Khu kinh tế đặc biệt Cà Mau là gì và vì sao phải làm ngay?
Khu kinh tế đặc biệt Cà Mau là mô hình không gian kinh tế biển được thiết kế với cơ chế ưu đãi vượt trội, hạ tầng cảng – logistics hiện đại và kết nối chặt chẽ với các khu công nghiệp hiện hữu, nhằm biến lợi thế 3 mặt giáp biển và quỹ đất bãi bồi ngày càng mở rộng thành động lực tăng trưởng mới cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong Đề án phát triển các khu, cụm công nghiệp, khu kinh tế giai đoạn 2026-2030, UBND tỉnh Cà Mau đã định hướng nghiên cứu phát triển Khu kinh tế tự do theo hướng khu kinh tế đặc biệt, gắn với kinh tế biển, tại Quyết định số 3548/QĐ-UBND ngày 28/9/2026. Quan điểm đáng chú ý ở đây là: nếu không nhanh chóng tạo một “cực tăng trưởng kinh tế biển mới” cho cả tỉnh và vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Cà Mau sẽ tiếp tục chỉ “cung cấp tài nguyên thô” thay vì dẫn dắt chuỗi giá trị biển sâu hơn.
“Đất biết nở” và lợi thế biển: vì sao Cà Mau phải chơi lớn?
Khác với nhiều địa phương ven biển khác, Cà Mau là tỉnh duy nhất của cả nước có ba mặt giáp biển, với bờ biển dài khoảng 310km và vùng biển thăm dò, khai thác khoảng 120.000km2. Mỗi năm, phù sa bồi đắp giúp vùng Bãi Bồi lấn thêm gần 100m ra biển, tạo nên hình ảnh “đất biết nở, rừng biết đi và biển sinh sôi”. Nếu chỉ nhìn đây là câu chuyện thiên nhiên kỳ thú thì là một sự lãng phí. Lợi thế này đang mở rộng quỹ đất ven biển tự nhiên – thứ tài sản mà các trung tâm cảng, logistics trên thế giới phải trả giá rất lớn để có được.
Vùng biển Cà Mau là môi trường sinh sống của nhiều loài thủy sản có giá trị, đồng thời có điều kiện thuận lợi cho nuôi nghêu, sò, hàu và phát triển du lịch sinh thái biển, đảo. Cùng với tiềm năng năng lượng tái tạo, công nghiệp chế biến, dịch vụ hậu cần nghề cá, cảng biển và logistics, Cà Mau có đủ “nguyên liệu” để xây dựng một trung tâm phát triển kinh tế biển quy mô. Theo Cục Thống kê, tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2025 của tỉnh đạt 7,23%, đóng góp 1,11% vào tăng trưởng chung. Đây là nền tảng khá tốt, nhưng nếu không nâng cấp mô hình tăng trưởng bằng khu kinh tế đặc biệt, con số này khó có thể bứt lên nhóm dẫn đầu vùng.
Đô thị ven biển Khánh Hội: “cửa ngõ” đô thị hóa cho chiến lược biển
Muốn khu kinh tế đặc biệt Cà Mau thành “cực tăng trưởng” thực sự, không thể thiếu một đô thị ven biển đủ tầm đỡ, và đó là vai trò mà Khánh Hội đang được giao. Chiều 2/10, Sở Xây dựng tỉnh đã công bố Quy hoạch chung đô thị mới Khánh Hội, xã Khánh Lâm đến năm 2045. Phạm vi lập quy hoạch bao trùm toàn bộ xã Khánh Hội cũ với diện tích 3.514,73ha, được chia thành hơn 3.500ha với 2 phân vùng và dân số dự báo 21.600 người vào năm 2045. Không phải là một khu đô thị ven biển Khánh Hội “sống cho đẹp”, quy hoạch này đặt rõ mục tiêu: Khánh Hội là trung tâm hành chính, thương mại, dịch vụ của xã, đồng thời là đầu mối kết nối khu vực ven biển Tây với các vùng lân cận.
