Vành đai 4 TP.HCM: từ nghị quyết đến bước khởi động ở Tây Ninh
Đường vành đai 4 TP.HCM là tuyến giao thông chiến lược dài khoảng 159,31km, gồm 10 dự án thành phần, được thiết kế như một trục cao tốc khép kín để kết nối TP.HCM với các tỉnh Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên, đồng thời mở ra hành lang vận tải nhanh cho hàng hóa, logistics và không gian phát triển đô thị – công nghiệp của toàn vùng. Ngày 15/10, UBND tỉnh Tây Ninh chính thức khởi động hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 của vành đai 4 TP.HCM theo phương thức đối tác công tư (PPP), trên đoạn từ kênh Thầy Cai đến cảng Hiệp Phước. Đây không chỉ là một lễ khởi công mang tính thủ tục, mà là bước chuyển từ ý chí chính sách trong Nghị quyết số 220/2025/QH15 của Quốc hội sang triển khai thực tế trên công trường. Việc Tây Ninh được giao làm cơ quan chủ quản các dự án 1-4, 2-4, 2-5 cho thấy tỉnh đang được đặt vào vị trí trung tâm trong cấu trúc mới của mạng lưới giao thông vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Quy mô hơn 43.000 tỷ và lựa chọn PPP: bước thử sức lớn của Tây Ninh
Trong giai đoạn 1, đoạn vành đai 4 TP.HCM qua Tây Ninh dài gần 78km được đầu tư quy mô 4 làn xe cao tốc, vận tốc thiết kế 100km/h, với tổng mức đầu tư hơn 43.000 tỷ đồng và mục tiêu hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2029. Riêng dự án thành phần 2-4 dài khoảng 42,55km có tổng vốn 20.485 tỷ đồng, còn dự án 2-5 dài 35,75km có tổng vốn 22.813 tỷ đồng. Đây là những con số cho thấy tỉnh đang đảm nhận một gói hạ tầng giao thông thuộc nhóm lớn nhất vùng. Điểm đáng chú ý là Tây Ninh chọn mô hình dự án PPP Việt Nam cho hai dự án thành phần này, thay vì hoàn toàn dựa vào đầu tư công. Trong khi dự án 1-4 tập trung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và xây dựng đường gom theo hình thức đầu tư công với tổng mức 24.972 tỷ đồng, việc “chia vai” giữa ngân sách nhà nước và vốn tư nhân giúp giảm áp lực tài khóa, đồng thời thử sức năng lực quản trị dự án phức hợp của địa phương. Nếu Tây Ninh triển khai suôn sẻ, đây sẽ là một ví dụ thuyết phục rằng PPP có thể đi vào các dự án giao thông quy mô lớn, chứ không chỉ dừng ở những công trình nhỏ lẻ.
Tây Ninh giao thông: từ tỉnh biên giới thành cầu nối logistics vùng
Vành đai 4 TP.HCM đang tái định nghĩa vị thế giao thông của Tây Ninh. Tuyến đường này đi qua hàng loạt xã như Hậu Nghĩa, Đức Lập, Hòa Khánh, Đức Huệ, Thạnh Lợi, Bình Đức, Bến Lức, Mỹ Yên, Long Cang, Rạch Kiến, Mỹ Lệ, Mỹ Lộc, Phước Vĩnh Tây, Cần Giuộc, Tân Tập của tỉnh và nối đến xã Hiệp Phước của TP.HCM. Khi hoàn thành, hàng hóa từ các khu, cụm công nghiệp, vùng sản xuất và khu vực cửa khẩu của Tây Ninh sẽ có thêm hướng kết nối thuận lợi đến cảng biển, cảng hàng không. Theo mô tả của dự án, tuyến vành đai 4 TP.HCM “đóng vai trò quan trọng trong kết nối các không gian phát triển của tỉnh với mạng lưới giao thông và chuỗi sản xuất, logistics của toàn vùng, mở ra hành lang vận tải nhanh chóng cho các khu công nghiệp và cửa khẩu của Tây Ninh”. Điều này đồng nghĩa với việc Tây Ninh không còn là điểm cuối của các tuyến đường quốc lộ hướng lên cửa khẩu, mà trở thành mắt xích trung gian trong luồng hàng hóa giữa Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ và Tây Nguyên.
Kết nối vùng Đông Nam Bộ: vành đai 4 như trục xương sống mới
Dự án vành đai 4 TP.HCM được xếp vào nhóm công trình giao thông quan trọng của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, với chiều dài toàn tuyến khoảng 159km, đi qua nhiều địa phương, tạo thêm một trục giao thông kết nối TP.HCM với Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên. Khi tuyến đường khép kín cùng vành đai 2 và vành đai 3, Tây Ninh được kỳ vọng giữ vai trò cầu nối then chốt trong mạng lưới giao thông vùng. Tuyến đường không chỉ tối ưu luồng hàng hóa giữa Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ với Tây Nguyên, mà còn mở thêm hướng kết nối trực tiếp đến hệ thống cảng biển lớn và sân bay quốc tế Long Thành. Về bản chất, đây là một chiến lược kết nối vùng Đông Nam Bộ bằng hạ tầng giao thông cao tốc, nhằm giảm phụ thuộc vào các trục xuyên tâm đi qua nội đô TP.HCM, đồng thời phân bổ lại dòng vận tải theo hướng vòng ngoài. Nếu được triển khai đúng tiến độ, vành đai 4 sẽ trở thành “xương sống” mới cho không gian kinh tế liên vùng, nơi Tây Ninh là một đốt sống quan trọng.
Thách thức và kỳ vọng: Tây Ninh cần làm gì để không lỡ nhịp?
Đến nay, Tây Ninh đã chi trả bồi thường, hỗ trợ cho 4.792 trường hợp, với diện tích khoảng 639/681ha, đạt trên 94% diện tích cần giải phóng mặt bằng. Các hạng mục xây dựng của dự án 1-4 đã được triển khai thi công. Những con số này cho thấy địa phương đang đi trước một bước về chuẩn bị mặt bằng – yếu tố thường làm chậm các dự án hạ tầng lớn. Tuy vậy, để biến vành đai 4 TP.HCM thành lợi thế thực sự, Tây Ninh cần song hành quy hoạch không gian công nghiệp, đô thị, logistics dọc tuyến, thay vì chỉ coi đây là đường cao tốc đi qua. Nếu không có chiến lược “ăn theo” hạ tầng, lợi ích sẽ chủ yếu chảy về các trung tâm lớn, còn tỉnh biên giới vẫn loay hoay với bài toán thu hút đầu tư. Việc tham gia mô hình PPP cũng đòi hỏi năng lực giám sát hợp đồng, phân chia rủi ro và bảo đảm lợi ích công. Nói cách khác, khởi công hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 mới là bước đầu; thành công hay không sẽ phụ thuộc vào cách Tây Ninh biến tuyến đường này thành trục phát triển chứ không chỉ là một dải nhựa trên bản đồ.
