Quảng Ninh thành thành phố trực thuộc Trung ương: bước ngoặt địa vị và quy mô kinh tế
Thành phố trực thuộc Trung ương Quảng Ninh là đơn vị hành chính được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số tỉnh Quảng Ninh, với không gian đô thị, nông thôn, biển đảo và biên giới được tổ chức thống nhất nhằm phát huy lợi thế kinh tế biển, thương mại biên giới, công nghiệp và du lịch trong một cấu trúc liên kết vùng quy mô lớn.
Từ ngày 1/9/2026, Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 theo Nghị quyết số 36/2026/QH16 của Quốc hội. Việc chuyển HĐND, UBND tỉnh thành HĐND, UBND thành phố, cùng việc đổi tên các cơ quan gắn với "tỉnh Quảng Ninh" thành "thành phố Quảng Ninh", không phải thay áo mới cho một bộ máy cũ mà là thay đổi thang bậc phát triển. Trước khi lên địa vị mới, Quảng Ninh đã nằm trong nhóm địa phương có quy mô kinh tế lớn, với GRDP tăng 11,89% và quy mô hơn 368.445 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người 10.402 USD, cao gấp hơn hai lần mức bình quân cả nước. Đây là nền tảng đủ dày để nói rằng quyết định nâng cấp không đến sớm, mà thậm chí còn mang tính “theo sau” thực lực.
Quy mô kinh tế gần 15 tỷ USD: sức nặng mới trên bản đồ thành phố trực thuộc Trung ương
Quảng Ninh kinh tế hiện không còn là câu chuyện của một tỉnh biên giới khai thác tài nguyên, mà là một nền kinh tế đô thị gần 15 tỷ USD với sức bật tăng trưởng nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước. Năm 2025, GRDP của Quảng Ninh tăng 11,89%, đưa quy mô nền kinh tế lên hơn 368.000 tỷ đồng và đứng thứ 7 trong 34 tỉnh, thành phố. Thu ngân sách đạt khoảng 84.500 tỷ đồng, cho thấy dư địa chi cho hạ tầng, dịch vụ công và các dự án chiến lược là rất đáng kể.
Quan trọng hơn, đà tăng không mang tính “ăn may”. Nửa đầu năm 2026, GRDP tăng tiếp 11,11%, đứng thứ 4 cả nước, tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 61.300 tỷ đồng, tăng 16,4% so với cùng kỳ. Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 12,5%, hướng tới GRDP bình quân đầu người 11.800 USD và thu ngân sách 100.000 tỷ đồng. Một câu nói dễ trích dẫn là: "Quảng Ninh đang bước vào chặng đường đô thị hóa cấp Trung ương với nền tảng kinh tế gần 15 tỷ USD và tốc độ tăng trưởng hai chữ số liên tiếp". Trong bức tranh thành phố trực thuộc Trung ương, đây không còn là "đứa em" mà là một cực kinh tế mới đủ sức chia sẻ vai trò với Hà Nội, Hải Phòng hay TP.HCM.
Lợi thế địa kinh tế độc đáo: biên giới với Trung Quốc và hợp tác khu vực
Nếu phải chọn một điểm khác biệt, thì lợi thế địa kinh tế khiến Quảng Ninh nổi bật trong nhóm thành phố trực thuộc Trung ương. Đây là địa phương duy nhất vừa có đường biên giới trên bộ, vừa có đường biên giới trên biển với Trung Quốc. Không chỉ là biên giới, Quảng Ninh sở hữu cửa khẩu quốc tế Móng Cái – “cầu nối” trực tiếp với thị trường Trung Quốc, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại biên giới và hợp tác khu vực. Đồng thời, địa phương này nằm ở cửa ngõ kết nối khu vực phía Bắc Việt Nam với Trung Quốc và Đông Bắc Á, kết hợp hệ thống cảng biển, sân bay, cao tốc liên vùng kéo dài tới Móng Cái.