Cấu trúc không gian của đô thị ven biển Khánh Hội xoay quanh 9 trục động lực, bao gồm ĐT.984, ĐT.983B, các trục ĐH.17, ĐH.11B, ĐH.10B, trục cảnh quan kênh Mương Chùa, đường ven biển Tây ĐT.987B và trục kết nối hai bờ sông Biện Nhị. Đây là thiết kế không gian có tính chiến lược: các trục đường này không chỉ là hạ tầng giao thông, mà còn là khung để bố trí trung tâm dịch vụ, du lịch, công nghiệp và logistics. Việc tuyến đường U Minh – Khánh Hội dài hơn 18km, vốn hơn 760 tỷ đồng, đã hoàn thành và đưa vào khai thác ngày 24/9/2026, cho thấy Cà Mau không chỉ mới nói về kết nối, mà đã bắt đầu “cắm” hạ tầng vào thực địa.
Khu kinh tế đặc biệt: thiết kế cực tăng trưởng mới cho Đồng bằng sông Cửu Long
Điểm cốt lõi của chiến lược là: khu kinh tế đặc biệt Cà Mau không chỉ phục vụ Cà Mau, mà được định vị như một cực tăng trưởng kinh tế biển mới của toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Đề án đã nêu rõ các trụ cột ưu tiên: logistics, dịch vụ hậu cần cảng, thương mại – dịch vụ, công nghiệp chế biến sâu, năng lượng và khu phi thuế quan. Đặc biệt, không gian động lực gắn với Hòn Khoai, Năm Căn, Đất Mũi – Khai Long sẽ được chuẩn bị về quy hoạch, hạ tầng, cơ chế và nguồn lực ngay trong giai đoạn 2026-2030. Cách tiếp cận này cho thấy tỉnh chấp nhận “chơi dài hơi”: từ nay đến 2030 là giai đoạn xây nền – chuẩn bị quỹ đất, hạ tầng và thu hút các dự án dẫn dắt, sau đó mới đề xuất hình thành khu kinh tế đặc biệt theo quy định.
Về mặt kỹ thuật, tỉnh tập trung các nhóm tiêu chí: vị trí – khả năng kết nối, hạ tầng – quỹ đất và dự án động lực. Nhưng điểm đáng bàn hơn là mục tiêu gắn chặt khu kinh tế này với Khu kinh tế Cà Mau hiện hữu, phát triển cảng biển, logistics, năng lượng sạch, công nghiệp chế biến sâu và dịch vụ biển, đồng thời bảo vệ môi trường, hệ sinh thái và quốc phòng – an ninh. Nếu làm đúng, Cà Mau có thể trở thành cửa ngõ xuất nhập của chuỗi thủy sản, năng lượng, logistics của cả vùng, cạnh tranh sòng phẳng với các khu kinh tế ven biển khác nhờ lợi thế 3 mặt giáp biển và vùng biển rộng lớn.
Cơ hội và rủi ro: Cà Mau có đủ bản lĩnh để trở thành cực tăng trưởng?
Quy hoạch là điều kiện cần, nhưng không là điều kiện đủ để Cà Mau vươn thành cực tăng trưởng của Đồng bằng sông Cửu Long. UBND xã Khánh Lâm đã được giao xây dựng kế hoạch thực hiện quy hoạch đô thị Khánh Hội theo tiến độ và thứ tự ưu tiên; tỉnh cũng đã đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành rà soát quy hoạch, chuẩn bị quỹ đất, hạ tầng, nghiên cứu mô hình, cơ chế quản lý và chính sách phù hợp cho khu kinh tế đặc biệt. Nghĩa là, từ nay đến 2030 là “khoảng thời gian vàng” để chứng minh Cà Mau không chỉ viết quy hoạch đẹp mà còn thực hiện được.
Cơ hội rõ ràng: tiềm năng thủy sản, năng lượng tái tạo, logistics, du lịch biển – đảo, cộng với lợi thế địa lý độc nhất, cho phép Cà Mau định vị mình như một trung tâm phát triển kinh tế biển của cả vùng. Nhưng rủi ro cũng không nhỏ: nếu các dự án động lực bị chậm, hạ tầng kết nối với vùng không đồng bộ, hoặc cơ chế, chính sách không đủ cạnh tranh với các khu kinh tế khác, thì khu kinh tế đặc biệt Cà Mau dễ rơi vào vòng luẩn quẩn “quy hoạch treo”. Câu hỏi cuối cùng không còn là “nên hay không nên” mà là “Cà Mau có dám ưu tiên nguồn lực, phân quyền quản lý và chấp nhận đổi mới thể chế đủ sâu” để biến khu kinh tế đặc biệt và đô thị ven biển Khánh Hội thành động cơ tăng trưởng thực sự của Đồng bằng sông Cửu Long.
