Một cơ hội thi AI không phụ thuộc nơi học
AI or Behind là cuộc thi trí tuệ nhân tạo miễn phí dành cho học sinh trung học phổ thông trên toàn quốc, sử dụng bài thi theo tiêu chuẩn quốc tế để đánh giá kiến thức và kỹ năng AI của thí sinh. Ngày 31/10 tại Hà Nội, Viettel và Tổ chức Giáo dục IIG Việt Nam phát động cuộc thi, mở ra một lựa chọn học thuật đáng chú ý cho những em muốn tìm hiểu công nghệ đang định hình nhiều lĩnh vực. Điểm đáng giá không chỉ là miễn phí: học sinh ở mọi địa phương có thể tiếp cận cùng một sân chơi, thay vì cơ hội học AI phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện trường lớp hay nơi sinh sống. Với thông điệp “Không AI bị bỏ lại phía sau”, cuộc thi hướng tới việc giúp các em làm quen và ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm, hiệu quả ngay từ ghế nhà trường.
Bài thi chuẩn hóa thay vì chạy theo hào nhoáng công nghệ
Điểm khác biệt của AI or Behind là cách đánh giá dựa trên bài thi AI quốc tế do Pearson-Certiport cung cấp. Đơn vị này có mạng lưới hơn 14.000 trung tâm khảo thí ủy quyền tại gần 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây là cơ sở để cuộc thi không dừng ở việc hỏi học sinh có biết dùng một công cụ AI hay không, mà xem xét cả nền tảng, khả năng vận dụng và nhận thức về trách nhiệm. Ở vòng đầu, học sinh thi cá nhân tại trường trên máy tính, bằng tiếng Việt hoặc tiếng Anh. Nội dung gồm mô hình AI tạo sinh, kỹ thuật viết câu lệnh, khía cạnh đạo đức và pháp lý, tác động xã hội cùng ứng dụng thực tế. Cách tiếp cận này hợp lý: năng lực AI không thể đo bằng vài thao tác với chatbot, mà cần cả khả năng kiểm tra và sử dụng kết quả có suy xét.
Ba vòng thi, từ kiến thức nền đến dự án
Cuộc thi diễn ra từ tháng 11/2026 đến tháng 4/2027, với lễ tổng kết và trao giải dự kiến trong tháng 5/2027. Vòng cấp cơ sở kéo dài từ ngày 2/11 đến 30/12/2026; thí sinh đạt từ 700/1.000 điểm được cấp chứng nhận điện tử. Mỗi trường có thể chọn tối đa 15 nhóm, mỗi nhóm từ ba đến năm học sinh, vào vòng loại quốc gia. Vòng này dự kiến tổ chức ngày 14/3/2027, kiểm tra khả năng sử dụng công cụ AI, xây dựng và tinh chỉnh câu lệnh, kiểm chứng kết quả và hành xử có trách nhiệm. Thí sinh đạt ngưỡng điểm quy định nhận chứng chỉ quốc tế Generative AI Foundations. Chung kết dự kiến diễn ra ngày 11/4/2027 tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh; 10 nhóm xuất sắc tiếp tục phát triển dự án AI. Tổng giải thưởng là 280 triệu đồng, trong đó giải nhất trị giá 100 triệu đồng.
Giá trị lớn nhất là đưa AI vào tầm với
Một cuộc thi miễn phí chỉ thực sự mở rộng cơ hội nếu học sinh có thể chuẩn bị và tham gia thuận lợi. Theo thông tin công bố, ban tổ chức hỗ trợ chi phí bài thi và kỹ thuật ở vòng đầu; từ vòng loại quốc gia, đơn vị tổ chức chi trả chi phí bài thi quốc tế và cấp chứng chỉ. Học sinh, giáo viên còn được hướng dẫn trực tuyến, tiếp cận miễn phí tài liệu ôn luyện và đề tham khảo. Nhà trường vẫn cần bố trí phòng máy, nên khả năng tiếp cận thiết bị và kết nối sẽ ảnh hưởng đến trải nghiệm thực tế. Dù vậy, việc dự kiến tổ chức vòng cuối ở ba thành phố lớn và hỗ trợ học sinh từ các địa phương cho thấy nỗ lực giảm rào cản. Cuộc thi cũng gắn với định hướng đưa giáo dục AI vào trường phổ thông và các chính sách quốc gia về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục.
AI or Behind vì thế nên được nhìn nhận như một sân chơi học thuật, không phải lời hứa rằng vài vòng thi sẽ biến học sinh thành chuyên gia. Giá trị thiết thực nằm ở việc khuyến khích các em đặt câu hỏi, hiểu giới hạn của công cụ và học cách dùng AI có trách nhiệm. Khi cơ hội không bị khóa bởi lệ phí, bài thi chuẩn hóa và hỗ trợ ôn tập có thể giúp thêm nhiều học sinh thi AI khám phá năng lực của mình. Đây là bước mở đầu đáng hoan nghênh; thước đo cuối cùng sẽ là việc những kỹ năng ấy có tiếp tục được nuôi dưỡng trong lớp học và ngoài cuộc thi hay không.