Điều đó có nghĩa, câu chuyện hợp tác khu vực không dừng ở khẩu hiệu. Với hệ thống cao tốc nối Hải Phòng – Hà Nội, sân bay quốc tế Vân Đồn, cảng biển và cửa khẩu quốc tế, Quảng Ninh trở thành điểm giao thoa của kinh tế biển, du lịch, công nghiệp, logistics và thương mại biên giới. Thành phố này có thể đóng vai “hub” kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa giữa các trung tâm công nghiệp phía Bắc với thị trường Trung Quốc và Đông Bắc Á. Nếu quản trị tốt, Quảng Ninh có thể dịch chuyển từ vị trí “cửa ngõ” sang vai trò đầu mối thương mại khu vực, nơi dòng hàng, dòng vốn và dòng du lịch giao nhau với mật độ cao.
Từ kinh tế than tới phát triển công nghiệp cao và đô thị biển thông minh
Điểm đáng nói nhất trong câu chuyện Quảng Ninh kinh tế là sự chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào khai thác than, địa phương đã mở rộng động lực sang công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, du lịch, logistics, kinh tế biển, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Điều này đặt nền cho chiến lược phát triển công nghiệp cao, khi các khu công nghiệp mới không còn là “sân sau” cho những ngành gia công chi phí thấp, mà hướng tới thu hút công nghệ cao, các chuỗi giá trị toàn cầu và dịch vụ hỗ trợ sản xuất.
Địa vị thành phố trực thuộc Trung ương giúp Quảng Ninh có biên độ lớn hơn trong hoạch định chính sách, điều phối hạ tầng và phát triển không gian đô thị. Theo định hướng, thành phố sẽ hướng tới mô hình đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh và có sức cạnh tranh quốc tế; đồng thời trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch và dịch vụ của quốc gia. Câu phát biểu dễ trích: "Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là thay đổi cấp hành chính mà là yêu cầu về một mô hình quản trị hiện đại, kinh tế xanh và hạ tầng đồng bộ hơn". Nếu giữ vững kỷ luật quy hoạch, phát triển công nghiệp cao có chọn lọc và ưu tiên kinh tế xanh, Quảng Ninh có cơ hội tránh cái bẫy “công nghiệp bẩn”, trở thành hình mẫu đô thị biển công nghệ cao của vùng Đông Bắc.
Du lịch, kinh tế biển và thương mại biên giới: ba trụ cột chiến lược trong bối cảnh mới
Trong bức tranh phát triển, du lịch và kinh tế biển là hai trụ cột không thể tách rời. Quảng Ninh sở hữu đường bờ biển dài và hơn 2.770 hòn đảo, trong đó vịnh Hạ Long nhiều lần được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới. Năm 2025, Quảng Ninh đón khoảng 21,28 triệu lượt khách, mang về doanh thu khoảng 57.000 tỷ đồng. Không gian du lịch đã mở rộng ra Vân Đồn, Cô Tô, Yên Tử, Bình Liêu, Móng Cái, với nhiều sản phẩm du lịch biển đảo, sinh thái và văn hóa. Rõ ràng, du lịch không chỉ là “bổ trợ” mà là một phần cốt lõi của chiến lược kinh tế biển.
Song hành với đó, thương mại biên giới và logistics là cánh tay nối dài của công nghiệp và du lịch. Lợi thế biên giới với Trung Quốc, cửa khẩu Móng Cái và hệ sinh thái cảng biển giúp Quảng Ninh có thể phát triển mạnh thương mại quốc tế, logistics và các dịch vụ hậu cần cho cả vùng Đông Bắc. Trong bối cảnh địa vị mới, thành phố có điều kiện ưu tiên đầu tư hạ tầng logistics hiện đại, khu phi thuế quan và các trung tâm phân phối gắn với khu công nghiệp, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh quốc tế. Kết hợp ba trụ cột – du lịch, kinh tế biển, thương mại biên giới – Quảng Ninh có cơ sở để trở thành cực tăng trưởng mới, nơi kinh tế xanh và phát triển công nghiệp cao cùng song hành.
