Từ kho vàng New York đến “vàng chiến lược” trong nước
Làn sóng rút vàng khỏi Mỹ là xu hướng các ngân hàng trung ương đưa vàng dự trữ ngân hàng về gần lãnh thổ hoặc đồng minh tin cậy hơn, nhằm tăng quyền kiểm soát trực tiếp, giảm phụ thuộc vào hạ tầng dự trữ do Mỹ chi phối và coi vàng như tài sản chiến lược cho an ninh tài chính dài hạn. Đây không còn là vài động thái kỹ thuật rời rạc mà là một thông điệp chính trị – tiền tệ rõ ràng: kỷ nguyên “gửi vàng vô điều kiện” ở New York đã khép lại. Ấn Độ đã đưa hơn 168 tấn vàng dự trữ về nước trong năm tài chính gần đây, Pháp rút toàn bộ 129 tấn khỏi Fed New York và không còn lưu giữ vàng tại đây. Hà Lan tiếp tục là cái tên mới nhất rút vàng khỏi Mỹ khi chuyển 86 tấn từ New York và Canada sang London, viện dẫn lý do bất ổn địa chính trị gia tăng.
Địa chính trị và nỗi sợ bị phong tỏa tài sản
Lý do cốt lõi của làn sóng rút vàng khỏi Mỹ không phải là chuyện chi phí lưu ký, mà là nỗi sợ bị phong tỏa tài sản khi trật tự địa chính trị đảo chiều. Sau khi hàng trăm tỷ dự trữ ngoại hối của Nga bị phương Tây đóng băng, các ngân hàng trung ương hiểu rằng tài sản nằm ngoài lãnh thổ có thể biến thành “con tin” trong một đêm. Vàng cất trong nước thì không. Chính vì vậy, thay vì chỉ tối ưu thanh khoản, họ ưu tiên khả năng kiểm soát vật chất trong kịch bản xấu nhất. Khảo sát của Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy 59% ngân hàng trung ương đã lưu giữ ít nhất một phần vàng trong nước, tăng mạnh so với 41% trước đó. Đây là sự tái định nghĩa vàng chiến lược: không chỉ là tài sản dự trữ, mà là “bảo hiểm chủ quyền” trước rủi ro trừng phạt và khủng hoảng.
Ấn Độ, Pháp, Hà Lan: Ba cách khác nhau để thoát quỹ đạo Mỹ
Dù cùng rút vàng khỏi Mỹ, mỗi nước lại chọn một con đường riêng để đa dạng hóa dự trữ và củng cố độc lập tài chính. Ấn Độ chuyển hơn 168 tấn vàng về kho trong nước, mục tiêu là giảm chi phí lưu ký, hạn chế rủi ro khi tài sản nằm ngoài lãnh thổ và tăng khả năng hỗ trợ thị trường vàng nội địa khi cần. Pháp đi xa hơn: bán toàn bộ 129 tấn vàng còn lưu tại Fed New York, sau đó mua lại lượng tương đương ở châu Âu và đưa về Paris, nâng tổng dự trữ lên khoảng 2.437 tấn. Hà Lan chọn chiến lược phân tán: chuyển 86 tấn từ Bắc Mỹ sang London để cân bằng phân bổ giữa Bắc Mỹ, Anh và Hà Lan, vừa giảm rủi ro tập trung, vừa giữ được tính thanh khoản cao của vàng tại trung tâm London.
Trung Quốc: Tích vàng, giảm USD và tác động tới người dân
Nếu châu Âu và Ấn Độ ưu tiên nơi cất giữ, Trung Quốc lại tập trung vào quy mô tích lũy. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã mua vàng liên tục gần hai năm, với riêng một tháng bổ sung khoảng 23 tấn – mức cao nhất trong gần ba năm. Nước này cũng nhập khẩu hơn 1.000 tấn vàng trong tám tháng đầu năm, vượt xa cả năm trước. Mục tiêu rất rõ: giảm phụ thuộc vào USD, đa dạng hóa dự trữ và dùng vàng chiến lược như “sàn đỡ” cho hệ thống tài chính. Nhu cầu vàng mạnh mẽ từ Trung Quốc đã giúp giá vàng trụ vững trước áp lực từ lợi suất trái phiếu Mỹ tăng. Với người dân, điều này củng cố niềm tin rằng vàng thỏi, trang sức, tiền xu vàng vẫn là kênh trú ẩn an toàn khi kinh tế khó khăn và kênh đầu tư khác kém hấp dẫn.
Tương lai: Vàng trở lại trung tâm hệ thống tiền tệ?
Điểm đáng chú ý là việc rút vàng khỏi Mỹ không làm thay đổi nguồn cung vàng toàn cầu, mà chỉ là dịch chuyển địa điểm lưu trữ. Nhưng ý nghĩa chính trị – tài chính thì rất lớn: các ngân hàng trung ương đang bỏ phiếu bất tín nhiệm với mô hình dựa quá nhiều vào đồng USD và hạ tầng dự trữ do Mỹ kiểm soát. Khi các ngân hàng trung ương mua thêm vàng để mở rộng dự trữ, họ gửi đi thông điệp rằng vàng sẽ trở lại vị trí trung tâm dự trữ trong hệ thống tiền tệ. Một khảo sát cho thấy họ đã tích lũy trung bình 1.000 tấn vàng mỗi năm trong bốn năm gần đây, gấp đôi thập kỷ trước. Về phía người dân, xu hướng này củng cố vai trò của vàng như “ngôn ngữ chung” của an toàn tài chính, vượt lên trên biên giới và các cuộc chiến tiền tệ.
