Trải nghiệm học tập ngoài lớp: khi ruộng đồng trở thành phòng học hướng nghiệp
Trải nghiệm học tập ngoài lớp là hình thức giáo dục đưa học sinh ra khỏi không gian lớp học truyền thống, cho các em tham gia trực tiếp vào môi trường lao động, sinh hoạt cộng đồng, qua đó khám phá nghề nghiệp, rèn kỹ năng thực tế cho trẻ và hình thành phẩm chất mà sách vở không thể cung cấp đầy đủ. Trên tinh thần đó, Chương trình trải nghiệm ngành nghề nông thôn tại TP.HCM đã cho thấy một cách tiếp cận giáo dục hướng nghiệp rất cụ thể: thay vì nói về giá trị lao động bằng bài giảng, để học sinh tự chạm tay vào hạt muối, thớ tre, khối đất sét, phiên chợ quê và cả mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Quan điểm rõ ràng ở đây là giáo dục phổ thông chỉ thực sự toàn diện khi gắn chặt với thực tiễn lao động địa phương, chứ không dừng ở điểm số và bài kiểm tra.
Ba đợt trải nghiệm, 300 học sinh và những giờ thực hành nghề nông sống động
Ngày 26.9, cơ quan phát triển nông thôn của TP.HCM tổng kết chương trình trải nghiệm ngành nghề nông thôn, nơi 300 học sinh THCS từ 11 trường đã tham gia 3 đợt học nghề ngay tại địa bàn nông thôn của thành phố. Đợt đầu, 100 em học sinh thực hành nghề nông qua nghề làm muối truyền thống Long Điền, chơi trò chơi dân gian và tìm hiểu các sản phẩm đặc trưng như bánh tráng An Ngãi, bánh hỏi An Nhứt, bánh tét bắp Đất Đỏ, nghề dệt Long Hải, ốc mỹ nghệ Vũng Tàu. Đợt hai, 100 em đến khu vực có di tích, làng nghề tre trúc, mô hình nông nghiệp công nghệ cao, tham gia câu cá, chợ xanh, trò chơi dân gian và cuộc thi "Rung chuông vàng" ở xã Nhuận Đức. Đợt cuối, 100 em trực tiếp thực hành sơn mài tại cơ sở Định Hòa, tìm hiểu gốm truyền thống ở lò Đại Hưng Lư, vẽ heo đất, gánh hàng ở chợ quê và thêm một cuộc thi "Rung chuông vàng" khác.
Từ muối, tre, gốm đến nhận thức về lao động và bản sắc văn hóa
Điểm quan trọng của chuỗi hoạt động này không nằm ở việc các em trở thành nghệ nhân muối hay thợ gốm, mà ở chỗ các em được tiếp xúc trực tiếp với quy trình sản xuất và kỹ năng thực hành, qua đó hiểu lao động là gì. Việc một học sinh tự tay khuân từng gánh muối, se từng sợi tre hay vuốt từng đường nét trên heo đất khiến khái niệm "giá trị lao động" bớt trừu tượng, trở thành trải nghiệm cảm xúc cụ thể. Theo cơ quan phát triển nông thôn TP.HCM, những đợt trải nghiệm đã giúp học sinh hiểu hơn giá trị của lao động, nâng cao nhận thức về bảo tồn nghề truyền thống, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường. Đây là góc nhìn giáo dục hướng nghiệp rất rõ ràng: trước khi nói đến mức lương hay nhu cầu thị trường, hãy để trẻ con hiểu nghề là một phần của lịch sử cộng đồng, của trách nhiệm đối với môi trường và di sản.
Giáo dục toàn diện: thể thao, quốc phòng, pháp luật và những kỹ năng thực tế cho trẻ
Nếu nhìn rộng hơn, câu chuyện 300 học sinh thực hành nghề nông ở TP.HCM chỉ là một mảnh ghép của xu hướng giáo dục toàn diện, trong đó trải nghiệm học tập ngoài lớp được xem là thiết yếu. Một tỉnh định hướng giáo dục đến 2030, tầm nhìn 2045 đã nêu rõ mục tiêu phát triển đồng thời đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và trách nhiệm xã hội. Thể thao học đường là minh chứng: thông qua luyện tập và thi đấu, học sinh học được sự kiên trì, kỷ luật, tinh thần đồng đội và khả năng vượt qua giới hạn bản thân. Trong một kỳ Hội khỏe Phù Đổng, học sinh nơi đây giành 39 huy chương, gồm 6 vàng, 12 bạc, 21 đồng, cùng cờ khuyến khích ở điền kinh và bóng bàn – con số thể hiện nỗ lực nhưng quan trọng hơn là quá trình rèn luyện phía sau. Giáo dục quốc phòng, an ninh và pháp luật cũng được tổ chức qua hội thi, mô hình "cổng trường an toàn giao thông", "tuyến đường an toàn" để biến kiến thức thành kỹ năng ứng xử, tự bảo vệ mình trước các tình huống mất an toàn.
Kết nối nhà trường với lao động địa phương: một chiến lược dài hơi
Điểm chung của hai bức tranh – nghề nông ở đô thị và giáo dục toàn diện ở một địa phương khác – là nhận thức rằng học sinh cần môi trường để tham gia, thực hành, trải nghiệm thì mới hình thành kỹ năng thực tế cho trẻ và phẩm chất sống có trách nhiệm. Chương trình trải nghiệm nghề nông ở TP.HCM không phải hoạt động lẻ tẻ, mà gắn với chiến lược bảo tồn, phát triển nghề nông thôn giai đoạn 2021-2030, đi cùng xây dựng nông thôn mới, phát triển du lịch nông thôn và kinh tế nông thôn bền vững trong thời gian tới. Khi hàng trăm học sinh được đưa đến làng muối, lò gốm, làng tre, mô hình nông nghiệp công nghệ cao, thực chất là giáo dục phổ thông đang kết nối mạnh mẽ với thực tiễn lao động địa phương. Câu hỏi đặt ra cho các nhà quản lý giáo dục không phải "có nên" đưa học sinh ra khỏi lớp hay không, mà là "làm thế nào" để trải nghiệm ngoài lớp trở thành phần bắt buộc của chương trình, được thiết kế bài bản, lặp lại và gắn với chiến lược phát triển vùng.
