Dịch chuyển vàng dự trữ: từ quyết định kỹ thuật đến thông điệp chính trị
Dịch chuyển dự trữ vàng ngân hàng khỏi Mỹ là xu hướng các ngân hàng trung ương tái phân bổ kho vàng vật chất từ những hầm chứa truyền thống tại New York và Bắc Mỹ sang các trung tâm khác như London hoặc đưa về trong nước, nhằm giảm phụ thuộc vào một hệ thống pháp lý duy nhất, tăng khả năng tiếp cận tài sản chiến lược khi khủng hoảng và phản ánh những lo ngại ngày càng lớn về bất ổn địa chính trị và an ninh tài chính quốc tế. Điểm đáng chú ý là các quyết định tưởng như thuần kỹ thuật này lại mang hàm ý chính trị rõ rệt: niềm tin vào khả năng bảo vệ tài sản của Mỹ và rộng hơn là hệ thống tài chính phương Tây không còn bất khả xâm phạm. Khi vàng – tài sản trú ẩn cuối cùng – được dịch chuyển, đó là tín hiệu cho thấy các nước đang chuẩn bị cho một trật tự tài chính ít tập trung hơn vào Mỹ.
Hà Lan, Pháp và làn sóng tái phân bổ vàng khỏi Mỹ
Hà Lan là cái tên mới nhất tham gia làn sóng chuyển vàng khỏi Mỹ. Ngân hàng Trung ương Hà Lan (DNB) thông báo sẽ chuyển 86 tấn vàng từ New York và Canada sang London, qua đó nâng tỷ trọng vàng lưu giữ tại Ngân hàng Anh từ 18,1% lên 32,1%, trong khi tỷ trọng ở New York và Ottawa đều giảm xuống 18,5%. Theo DNB, việc phân bổ lại giúp vàng “sẵn sàng được sử dụng hơn trong trường hợp xảy ra khủng hoảng” và tận dụng lợi thế thanh khoản của thị trường vàng vật chất London. Trước đó, Pháp đã rút toàn bộ 129 tấn vàng còn gửi tại Fed New York, bán số vàng này rồi mua lại lượng tương đương tại châu Âu để lưu giữ ở Paris, nâng tổng dự trữ lên khoảng 2.437 tấn. Dù Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp phủ nhận động cơ chính trị, chuỗi quyết định liên tiếp từ các nước lớn khiến lời phủ nhận này khó thuyết phục.
Bất ổn địa chính trị và nỗi lo về hệ thống tài chính phương Tây
Điểm chung trong các động thái chuyển vàng khỏi Mỹ là cụm từ “bất ổn địa chính trị gia tăng”. Từ khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, khủng hoảng nợ công khu vực đồng euro, đến đại dịch và xung đột kéo dài, các cú sốc liên tiếp đã bào mòn niềm tin vào khả năng tự điều chỉnh của hệ thống tài chính phương Tây. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, các ngân hàng trung ương đã tích lũy trung bình 1.000 tấn vàng mỗi năm trong bốn năm qua, gấp đôi mức bình quân 500 tấn của thập kỷ trước, cho thấy vàng ngày càng được coi là tài sản chiến lược chứ không chỉ là công cụ dự trữ truyền thống. Việc Mỹ và Anh từng dùng cơ chế trừng phạt để phong tỏa vàng của Nga hay tranh chấp tiếp cận vàng của Venezuela càng khiến nhiều nước nhận ra rủi ro pháp lý khi tài sản chiến lược nằm trong tay các đối tác có thể trở thành đối thủ.
Giảm phụ thuộc vào Mỹ: bài toán phân tán rủi ro và hồi hương tài sản
Các ngân hàng trung ương không còn xem việc gửi phần lớn vàng tại Fed New York là lựa chọn mặc định. Đức đã chuyển hàng trăm tấn vàng từ London và New York về Frankfurt, Áo đưa 90 tấn từ London về nước, Hà Lan từng hồi hương 122,5 tấn từ New York, trong khi Venezuela và Ấn Độ cũng tăng tốc đưa vàng về gần biên giới mình. Điều họ theo đuổi là cấu trúc dự trữ vàng ngân hàng đa trung tâm: một phần đặt tại các thị trường có thanh khoản cao như London để dễ giao dịch, một phần đặt trong nước để bảo đảm chủ quyền tài sản, và phần còn lại phân bổ giữa các khu vực pháp lý khác nhau để phân tán rủi ro. Theo Krishan Gopaul, trọng tâm không chỉ là “tránh rủi ro ở Mỹ” mà là bảo đảm vàng được lưu giữ gần quốc gia sở hữu nhất có thể, đồng thời không phụ thuộc vào một hạ tầng tài chính nước ngoài duy nhất.
Tác động tới an ninh tài chính quốc tế và trật tự tiền tệ tương lai
Làn sóng chuyển vàng khỏi Mỹ không làm sụp đổ hệ thống tài chính phương Tây, nhưng nó làm thay đổi cách các nước nhìn nhận an ninh tài chính quốc tế. Khi các tài sản chiến lược được phân tán, quyền lực mềm của Mỹ trong việc kiểm soát dòng vàng và niềm tin vào đồng USD bị bào mòn từng chút. Xu hướng này cũng củng cố vai trò của vàng như lớp bảo hiểm cuối cùng trong kịch bản khủng hoảng hoặc phân mảnh hệ thống tiền tệ toàn cầu. Về lâu dài, việc nhiều nước vừa tăng mua vàng vừa đa dạng hóa nơi lưu giữ sẽ khiến mạng lưới dự trữ toàn cầu trở nên đa cực hơn, giảm khả năng bất kỳ trung tâm nào áp đặt ý chí lên tài sản của nước khác. Kết luận không phải là “thoát Mỹ” trong một sớm một chiều, mà là bước đi thận trọng nhằm giành lại quyền chủ động trước một thế giới ngày càng khó đoán.
