Đại lộ cảnh quan sông Hồng: trục chiến lược mới của quy hoạch sông Hồng Hà Nội
Đại lộ cảnh quan sông Hồng là trục giao thông – cảnh quan mới dài khoảng 40 km, được Hà Nội quy hoạch hai bên bờ sông Hồng như một hành lang chiến lược kết hợp hạ tầng 6 làn xe, chuỗi công viên sông Hồng và không gian đô thị – sinh thái, nhưng vẫn giữ nguyên không gian thoát lũ để tăng an toàn lũ lụt Hà Nội. Quan điểm đáng chú ý của đồ án quy hoạch sông Hồng Hà Nội là thành phố không chấp nhận đánh đổi an toàn lũ để lấy đất xây dựng. Hà Nội đang điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5000 và đồng thời lấy ý kiến người dân trong 20 ngày cho đồ án này, nhằm chuẩn bị triển khai Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Nói thẳng, đây không phải dự án "đắp thêm bê tông" lên sông Hồng, mà là nỗ lực đảo chiều tư duy từ "quay lưng ra sông" sang "quay mặt vào sông".
6 làn xe, cầu vượt, hầm kín nhưng không lấn không gian thoát lũ
Điểm gây tranh luận nhiều nhất của đại lộ cảnh quan sông Hồng là quy mô giao thông: tuyến chính 6 làn xe cơ giới với vận tốc thiết kế 80 km/h, đi song song và bám theo hai bên đê tả, hữu sông Hồng. Tuy nhiên, bản chất của quy hoạch không phải "ép" đường vào lòng sông, mà bố trí khéo léo trên nền hệ thống đê hiện hữu và đất bãi, có tính đến di tích, làng xóm và dòng chảy. Một đoạn vượt sông Đuống được nghiên cứu xây dựng cầu vượt sông với bề rộng mặt cầu mỗi chiều 28 m, nằm trong tổng mạng lưới 17 cầu vượt sông Hồng dự kiến hình thành trên toàn trục đại lộ cảnh quan. Đoạn đi qua khu vực cầu Long Biên – Chương Dương còn được đề xuất làm hầm kín dài khoảng 2,3 km, cho thấy tham vọng hiện đại hóa, nhưng quan trọng hơn là tránh xung đột với cảnh quan và di tích lịch sử quanh cầu Long Biên. "Nguyên tắc cốt lõi là không thu hẹp không gian thoát lũ và không đề xuất giải pháp xây đê mới nằm trong đê cũ", báo cáo của thành phố khẳng định.
Chuỗi công viên sông Hồng: từ bãi thoát lũ thành hành lang xanh đô thị
Nếu nhìn đại lộ cảnh quan sông Hồng chỉ như một tuyến đường 6 làn xe là thiếu đi nửa câu chuyện. Đồ án quy hoạch gần 11.500 ha ven sông Hồng đặt 25% đất mỗi phân đoạn cho công viên chuyên đề và thêm 5% cho công viên công cộng, hướng tới một chuỗi công viên sông Hồng trải dài theo bãi sông. Chuỗi này kết nối với các khu đô thị hai bên thông qua các "trục xanh" Đông – Tây, còn các vùng thường xuyên ngập nước phía ngoài đê bối thì được định hướng trở thành công viên bảo tồn tự nhiên và khu dự trữ sinh thái. Cách phân tầng không gian vừa tạo cảnh quan ven sông, vừa duy trì chức năng thoát lũ và tiêu thoát nước tự nhiên, tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và thiên tai. Người dân về lâu dài sẽ có thêm khả năng tiếp cận các công viên, đường dạo, không gian cộng đồng, thể dục thể thao, văn hóa, lễ hội và cảnh quan ven sông, thay vì chỉ nhìn sông Hồng từ trên mặt đê như hiện nay.
Quy hoạch 11.418 ha: từ kiểm soát lũ tới du lịch sinh thái và "phòng khách đô thị"
Quy mô dự án cho thấy Hà Nội đang đặt cược tương lai của mình vào trục sông Hồng: khoảng 11.418 ha, kéo dài 40 km từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, tương đương khoảng một phần ba chiều dài đoạn sông Hồng chảy qua Thủ đô. Đất nông nghiệp hiện chiếm 50% diện tích khu vực nghiên cứu, mặt nước khoảng 30%, nhưng quy hoạch không định xóa bỏ nông nghiệp mà muốn kết hợp nông thôn – đô thị – sinh thái, bảo tồn làng nghề và khai thác du lịch sinh thái ven sông. Đoạn phía bắc từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long được định hướng là không gian sinh thái, bảo tồn thiên nhiên, thể thao và công viên giải trí, trong khi đoạn giữa từ Thăng Long đến Thanh Trì được xem như "phòng khách đô thị" – nơi tập trung không gian dịch vụ, nhà ở mật độ hợp lý, gắn với đại lộ cảnh quan. Điểm đáng khen là chiều cao xây dựng được khống chế giảm dần về phía đê để giữ tầm nhìn và thông gió, tránh biến hai bờ sông Hồng thành một "bức tường bê tông".
Giai đoạn 2026–2038: đại lộ, 11 công viên và câu hỏi người dân được hưởng lợi thế nào?
Thành phố không che giấu tham vọng thời gian: các dự án thành phần sẽ được thực hiện trong giai đoạn 2026–2038, với ưu tiên rõ ràng ở giai đoạn 2026–2030 dành cho những hạng mục nền tảng. Đây là lúc đại lộ cảnh quan sông Hồng, chỉnh trang bờ sông, khu "phòng khách đô thị" trung tâm và nhà ở tái định cư tại Lĩnh Nam, Long Biên được đẩy mạnh. Trong 18 dự án thành phần, 11 dự án là công viên – từ Tráng Việt, Ô Diên, Thượng Cát – Liên Mạc đến Long Biên – Cự Khối và Xuân Quan – Phụng Công – tạo thành một "chuỗi hạt" công viên dọc trục đại lộ. Giai đoạn đầu, hai dự án công viên được đưa vào kế hoạch đầu tư là Công viên công cộng Phú Thượng và Công viên bãi sông Hồng Hà, báo hiệu quyết tâm biến hành lang thoát lũ thành không gian sinh hoạt cộng đồng chứ không chỉ là "vùng cấm". Câu hỏi lớn còn lại là cách tổ chức tái định cư, quyền tiếp cận không gian công cộng và lợi ích của cộng đồng ven sông, bởi một quy hoạch đẹp trên giấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân là đối tượng hưởng lợi đầu tiên.
