Vành đai 4 TP.HCM qua Tây Ninh: không chỉ là một tuyến đường
Dự án Vành đai 4 TP.HCM qua Tây Ninh là tuyến cao tốc dài gần 78 km, được đầu tư theo hình thức đối tác công tư PPP, kết nối từ khu vực kênh Thầy Cai đến Cảng Hiệp Phước, nhằm tạo hành lang vận tải mới giữa các khu công nghiệp, cửa khẩu và hệ thống cảng biển, sân bay, qua đó tái cấu trúc kết nối vùng kinh tế phía Tây thành phố và Đông Nam Bộ. Ngày 15/10, UBND tỉnh Tây Ninh đã chính thức khởi động hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 thuộc dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 TP.HCM, đoạn từ kênh Thầy Cai đến Cảng Hiệp Phước. Đây không phải một dự án hạ tầng giao thông đơn lẻ, mà là mảnh ghép chiến lược trong tổng thể tuyến Vành đai 4 dài khoảng 159,31 km đi qua TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh, với tổng vốn đầu tư sơ bộ hơn 120.400 tỷ đồng. Điểm đáng nói là Tây Ninh không chờ hạ tầng trung ương “kéo” mình đi, mà chủ động nắm vai trò cơ quan có thẩm quyền cho hai dự án thành phần, biến tỉnh biên giới này thành điểm tựa mới của kết nối vùng kinh tế phía Tây TP.HCM.
Quy mô đầu tư và mô hình PPP: bài kiểm tra năng lực triển khai hạ tầng lớn
Đoạn Vành đai 4 qua Tây Ninh được triển khai thành hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 theo phương thức đầu tư công tư PPP, hợp đồng BOT, với tổng chiều dài 78,3 km và tổng vốn đầu tư khoảng 43.298 tỷ đồng. Đây là một phép thử lớn cho năng lực tổ chức, giám sát và chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư trong các dự án hạ tầng giao thông quy mô vùng. Dự án thành phần 2-4 xây dựng đường cao tốc từ kênh Thầy Cai đến cao tốc TP.HCM – Trung Lương, dài khoảng 42,55 km, tổng mức đầu tư 20.485 tỷ đồng. Dự án thành phần 2-5 nối từ cao tốc TP.HCM – Trung Lương đến Cảng Hiệp Phước, dài 35,75 km, vốn 22.813 tỷ đồng. Giai đoạn 1, tuyến được đầu tư quy mô 4 làn xe cao tốc, nền đường rộng 25,5 m, tốc độ thiết kế 100 km/h, và sẽ mở rộng lên 8 làn cùng hệ thống đường song hành ở giai đoạn hoàn chỉnh. Việc chọn PPP cho Vành đai 4 TP.HCM cho thấy Nhà nước chấp nhận “chia sân” cho khu vực tư nhân ở những dự án kết nối vùng kinh tế, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu minh bạch, kiểm soát chất lượng và tiến độ chặt chẽ hơn bao giờ hết.
Kết nối vùng kinh tế phía Tây: từ áp lực giao thông đến cơ hội logistics
Vành đai 4 TP.HCM được định vị là trục giao thông chiến lược, mở ra hành lang vận tải nhanh cho các khu công nghiệp và cửa khẩu của Tây Ninh. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ tạo thêm hướng vận chuyển thuận lợi cho hàng hóa từ các khu công nghiệp, vùng sản xuất và cửa khẩu của tỉnh đến các cảng biển, cảng hàng không; đồng thời mở ra cơ hội phát triển công nghiệp, đô thị, thương mại và dịch vụ. Quan trọng hơn, tuyến đường không chỉ tối ưu luồng hàng hóa giữa Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ với Tây Nguyên, mà còn mở thêm hướng kết nối trực tiếp đến hệ thống cảng biển lớn và sân bay quốc tế Long Thành. Nói cách khác, Vành đai 4 TP.HCM là “đường cao tốc của chuỗi giá trị”, nơi dòng hàng hóa từ biên giới Tây Ninh có thể đi thẳng ra biển và lên trời mà không phải luồn lách qua lõi đô thị TP.HCM đang quá tải. Nếu được khai thác đúng tầm, dải đất dọc tuyến sẽ không chỉ là nơi xe chạy qua, mà có thể trở thành trục đô thị – logistics mới, giảm áp lực lên quốc lộ hiện hữu và tái phân bố không gian phát triển phía Tây.
Tây Ninh trong mạng lưới vành đai: từ tỉnh biên giới thành “cầu nối then chốt”
Theo lãnh đạo tỉnh, đường Vành đai 4 TP.HCM có ý nghĩa quan trọng trong kết nối không gian phát triển của Tây Ninh với mạng lưới giao thông, logistics của toàn vùng. Khi hoàn thành, công trình giúp Tây Ninh giữ vai trò cầu nối then chốt trong mạng lưới giao thông khép kín cùng Vành đai 2 và Vành đai 3. Đây là bước chuyển từ vị thế “cửa ngõ biên giới” sang “nút giao vùng” – nơi dòng hàng hóa, dòng người và dòng vốn gặp nhau. Đáng chú ý, tỉnh đã chuẩn bị công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng từ rất sớm, triển khai 6 khu tái định cư cùng hệ thống đường gom, đường bên phục vụ dự án. Sau đợt cao điểm 90 ngày đêm, diện tích đã được chi trả bồi thường, hỗ trợ đạt trên 94% tổng diện tích cần thực hiện. Đây là con số cho thấy quyết tâm chính trị và năng lực điều phối của địa phương trong một dự án hạ tầng giao thông phức tạp, liên quan đến hàng nghìn hộ dân. Nếu Tây Ninh tiếp tục giữ được nhịp độ này, vai trò mới của tỉnh trong kết nối vùng kinh tế sẽ không chỉ nằm trên bản vẽ quy hoạch, mà hiện hữu trong từng chuyến xe hàng chạy vòng quanh TP.HCM mà không phải đi xuyên nội đô.
Tiến độ 4 năm và những điều kiện để Vành đai 4 phát huy hiệu quả
Tây Ninh đặt mục tiêu hoàn thành, đưa hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 vào khai thác trong năm 2029, tức khoảng 4 năm sau khi khởi động. Để đạt được mốc này, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thủ tục, chuẩn bị mặt bằng sang tổ chức thi công và kiểm soát tiến độ; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát chất lượng công trình, phòng ngừa thất thoát, lãng phí. Tuy nhiên, một tuyến Vành đai 4 TP.HCM hiện đại chưa đủ để tự tạo ra tăng trưởng. Điều quyết định là cách địa phương quy hoạch quỹ đất dọc tuyến, phát triển các trung tâm logistics, khu công nghiệp, đô thị vệ tinh gắn với kết nối vùng kinh tế. Nếu chỉ coi tuyến đường là nơi thu phí BOT, lợi ích sẽ co hẹp vào nhà đầu tư và ngân sách; nếu biến nó thành trục phát triển mới, lợi ích sẽ lan tỏa đến doanh nghiệp nhỏ, nông dân và người lao động. Kết luận, Vành đai 4 qua Tây Ninh là cơ hội hiếm có để tái thiết không gian kinh tế phía Tây TP.HCM. Câu hỏi không còn là “có nên làm hay không”, mà là “làm thế nào để tuyến đường này thực sự trở thành động lực phát triển vùng, chứ không chỉ là một dự án hạ tầng giao thông trên giấy”.
