Bước ngoặt chiến lược: chip sản xuất thử nghiệm gắn với AI tiếng Việt
Hợp tác Việt Nam–Nhật Bản về chip sản xuất thử nghiệm và phát triển AI tiếng Việt là một chương trình hợp tác công nghệ chiến lược, trong đó hai bên đặt mục tiêu xây dựng trung tâm nghiên cứu bán dẫn gắn với đào tạo nhân lực và phát triển mô hình trí tuệ nhân tạo phản ánh ngôn ngữ, văn hóa Việt Nam, đồng thời mở rộng mạng lưới các trường đại học, viện nghiên cứu cùng tham gia. Điểm quan trọng của diễn biến lần này là tính chủ động của phía Việt Nam: thay vì chỉ tiếp nhận hỗ trợ, Việt Nam đề xuất rõ những trụ cột hợp tác và cam kết vốn đối ứng cho hạ tầng nghiên cứu. Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã làm việc với Bộ trưởng MEXT Seki Yoshihiro và Bộ trưởng MIC Fujii Hisayuki tại Tokyo ngày 2/10 để trao đổi những nội dung then chốt này. Đây không chỉ là một thỏa thuận kỹ thuật, mà là bước đi tái định vị vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn công nghệ và AI tiếng Việt.
Mini Fab Lab tại Trường đại học Việt Nhật: lời giải cho điểm yếu bán dẫn
Đề xuất xây dựng trung tâm sản xuất thử chip tại Trường đại học Việt Nhật – một Mini Fab Lab – là điểm nhấn rõ rệt nhất của hợp tác mới. Trong nhiều năm, đào tạo bán dẫn ở Việt Nam thiếu hẳn môi trường thực nghiệm: sinh viên học rất nhiều lý thuyết nhưng ít được chạm tay vào quy trình thiết kế, chế tạo chip sản xuất thử nghiệm. Kết quả là nguồn nhân lực khó bắt kịp yêu cầu công nghiệp. Theo đề xuất, trung tâm sẽ gắn đào tạo với nghiên cứu và thực nghiệm công nghệ bán dẫn, đồng thời giải quyết trực tiếp khó khăn trong thực hành và sản xuất thử chip. Nhật Bản hoan nghênh sáng kiến và đề nghị các đơn vị chuyên môn hai nước tiếp tục thảo luận về mô hình, điều kiện và phương án triển khai, trong khi Việt Nam cam kết đẩy nhanh thủ tục hành chính và bố trí vốn đối ứng. Nếu Mini Fab Lab được hiện thực hóa, đây sẽ là cú huých để đưa sinh viên và nhà nghiên cứu Việt Nam bước vào "sân chơi" bán dẫn công nghệ ở mức thực chất hơn.
AI tiếng Việt: từ khẩu hiệu ưu tiên đến chương trình đào tạo nhân lực AI
Khác với nhiều tuyên bố chung mang tính biểu tượng, lần này phát triển AI tiếng Việt được đưa thẳng vào trọng tâm hợp tác khoa học – công nghệ giữa hai nước. Một định hướng quan trọng là phát triển các mô hình AI phản ánh ngôn ngữ, văn hóa Việt Nam, bao gồm AI tiếng Việt và các mô hình nền tảng chuyên ngành; đây là nội dung mà hai Thủ tướng đã thống nhất tại cuộc hội đàm tháng 5/2026. Điều đáng chú ý là hợp tác không dừng ở nghiên cứu mô hình, mà đi kèm yêu cầu đào tạo nhân lực AI. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị hai bộ xây dựng chương trình hợp tác đào tạo nhân lực AI với mục tiêu và quy mô cụ thể, đồng thời gắn với các nội dung về mô hình ngôn ngữ lớn, quản trị AI, hạ tầng số và Internet vạn vật. Nếu các chương trình này được thiết kế bài bản, Việt Nam có cơ hội hình thành thế hệ chuyên gia AI tiếng Việt đủ năng lực cạnh tranh trong khu vực, thay vì phụ thuộc vào mô hình ngoại ngữ và nền tảng nước ngoài.
Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông: “mũi nhọn” kết nối AI, Robotics và bán dẫn
Trong bức tranh hợp tác Việt–Nhật, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đang nổi lên như một mũi nhọn kết nối với các đại học hàng đầu Nhật Bản trong lĩnh vực AI, Robotics và bán dẫn. Trong chuyến công tác tại Nhật, Học viện đã làm việc với Đại học Tokyo, GS. Yutaka Matsuo và Matsuo Lab, cùng Đại học Chuo, mở ra hướng hợp tác mới về đào tạo, nghiên cứu, trao đổi sinh viên, thực tập và phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao. Với Đại học Tokyo, các bên tập trung vào khả năng mở rộng hợp tác trong hai lĩnh vực trọng điểm là AI và bán dẫn, đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn do thiếu các thỏa thuận hợp tác chính thức giữa các trường hai nước. Là một nhà nghiên cứu AI nổi bật, GS. Yutaka Matsuo và Matsuo Lab đã đề xuất những hướng phối hợp rất cụ thể: từ chương trình Global Consumer Intelligence, seminar trực tuyến về AI ứng dụng tại Việt Nam cho đến nghiên cứu chung về World Model, Generative AI, Robotics và ứng dụng AI trong sản xuất thông minh và chuyển đổi số. Đây là các "đường ray" thực tế để đào tạo nhân lực AI gắn với bài toán công nghiệp.
Từ bản ghi nhớ đến hệ sinh thái hợp tác Việt–Nhật trong công nghệ chiến lược
Lợi ích lớn nhất của các động thái hiện nay là chuyển hợp tác Việt–Nhật từ những cuộc đối thoại chung chung sang hệ sinh thái công nghệ chiến lược có cấu trúc. Hai bộ phụ trách công nghệ thông tin, truyền thông và chuyển đổi số đã thống nhất kế hoạch triển khai Bản ghi nhớ hợp tác ký ngày 2/5/2026, với nội dung và lộ trình sẽ tiếp tục được trao đổi tại phiên họp Nhóm công tác chung trong khuôn khổ Tuần lễ Số tại Hạ Long vào đầu tháng 11/2026. Ở chiều đào tạo, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông định hướng duy trì kết nối với Đại học Tokyo, Đại học Chuo và các đối tác liên quan; ưu tiên xây dựng MOU, chương trình trao đổi sinh viên – thực tập sinh, chương trình đào tạo và đề tài nghiên cứu chung về AI, Robotics và bán dẫn. Câu chuyện không còn là "Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam" mà là cùng thiết kế các chuỗi giá trị mới, nơi Việt Nam có khí chất riêng trong AI tiếng Việt, có năng lực thực nghiệm trong bán dẫn công nghệ và có thế hệ kỹ sư được đào tạo bài bản để bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu.
