Trường nội trú vùng biên: Không chỉ là nơi học chữ
Trường nội trú vùng biên là mô hình trường học đặt tại các xã biên giới, vùng sâu vùng xa, vừa tổ chức dạy học theo chuẩn chương trình phổ thông, vừa cung cấp chỗ ở, bữa ăn, không gian sinh hoạt và rèn luyện cho học sinh vùng khó khăn, giúp các em duy trì việc đến trường ổn định, hạn chế bỏ học vì địa hình cách trở và điều kiện kinh tế thiếu thốn. Những ngôi trường mới khánh thành ở Rờ Kơi, Y Tý và khu vực biên giới Nghệ An cho thấy một bước ngoặt rõ rệt trong giáo dục vùng khó khăn: thay vì “coi học là đặc ân”, giờ đây việc học được đặt trong môi trường toàn diện, an toàn và có kế hoạch dài hơi. Điều đáng nói là sự thay đổi này diễn ra đồng loạt, không phải những điểm sáng đơn lẻ, mà là cả một mạng lưới trường nội trú vùng biên đang hình thành.
Rờ Kơi, Y Tý và xứ Nghệ: Những con số biết nói về cơ hội học tập
Điểm nhấn của năm học 2026 – 2027 là việc nhiều trường mới khánh thành ở vùng biên cùng lúc đón học sinh. Tại Rờ Kơi, công trình Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS xã Rờ Kơi được khởi công từ tháng 11/2025 với tổng mức đầu tư hơn 216,6 tỷ đồng, bao gồm khối phòng học, ký túc xá học sinh, khu ở giáo viên, nhà ăn, nhà đa năng và các hạng mục phụ trợ. Trên vùng cao biên giới Y Tý, trường nội trú tiểu học và THCS tuyển 980 học sinh từ lớp 3 đến lớp 9, 962 em ở nội trú, 18 em bán trú, trên nền cơ sở vật chất 28 lớp học, phòng bộ môn, nhà ăn, ký túc xá, nhà đa năng với tổng mức đầu tư 260 tỷ đồng. Tại khu vực biên giới xứ Nghệ, mười trường nội trú liên cấp giai đoạn một đồng loạt khai giảng, phục vụ hơn 14.000 học sinh, riêng Trường TH&THCS Anh Sơn có 1.495 học sinh, với 244 em nội trú. Những con số này nói rõ quy mô một cuộc tái cấu trúc giáo dục vùng khó khăn chứ không chỉ là vài công trình đẹp để báo cáo. "Năm học 2026 – 2027, 10 trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS giai đoạn một tại khu vực biên giới Nghệ An đồng loạt tổ chức lễ khai giảng sáng 5/9, với tổng số hơn 14.000 học sinh" là một phát biểu cho thấy sự thay đổi mang tính hệ thống.
Cơ sở vật chất trường học: Từ phòng học đến đời sống học sinh
Điểm khác biệt quan trọng của các trường nội trú vùng biên mới không nằm ở bề mặt khang trang, mà ở cách cơ sở vật chất trường học được thiết kế xoay quanh đời sống toàn diện của học sinh vùng sâu vùng xa. Ở Rờ Kơi, ngoài dãy phòng học vừa hoàn thiện, khu ký túc xá, nhà ăn, nhà đa năng cũng đang khẩn trương hoàn thiện, với mục tiêu hoàn thành toàn bộ công trình trước ngày 3/9 để kịp chuẩn bị khai giảng. Tại Y Tý, học sinh lần đầu bước vào lớp học sạch đẹp, bàn ghế sắp xếp ngay ngắn, được làm quen với phòng học, phòng bộ môn, khu nội trú và nhà ăn – nơi các em sinh hoạt theo lịch chung từ giờ ăn, giờ nghỉ đến hoạt động tập thể. Ở Anh Sơn, ngôi trường được đầu tư hơn 377 tỷ đồng, gồm khối nhà học tiểu học, THCS, phòng học bộ môn, khu nội trú học sinh, nhà nội trú giáo viên, nhà hiệu bộ, nhà đa năng, bếp ăn, nhà ăn và hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Đây không còn là câu chuyện “có trường là đủ”, mà là xây dựng môi trường sống – học tập – rèn luyện cho con em các bản làng xa xôi.
Giáo dục vùng khó khăn: Từ bỏ học vì đường xa đến học tập có kế hoạch
Trong nhiều năm, học sinh vùng sâu vùng xa, đặc biệt ở các xã biên giới, phải đối mặt với quãng đường đến trường quá xa, đường núi hiểm trở, giao thông cách trở, dẫn đến tình trạng bỏ học hoặc học không đều. Việc các trường nội trú vùng biên đi vào hoạt động ngay trước thềm năm học mới không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập, ăn ở an toàn cho học sinh vùng đặc biệt khó khăn, mà còn tạo tiền đề nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ. Cơ sở vật chất đồng bộ giúp giảm áp lực di chuyển và tạo điều kiện để nhà trường tổ chức hoạt động giáo dục, văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, ngoại khóa một cách có hệ thống. Những ngôi trường mới đang mở thêm một cánh cửa để học sinh vùng khó tiếp cận điều kiện giáo dục tốt hơn, được học trong môi trường an toàn, được chăm lo cả về kiến thức, kỹ năng và đời sống. Nếu trước đây chuyện cho con đi học là sự đánh đổi của cả gia đình, giờ đây các phụ huynh như chị Phạm Thị Thu Hà có thể yên tâm đưa con đến trường nội trú vì biết các em được chăm sóc, hướng dẫn kỹ năng tự lập và sống xa nhà.
Môi trường học tập hiện đại và hành trình trưởng thành của học sinh vùng biên
Điều dễ thấy là cơ sở vật chất đã hiện đại hơn nhiều, nhưng nếu dừng ở đó, trường nội trú vùng biên sẽ khó mang lại sự thay đổi sâu rộng. Các nhà trường đang chủ động xây dựng môi trường học tập có kỷ luật, có nền nếp và bám sát chuẩn quốc gia: học sinh được hướng dẫn làm quen với lớp, với lịch sinh hoạt chung, từ giờ ăn, giờ nghỉ đến hoạt động tập thể. Giáo viên dành nhiều thời gian để rèn nề nếp, tạo thói quen học tập và sinh hoạt chủ động cho các em. Trong chiến lược đổi mới theo Nghị quyết 71-NQ/TW, trường nội trú vùng biên ở Nghệ An không chỉ dừng ở chuyện phòng học mới, mà còn hướng tới lấy học sinh làm trung tâm, tăng cường ứng dụng công nghệ số, chú trọng kỹ năng sống, ngoại ngữ, khoa học công nghệ và khả năng thích ứng của người học. Một số trường đã có phòng học STEM, thư viện điện tử phục vụ dạy học hiện đại. "Cơ sở vật chất hiện đại là điều kiện cần, nhưng để tạo ra một ngôi trường hiện đại, điều quan trọng hơn vẫn là con người và cách tổ chức dạy học" – nhận định này cho thấy hướng đi tập trung vào chất lượng giáo dục chứ không chỉ hình thức.
