Từ bè tự chế đến yêu cầu cấp bách về an toàn giao thông học sinh
Cầu cho học sinh là các công trình giao thông được xây dựng hoặc nâng cấp vì mục tiêu chính là bảo đảm an toàn, rút ngắn quãng đường và duy trì việc đến trường đều đặn cho trẻ em, nhất là ở vùng nông thôn, miền núi, nơi việc qua sông, qua kênh rạch từ lâu gắn với rủi ro tai nạn và nguy cơ bỏ học. Nếu phải chọn một ưu tiên cho hạ tầng giáo dục nông thôn hôm nay, đó phải là chấm dứt cảnh học sinh vượt sông trên bè, mảng tự chế. Ở Lạng Sơn, xã Quý Hòa là ví dụ điển hình: học sinh từng phải lên lớp bằng những chiếc bè mỏng manh trên sông Bắc Giang đục ngầu phù sa, áo phao trở thành "lá bùa hộ mệnh" tạm bợ cho cả một thế hệ. Khi Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Cảnh Toàn yêu cầu chấm dứt việc này và thúc đẩy xây cầu bê tông, đó không chỉ là một quyết định kỹ thuật, mà là tuyên bố rằng vùng cao học đến trường phải được bảo vệ bằng hạ tầng tử tế, không bằng may rủi.
Lạng Sơn: mệnh lệnh dừng bè tự chế và bước ngoặt cầu bê tông
Điểm đáng chú ý ở Lạng Sơn là cách chính quyền chuyển từ giải pháp tình thế sang hành động mang tính cấu trúc cho an toàn giao thông học sinh. Trước đây, xã Quý Hòa phát áo phao, liên tục cảnh báo rủi ro khi người dân và trẻ em dùng bè, mảng tự chế qua sông Bắc Giang; nhưng áo phao, loa đài không thể thay thế một cây cầu cứng. Kết luận của Văn phòng UBND tỉnh nêu rõ vẫn còn nhiều nơi phải dựa vào cầu tạm, bè tự chế, và mùa mưa lũ là thời điểm các em bị đe dọa trực tiếp, thậm chí bị chia cắt hoàn toàn với trường học. Từ ngày 8-9-2026, việc học sinh đến trường bằng bè trên sông Bắc Giang phải chấm dứt, đồng nghĩa với áp lực rất cụ thể lên hệ thống hạ tầng giáo dục nông thôn: hoặc có cầu, hoặc phải bố trí nội trú, nhà người thân, và ngân sách hỗ trợ ăn ở để không em nào bị đứt mạch học tập.
Vĩnh Long: thay cầu xuống cấp để giữ con đường đến trường
Ở đồng bằng, câu chuyện cầu cho học sinh lại lộ diện qua những cây cầu cũ kỹ, xuống cấp nhưng không có đường thay thế. Tại Vĩnh Long, cây cầu bắc qua sông Ấp Bảy từ lâu là tuyến thiết yếu để người dân buôn bán, chở nông sản và để trẻ em đi học. Lan can bong tróc, lõi sắt rỉ sét, mặt cầu thủng lỗ khiến mỗi chuyến xe chở dừa, mỗi đôi chân học sinh đi qua là một lần đánh cược với tai nạn. Người dân thừa nhận "dù biết qua lại nguy hiểm nhưng nếu không đi qua cây cầu này, người dân không còn đường nào khác ngoài đi ghe". Khi Quỹ Nam Phương phối hợp địa phương khởi công cầu Khang Thiện, họ không chỉ xây một nhịp cầu dài hơn 32m, mà đang thay thế cả một tuyến giao thông xuống cấp, giảm nguy cơ té ngã, đổ hàng, và quan trọng nhất là giảm nỗi lo phụ huynh mỗi sáng đưa con đến trường trên một mặt cầu chằng chịt lỗ vá.
Cà Mau: từ những thanh thép mỏng đến cầu nối ước mơ học tập
Tại xã Hưng Hội (Cà Mau), người dân đã quen với những chiếc cầu ghép từ thanh thép mỏng, không lan can, nơi mỗi bước chân học sinh là một lần tự cân bằng sinh mạng. Đó là một kiểu “hạ tầng giáo dục nông thôn” méo mó: đường đến trường tồn tại, nhưng được treo trên cấu trúc thiếu an toàn, coi rủi ro là chuyện bình thường. Cầu Khả Doanh do Quỹ Nam Phương và doanh nghiệp chung tay xây dựng, với lan can thép được tài trợ riêng, là phản bác thẳng thắn với quan niệm ấy. Đại diện nhà tài trợ nói rõ: họ muốn cây cầu không chỉ nối hai bờ, mà còn nối những con đường và ước mơ. Khi học sinh đi trên mặt cầu kiên cố thay vì thanh thép chông chênh, chúng ta đang gửi thông điệp rằng sự an toàn tối thiểu không phải đặc quyền của thành phố, mà là quyền của mọi đứa trẻ phải băng qua kênh rạch để đến lớp.
Hạ tầng giáo dục nông thôn phải bắt đầu từ nhịp cầu an toàn
Nhìn từ Lạng Sơn xuống Vĩnh Long, Cà Mau, điểm giao nhau lớn nhất là nhận thức: muốn giữ học sinh ở lại lớp, phải biến an toàn giao thông học sinh thành tiêu chuẩn tối thiểu, không phải ưu đãi. Những cây cầu mới không chỉ giúp "rút ngắn" con đường, như cách Quỹ Nam Phương mô tả hành trình Kiến tạo nhịp cầu, mà còn trực tiếp giảm nguy cơ bỏ học vì mưa lũ, vì cha mẹ sợ tai nạn trên bè hay trên cầu thép chông chênh. Khi tỉnh Lạng Sơn đưa cầu bê tông vào đề án phát triển giao thông nông thôn đến 2030, đó là tín hiệu tích cực: hạ tầng giáo dục nông thôn được nhìn như hệ sinh thái, trong đó mỗi cây cầu, mỗi đường dẫn là một mắt xích để trẻ em vùng cao học đến trường đều đặn. Câu hỏi còn lại không phải có nên xây cầu hay không, mà là chúng ta có dám coi những bé đi ghe, đi bè tới lớp hôm nay là thất bại của chính sách hay không.
