Năng lượng xanh trở thành lựa chọn chiến lược của Lai Châu
Hệ sinh thái năng lượng xanh Lai Châu là cách tỉnh miền núi này phát triển đồng bộ thủy điện, điện mặt trời, điện gió và các giải pháp tích năng, từ quy hoạch nguồn – lưới điện đến điện mặt trời lòng hồ, mái nhà và chính sách hỗ trợ hộ dân vùng khó, nhằm vừa bảo đảm an ninh năng lượng vừa tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững gắn với bảo vệ môi trường. Nền kinh tế tỉnh lệ thuộc lớn vào nguồn điện, nên việc chọn năng lượng xanh không phải khẩu hiệu mà là lựa chọn bắt buộc nếu muốn thoát khỏi quỹ đạo tăng trưởng theo chiều rộng và rủi ro thiên tai. Với tiềm năng thủy điện Lai Châu, điện mặt trời và điện gió, tỉnh đang đẩy nhanh quy hoạch 342 dự án nguồn điện với tổng công suất 24.335 MW, biến lợi thế tự nhiên thành trụ cột ngân sách và không gian công nghiệp mới.
Từ thủy điện đến điện mặt trời lòng hồ: mở rộng biên độ năng lượng xanh
Điểm khác biệt trong năng lượng xanh Lai Châu là tư duy không chỉ "đào sâu" vào thủy điện mà còn "nâng cấp" hệ sinh thái bằng điện mặt trời lòng hồ và các dạng nguồn mới. Theo Sở Công Thương, tỉnh có tiềm năng rất lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là thủy điện Lai Châu, điện mặt trời và điện gió, tạo lợi thế cho tăng trưởng xanh và an ninh năng lượng. Quy hoạch hiện nay xác định 99 dự án điện mặt trời; 4 dự án với tổng công suất 720 MW đã bước đầu được triển khai, trong đó nổi bật là tổ hợp điện mặt trời Bản Chát I, II trên lòng hồ, công suất 550 MW. Việc đặt tấm pin trên mặt nước thay vì chiếm đất sản xuất cho thấy tỉnh dám thử cách làm mới để tối ưu tài nguyên nước và mặt hồ, giảm xung đột sử dụng đất và tạo chuẩn mực phát triển điện mặt trời lòng hồ cho các địa phương khác.
Điện mặt trời mái nhà: năng lượng xanh đi sâu vào đời sống
Nếu các dự án điện mặt trời lòng hồ mở ra không gian công nghiệp mới, thì điện mặt trời mái nhà lại quyết định mức độ "thấm" của năng lượng xanh vào đời sống thường ngày. Lai Châu không chờ thị trường tự vận động mà dùng chính doanh nghiệp điện trong tỉnh làm người đi trước: Công ty Điện lực Lai Châu đã lắp hệ thống điện mặt trời tại trụ sở 7 đơn vị với tổng công suất hơn 106 kWp, vừa để giảm chi phí vận hành, vừa là mô hình thực tế cho cán bộ, người dân. Một ví dụ cụ thể là nhà nghỉ Hoàng Quân ở phường Đoàn Kết; sau khi lắp đặt 30 tấm pin mặt trời tổng công suất 18,75 kW, tiền điện hàng tháng đã giảm từ 4,5–5,5 triệu xuống khoảng 1,2 triệu đồng, cho thấy năng lượng sạch không chỉ là khẩu hiệu mà mang lại hiệu quả kinh tế dễ thấy. Khi người làm điện được khuyến khích lắp hệ thống tại nhà, năng lượng xanh được lan tỏa bằng hành vi, không phải bằng khẩu hiệu.
Ánh sáng điện mặt trời tới vùng sâu: an ninh năng lượng gắn với an sinh
Lai Châu là tỉnh miền núi, địa hình chia cắt, dân cư phân tán, thường xuyên chịu thiên tai; vì thế an ninh năng lượng ở đây đồng nghĩa với an sinh xã hội. Đưa điện lưới quốc gia tới 38/38 xã, phường với tỷ lệ 98,8% hộ sử dụng điện là thành tựu, nhưng vẫn còn những bản vùng sâu khó kéo lưới; chính sách điện mặt trời trở thành lời giải thực tế. Ngày 22/4/2026, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-HĐND hỗ trợ hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu và thiết bị điện sau công tơ, hướng tới 1.062 hộ ở 21 xã, trong đó 180 hộ được hỗ trợ hệ thống trị giá 50 triệu đồng. Ở những nơi "trước kia chưa có điện, cuộc sống bà con vất vả lắm", việc lắp điện mặt trời giúp người dân có điện thắp sáng, nấu cơm, sạc điện thoại mà không mất tiền, đồng thời thay đổi diện mạo bản làng theo hướng ổn định và bền vững.
Tháo điểm nghẽn hạ tầng để hệ sinh thái năng lượng xanh vận hành trơn tru
Bức tranh năng lượng xanh Lai Châu sẽ khó hoàn chỉnh nếu điểm nghẽn hạ tầng truyền tải không được xử lý tới nơi tới chốn. Khi 73 dự án nguồn điện với tổng công suất hơn 3.268 MW đã vận hành, đóng góp khoảng 70% ngân sách tỉnh, bất kỳ sự lệch nhịp nào giữa nguồn và lưới đều trở thành rủi ro lớn cho an ninh năng lượng. Thực tế đã xuất hiện tình trạng nhà máy hoàn thành nhưng lưới điện chưa kịp đầu tư, đe dọa khả năng giải tỏa công suất. Tỉnh vì vậy đang phối hợp cùng các đơn vị liên quan để đẩy nhanh loạt dự án trạm biến áp 220 kV Phong Thổ, Pắc Ta, Mường Tè, trạm 500 kV Lào Cai, lưới 110 kV đồng bộ, đồng thời kiến nghị nâng công suất trạm 500 kV Lai Châu từ 1.800 MVA lên 2.700 MVA. Nếu làm được, dòng điện sạch từ núi rừng sẽ chuyển thành dòng giá trị kinh tế, mở rộng dư địa công nghiệp và củng cố tăng trưởng kinh tế bền vững của tỉnh.
