Một vành đai mới cho TP.HCM và cả vùng: Tham vọng không chỉ là thêm đường
Quy hoạch bổ sung Vành đai 4,5, Vành đai 5 và kéo dài cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu là kế hoạch mở rộng mạng lưới hạ tầng giao thông đối ngoại của TP.HCM nhằm tạo một hệ thống kết nối liên vùng hoàn chỉnh giữa Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, đồng thời tái phân bổ lưu lượng giao thông và mở không gian phát triển mới cho toàn vùng.
Điểm đáng chú ý là TP.HCM không chỉ vá víu các tuyến hiện hữu, mà đang viết lại bản đồ vành đai TP.HCM theo tầm nhìn 100 năm, thông qua Quy hoạch tổng thể giai đoạn 2025-2050. Sở Xây dựng TP.HCM đã gửi văn bản tới các cơ quan xây dựng của Đồng Nai, Tây Ninh, Lâm Đồng để lấy ý kiến về việc bổ sung các tuyến đường vành đai và cao tốc kết nối liên vùng. Đây là bước đi cho thấy thành phố muốn kéo cả vùng vào một “bàn cờ” giao thông mới, thay vì phát triển hạ tầng theo kiểu mạnh ai nấy làm.
Vành đai 4,5 và Vành đai 5: Khung xương mới của mạng lưới kết nối liên vùng
Vành đai 4,5 được đề xuất dài khoảng 192km, đi qua TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh, hình thành chủ yếu trên cơ sở Quốc lộ 56 và 56B, với điểm đầu tại nút giao giữa Vành đai 5 và cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, rồi quay lại Vành đai 5 tại khu vực Gò Dầu. Tuyến này được định hướng là trục giao thông chính đô thị tốc độ cao, 8 làn xe, bề rộng 62-80m, vận tốc thiết kế 80-100 km/h. Nói cách khác, đây không phải “đường tránh” mà là một xương sống mới của vành đai TP.HCM.
Vành đai 5 còn tham vọng hơn: một trục liên kết Đông Nam Bộ với duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, quy mô 6-8 làn, vận tốc 100 km/h, bề rộng tối thiểu 74,5m, có thể bố trí đường song hành. Hai phương án hướng tuyến được nghiên cứu, với chiều dài lần lượt khoảng 487km và 440km; tổng chiều dài kết hợp Vành đai 4,5 và 5 vì thế dao động từ 632 đến 679km. “Các tuyến Vành đai 4,5 và 5 được kỳ vọng hình thành các hành lang giao thông, đô thị mới, mở rộng không gian phát triển công nghiệp, dịch vụ và logistics cho toàn vùng.”
Kéo dài cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu: Mắt xích sống còn giữa vành đai và cảng biển
Trong bức tranh hạ tầng giao thông mới, cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu không còn là tuyến độc lập mà trở thành mắt xích then chốt. Cùng với hai tuyến vành đai mới, TP.HCM đề xuất kéo dài cao tốc này thêm khoảng 30km về phía Bắc để kết nối với Vành đai 4 và 4,5 ở khu vực Bình Dương (cũ). Hướng tuyến được nghiên cứu từ Quốc lộ 1, đi theo hướng Bắc, vượt sông Đồng Nai đến xã Thường Tân, rồi kết nối các vành đai; đoạn kéo dài dự kiến quy mô 6 làn cao tốc đô thị, có thể thêm đường song hành.
Về logic, đây là bước bắt buộc nếu TP.HCM muốn tối ưu hóa kết nối liên vùng giữa cảng biển, sân bay, khu công nghiệp và các hành lang logistics. Hiện mục tiêu là hình thành mạng lưới giao thông có khả năng phân bổ lại lưu lượng phương tiện, giảm áp lực cho khu vực đô thị trung tâm, đồng thời tăng kết nối giữa TP.HCM với các khu công nghiệp, cảng biển, cảng hàng không và trung tâm logistics. Nếu thiếu đoạn kéo dài này, các tuyến vành đai mới dễ rơi vào tình trạng “đẹp trên giấy” nhưng không gắn chặt với trục cao tốc quan trọng nhất của vùng Đông Nam Bộ.
Lợi ích cho người dân và doanh nghiệp: Khi vành đai TP.HCM không còn là câu chuyện nội đô
Với người dân, câu hỏi quan trọng không phải là Vành đai 4,5 dài bao nhiêu, Vành đai 5 đi qua đâu, mà là chúng giải quyết điều gì trong đời sống hàng ngày. Câu trả lời nằm ở mục tiêu phân bổ lại lưu lượng, giảm áp lực cho khu vực đô thị trung tâm và tăng kết nối giữa TP.HCM với các khu công nghiệp, cảng biển, cảng hàng không và trung tâm logistics. Khi các tuyến vành đai TP.HCM hoàn chỉnh từ 1 đến 5, dòng xe liên vùng sẽ có nhiều lựa chọn hơn, giảm bớt việc “đổ” vào các trục xuyên tâm vốn đã quá tải.
Với doanh nghiệp, đặc biệt là sản xuất và logistics, lợi ích nằm ở thời gian và độ ổn định. Các tuyến mới được định hướng như hệ thống hạ tầng giao thông đối ngoại đồng bộ, liên kết vùng, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics. Khi các hành lang mới hình thành, đất đai ven tuyến sẽ trở thành không gian cho khu công nghiệp, kho bãi, đô thị mới. Tuy nhiên, đây vừa là cơ hội, vừa là rủi ro nếu quy hoạch sử dụng đất, kiểm soát phát triển bất động sản không theo kịp hạ tầng.
Thách thức triển khai: Từ bài toán môi trường đến kỷ luật liên kết vùng
Tham vọng là rõ, nhưng hành trình hiện thực hóa 632-679km vành đai TP.HCM và đoạn kéo dài cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu sẽ đầy chông gai. Trước mắt, TP.HCM mới dừng ở bước đề nghị các địa phương rà soát sự phù hợp với quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị, nông thôn và quy hoạch chuyên ngành, đồng thời đánh giá tính khả thi, khả năng kết nối giữa các tuyến cao tốc, quốc lộ, đường vành đai, các trục chính và đầu mối giao thông. Phương án cuối cùng của Vành đai 5 – đặc biệt là lựa chọn đi vòng hay đi xuyên Vườn quốc gia Cát Tiên – sẽ phụ thuộc vào quá trình rà soát, đánh giá của các địa phương và cơ quan có thẩm quyền.
Ở tầng sâu hơn, thách thức lớn nhất là kỷ luật liên kết vùng: mỗi tỉnh đều có ưu tiên riêng về quỹ đất, môi trường, phát triển đô thị. Nếu không có một cơ chế ràng buộc lợi ích rõ ràng, vành đai đa tỉnh dễ bị bẻ cong, kéo dài hoặc chậm tiến độ. Thành phố đang nghiên cứu bổ sung làm thêm vành đai và cao tốc nhằm mở rộng mạng lưới giao thông kết nối liên vùng, trên cơ sở định hướng quy hoạch vùng Đông Nam Bộ và chỉ đạo của UBND TP.HCM. Nhưng chỉ khi các địa phương coi đây là hạ tầng chung của một không gian kinh tế thống nhất, chứ không phải dự án “của TP.HCM”, hệ thống giao thông liên vùng này mới có cơ hội thành hình như đúng thiết kế.
