Từ số tiết sang tổng thời gian làm việc
Thời gian làm việc của giáo viên phổ thông theo đề xuất là tổng khối lượng công việc được xác định theo tuần, thay vì chủ yếu tính từ số tiết giảng như trước. Đây là thay đổi đáng chú ý vì công việc của thầy cô không kết thúc khi rời bục giảng: chuẩn bị bài, chấm và nhận xét, dự sinh hoạt chuyên môn hay làm nhiệm vụ hành chính cũng tiêu tốn thời gian. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo thông tư về chế độ làm việc của giáo viên phổ thông và dự bị đại học, dự kiến thay thế Thông tư số 05/2025/TT-BGDĐT. Phương án đề xuất bảo đảm 40 giờ làm việc mỗi tuần cho giáo viên, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng, không tính thời gian nghỉ hằng năm. Điểm đáng bàn không chỉ là con số 40, mà là liệu cách tính mới có giúp nhìn thấy và phân công công bằng hơn những phần việc vốn thường bị bỏ ngoài thời khóa biểu.
40 giờ được chia cho những nhiệm vụ nào?
Dự thảo chia tuần làm việc thành ba nhóm nhiệm vụ: giảng dạy trực tiếp chiếm tối đa 40%; chuẩn bị bài giảng và đánh giá người học chiếm tối đa 40%; hoạt động chuyên môn, học tập, bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học nếu có và công việc hành chính khác chiếm tối thiểu 20%. Nói cách khác, đứng lớp chỉ là một phần của giờ làm giáo viên; soạn bài, kiểm tra, chấm bài, nhận xét học sinh và cập nhật chuyên môn cũng được tính vào tổng thời gian. Cách chia này hợp lý hơn việc xem tiết dạy như thước đo duy nhất, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cách nhà trường ghi nhận từng nhóm việc. Nếu phần chuẩn bị và đánh giá bị giao thêm mà không được bố trí thời gian cụ thể, quy định 40 giờ có nguy cơ chỉ tồn tại trên giấy. Vì vậy, minh bạch nhiệm vụ và lịch làm việc quan trọng không kém phép tính tỷ lệ.
Dự thảo còn dự kiến một năm học có 42 tuần làm việc: 35 tuần thực hiện chương trình, 2 tuần dự phòng, 3 tuần học tập và bồi dưỡng, cùng 2 tuần chuẩn bị và tổng kết năm học; nghỉ hè là 8 tuần, bao gồm nghỉ phép hằng năm. Như vậy, công việc được nhìn nhận xuyên suốt năm học, kể cả những giai đoạn không trực tiếp giảng dạy.
Định mức tiết dạy dự kiến tăng
Cùng với cách tính theo tuần, dự thảo điều chỉnh định mức tiết dạy: tiểu học tăng từ 23 lên 24 tiết mỗi tuần, THCS từ 19 lên 20 tiết, còn THPT từ 17 lên 19 tiết. Đây là phần dễ gây chú ý nhất, nhưng không nên tách khỏi toàn bộ phương án 40 giờ. Định mức tiết dạy mới xác định phần giảng dạy trong tổng thời gian; các việc chuẩn bị, đánh giá, bồi dưỡng và hành chính vẫn nằm trong khung công việc chung. Trước đây, thời gian làm việc của giáo viên phổ thông chủ yếu được xác định qua định mức tiết dạy cùng các nhiệm vụ chuyên môn. Vì vậy, thay đổi không đơn thuần là tăng tiết: nó đặt ra yêu cầu quản lý tổng khối lượng rõ ràng hơn. Nếu chỉ nâng định mức mà không kiểm soát phần việc còn lại, mục tiêu cân bằng 40 giờ sẽ khó thuyết phục giáo viên.
Theo đề xuất, hiệu trưởng sẽ phân công nhiệm vụ, bảo đảm công khai, minh bạch và xây dựng quy chế quản lý thời gian làm việc. Nhà trường có thể dựa vào tổng nhiệm vụ để bố trí thời gian, thay vì chỉ sắp xếp theo thời khóa biểu. Việc yêu cầu giáo viên có mặt tại trường đủ 8 giờ mỗi ngày không được áp dụng đồng loạt; điều này phụ thuộc vào điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và cách tổ chức của trường.
Điều quyết định là cách thực hiện
Đề xuất có hướng đi đáng ủng hộ: công nhận rằng nghề dạy học gồm cả công việc ngoài lớp, đồng thời tạo khuôn khổ để nhà trường phân bổ nhiệm vụ theo tuần. Nhưng tăng định mức tiết dạy ở cả ba cấp khiến việc thực thi càng cần được giám sát kỹ. Giáo viên cần biết thời gian nào dành cho từng nhóm việc, còn hiệu trưởng cần giải trình cách phân công và ghi nhận khối lượng. Nếu không, con số 40 giờ có thể trở thành một mức trần trên văn bản nhưng không phản ánh thực tế lao động. Hiện các nội dung vẫn là dự thảo đang được lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức áp dụng trên toàn quốc. Kết luận: cách tính theo tuần chỉ có ý nghĩa khi mọi nhiệm vụ ngoài giờ lên lớp được tính thật, phân công rõ và không bị dùng để hợp thức hóa việc tăng tải.
