế được câu hỏi liệu người có nguy cơ cao đã được theo dõi và chuyển tuyến đúng lúc hay chưa.
Bước tiếp theo cần là duy trì lịch khám hằng năm, bảo đảm kết quả được nhập đầy đủ vào hồ sơ, đồng thời có quy trình tư vấn, điều trị và quản lý bệnh mạn tính sau sàng lọc. Đây cũng là lúc cần hỗ trợ người ít kỹ năng số để họ không bị gạt ra ngoài chỉ vì chưa dùng được ứng dụng.
Nghị quyết 72-NQ/TW đặt nền móng cho chăm sóc chủ động; khám miễn phí mở cửa tiếp cận, còn hồ sơ điện tử có thể giữ mạch theo dõi. Chương trình chỉ thành công khi mỗi lần kiểm tra dẫn đến hành động chăm sóc phù hợp và lâu dài, chứ không dừng lại ở một con số bao phủ.
