Từ con đê phòng lũ đến trục đại lộ sông Hồng của quy hoạch 100 năm
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là dự án hình thành một đại lộ dài khoảng 80 km dọc sông Hồng, được định vị như trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo trong quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm, kết hợp giao thông với không gian công cộng, công viên, quảng trường và hạ tầng văn hóa nhằm đưa dòng sông từ ranh giới phòng lũ trở thành trung tâm phát triển đô thị và đời sống cộng đồng.
Điểm mấu chốt ở đây không phải thêm một con đường, mà là thay đổi cách Hà Nội đối xử với dòng sông lịch sử của mình. Trong nhiều thập kỷ, sông Hồng chủ yếu được nhìn dưới lăng kính phòng chống lũ, giao thông thủy và cấp nước cho đồng bằng[sRC:116125], khiến hệ thống đê vô hình trung biến con sông thành “lưng nhà” của đô thị. Nay, quy hoạch Hà Nội 100 năm xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo, mở ra cách tiếp cận phát triển cùng dòng sông thay vì chỉ kiểm soát nó. Đó là bước ngoặt tư duy hiếm khi lặp lại trong một thế kỷ.
Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đã được khởi công với dự án thành phần là Công viên công cộng phường Phú Thượng vào ngày 19/12/2025. Việc này cho thấy thành phố không muốn dừng ở quy hoạch trên giấy, mà bắt đầu thử nghiệm bằng một đoạn công trình cụ thể, để kiểm chứng cách tổ chức không gian công cộng Hà Nội mới gắn với mặt nước và cảnh quan sông.
Không gian công cộng Hà Nội: từ đường giao thông đến “bảo tàng sống” ven sông
Điểm đáng bàn nhất của trục đại lộ sông Hồng là nó được định nghĩa ngay từ đầu như một không gian công cộng Hà Nội quy mô lớn, chứ không chỉ là hạ tầng giao thông. Theo định hướng, đại lộ này sẽ kết hợp công viên ven sông, quảng trường, không gian văn hóa, nghệ thuật công cộng, kiến trúc biểu tượng và các khu vực tái thiết đô thị. Nói cách khác, đây là nỗ lực biến bờ sông thành “phòng khách” mới của Thủ đô, nơi cư dân có thể đi bộ, sinh hoạt văn hóa và hưởng thụ cảnh quan mà lâu nay họ bị đê điều tách rời.
Các chuyên gia coi tiềm năng lớn của dự án là khả năng tạo nên một “bảo tàng sống” về văn hóa sông Hồng, kết nối làng cổ, làng nghề, đình chùa, di tích và không gian nông nghiệp ven sông. Nếu làm đúng, đây không chỉ là tuyến đường đẹp, mà là lớp hạ tầng văn hóa – xã hội mới giúp Hà Nội đối thoại với quá khứ lẫn tương lai. Tham vọng phát triển đô thị toàn cầu không thể dựa vào những khu đô thị khép kín, mà phải đặt trọng tâm vào các không gian chung mở, có bản sắc địa phương rõ nét.
Ở góc độ biểu tượng, Hà Nội đang đi tìm hình ảnh thế kỷ XXI của mình, giống như cách Paris gắn với sông Seine hay Seoul với dòng Cheonggyecheon được hồi sinh. Trục cảnh quan sông Hồng, nếu tránh được lỗi bê tông hóa sát mép nước và tôn trọng hệ sinh thái bãi sông, có thể trở thành nhận diện mới cho một Thủ đô văn hiến nhưng vẫn hiện đại và hướng tới phát triển đô thị toàn cầu.
Người dân trong tâm thế đồng thiết kế: lấy ý kiến cộng đồng và bài toán sinh kế
Một đô thị toàn cầu không thể chỉ được vẽ bởi các nhà quy hoạch trong phòng kín. Với Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, liên danh nhà đầu tư đang phối hợp với các cơ quan liên quan để chuẩn bị tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư về phương án vị trí, hướng tuyến, đồng thời với việc lấy ý kiến điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng. Đây là bước đi đúng, bởi từng mét bờ sông liên quan trực tiếp đến nơi ở, đất canh tác, sinh kế và ký ức nhiều thế hệ cư dân ven sông.
Nếu quá trình tham vấn chỉ dừng ở mức hình thức, dự án sẽ trở thành áp đặt từ trên xuống và tạo ra lực cản xã hội lớn. Ngược lại, nếu coi cư dân là đồng tác giả, Hà Nội có cơ hội biến căng thẳng giải phóng mặt bằng thành thỏa thuận cùng chia sẻ lợi ích. Khi đó, người dân không chỉ nhận bồi thường một lần mà còn có cơ hội tham gia vào các hoạt động kinh tế mới như du lịch ven sông, dịch vụ, kinh tế đêm, làng nghề, nông nghiệp sinh thái.
Đoạn tuyến từ Km31+500 đến Km37+500 qua phường Lĩnh Nam và xã Thanh Trì đã được thành phố cơ bản thống nhất chủ trương phê duyệt trước phạm vi, ranh giới hướng tuyến để triển khai sớm giải phóng mặt bằng đối với đất công và đất nông nghiệp. Chính ở những bước mở đường này, cách Hà Nội xử lý quyền lợi người dân sẽ quyết định niềm tin dành cho toàn bộ trục đại lộ sông Hồng.
Tiến độ, rủi ro và cơ hội trong tầm nhìn phát triển cùng dòng sông
Dù mang tầm nhìn dài hạn, trục đại lộ sông Hồng vẫn phải đi qua những mốc rất cụ thể trong vài năm tới. Dự án đã khởi công từ cuối 2025 với Công viên công cộng phường Phú Thượng, nhưng hiện đang được đề xuất kéo dài thêm 6 tháng để hoàn thiện các thủ tục theo cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép. Báo cáo nghiên cứu khả thi tuyến Hữu Hồng cũng đang được hoàn thiện và dự kiến trình cơ quan chuyên môn thẩm định trong tháng 8/2026.
Theo kế hoạch, tại kỳ họp chuyên đề tới, HĐND thành phố sẽ xem xét Nghị quyết gia hạn thực hiện một số dự án triển khai theo Nghị quyết 258 của Quốc hội, trong đó có Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Những lần gia hạn như vậy là lời nhắc rằng tầm nhìn phát triển đô thị toàn cầu phải đi cùng năng lực quản trị dự án, không để siêu dự án “trễ hẹn” kéo dài và mất dần đồng thuận xã hội.
Vấn đề cốt lõi là Hà Nội có dám kiên định với tư duy phát triển cùng dòng sông hay không. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và quỹ đất đô thị truyền thống dần bão hòa, nếu thành phố không tái định vị vai trò sông Hồng trong cấu trúc đô thị với tầm nhìn 50–100 năm, Hà Nội có thể bỏ lỡ một cơ hội phát triển rất lớn. Trục đại lộ sông Hồng vì thế nên được nhìn như bài kiểm tra khả năng kết hợp sinh thái, văn hóa, kinh tế và lòng tin cộng đồng, hơn là cuộc chạy đua độ dài và quy mô công trình.
