Nâng cấp hành chính: Bước đi chính trị cho một tầm nhìn kinh tế mới
Việc Quảng Ninh và Bắc Ninh được chuyển từ đơn vị cấp tỉnh lên mô hình thành phố trực thuộc Trung ương là quyết định hành chính mang tính chiến lược, nhằm gắn vị thế pháp lý với vai trò kinh tế vùng, mở rộng quyền tự chủ quản trị đô thị và tạo khuôn khổ mới để hai địa phương này trở thành cực tăng trưởng trọng yếu của khu vực Đông Bắc và Đồng bằng Bắc bộ. Chiều 24/8, Quốc hội đã thông qua nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh với 100% đại biểu có mặt tán thành, đưa số thành phố trực thuộc Trung ương của cả nước lên 9. Thành phố Quảng Ninh được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên 6.231km2, dân số khoảng 1,52 triệu người với 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu; Bắc Ninh có diện tích 4.713km2, dân số khoảng 3,99 triệu người với 45 phường và 54 xã. Đây không chỉ là thay đổi biển hiệu cơ quan, mà là sự điều chỉnh thang bậc quyền lực để phù hợp với quy mô và sức ảnh hưởng kinh tế.
Chuỗi đô thị động lực phía Bắc: Cơ hội xây dựng hệ sinh thái kinh tế vùng
Nếu chỉ nhìn Quảng Ninh Bắc Ninh như hai thành phố trực thuộc Trung ương mới, chúng ta sẽ bỏ lỡ bức tranh lớn hơn: cấu trúc lại không gian phát triển kinh tế Đông Bắc. Quảng Ninh giáp Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Trung Quốc và Biển Đông; Bắc Ninh giáp Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và các tỉnh Hưng Yên, Lạng Sơn, Thái Nguyên. Cùng với Hà Nội và Hải Phòng, bốn thành phố trực thuộc Trung ương này nếu được liên kết tốt sẽ tạo thành một hệ sinh thái kinh tế lớn, chia sẻ hạ tầng, thị trường, nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và chuỗi cung ứng để phát triển mạnh hơn trong tương lai. Vấn đề không nằm ở việc thêm hai ô trên bản đồ hành chính, mà là liệu cơ chế quản lý thành phố có đủ linh hoạt để hạ thấp ranh giới tỉnh, nâng cao mức độ kết nối vùng, và biến các tuyến đường sắt, đường vành đai, trung tâm logistics thành mạng lưới phục vụ chuỗi sản xuất – vận chuyển – xuất khẩu của cả vùng chứ không chỉ từng địa phương riêng lẻ.
Từ lợi thế sẵn có đến năng lực cạnh tranh mới cho kinh tế Đông Bắc
Quảng Ninh và Bắc Ninh vốn đã là động lực kinh tế quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước; việc lên thành phố trực thuộc Trung ương phải được xem như bước nâng cấp để chuyển lợi thế thành năng lực cạnh tranh ở tầm cao hơn. Hai thành phố được định hướng phát triển công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, tăng cường tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và trở thành cực tăng trưởng của vùng cũng như cả nước. Đối với Quảng Ninh, đây là cơ hội để đẩy mạnh kinh tế biển, du lịch chất lượng cao, logistics, kinh tế cửa khẩu, kinh tế số và kinh tế xanh. Bắc Ninh – vốn mạnh về công nghiệp điện tử và công nghệ – cần dịch chuyển sang mô hình đô thị công nghiệp – dịch vụ – đổi mới sáng tạo, tận dụng cơ chế quản lý thành phố để thu hút nhà đầu tư chiến lược trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tài chính – ngân sách, đất đai và phát triển quỹ đất. Nếu không dám chọn các động lực tăng trưởng có giá trị gia tăng cao, hai địa phương rất dễ rơi vào cái bẫy gia công, làm nhiều mà hưởng ít.
Cơ chế quản lý thành phố: Thước đo thực chất nằm ở người dân và doanh nghiệp
Điểm mấu chốt của việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không phải là cấp trên trực tiếp là Chính phủ, mà là cách cơ chế quản lý thành phố được vận hành. Chính phủ định hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động cho chính quyền địa phương, đồng thời thiết kế các cơ chế đặc thù về thu hút nhà đầu tư chiến lược, tài chính – ngân sách, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đất đai, giải phóng mặt bằng và phát triển quỹ đất trong khuôn khổ Luật Phát triển đô thị. Nhưng nếu bộ máy đô thị không tinh gọn, chuyên nghiệp, số hóa cao và phân cấp rõ ràng, thì những cơ chế này sẽ bị nghẽn ngay tại khâu thực thi. Người dân và doanh nghiệp phải cảm nhận được sự thay đổi qua từng thủ tục hành chính, từng dịch vụ công, chứ không chỉ qua việc đổi tên biển cơ quan. Câu hỏi công bằng nhất dành cho hai thành phố mới là: sau khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, người dân sống có tốt hơn, doanh nghiệp có thuận lợi hơn, khoảng cách phát triển giữa các khu vực có được thu hẹp hay không.
Kết luận: Thành phố trực thuộc Trung ương phải là cam kết về chất lượng phát triển
Nghị quyết về thành lập thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9, còn thành phố Bắc Ninh từ ngày 20/9; hai địa phương đã chuẩn bị kế hoạch tổ chức thực hiện, phân công nhiệm vụ cho các sở, ngành và chính quyền cấp xã để kiện toàn bộ máy, xử lý vấn đề phát sinh và sớm đưa mô hình mới vào hoạt động ổn định. Tuy nhiên, thời điểm có hiệu lực chỉ là vạch xuất phát. Diện tích rộng, dân số lớn hay vị trí địa lý chiến lược không tự động biến thành tăng trưởng chất lượng cao nếu không đi cùng một triết lý phát triển khác: tăng trưởng gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực chính. Thành phố trực thuộc Trung ương không đồng nghĩa tất cả các khu vực đều phải đô thị hóa giống nhau; điều cần thiết là bảo đảm người dân vùng xa được tiếp cận tốt hơn với giao thông, y tế, giáo dục, nước sạch, hạ tầng số và dịch vụ công. Quảng Ninh và Bắc Ninh chỉ thực sự "lên thành phố" khi chất lượng sống và sức cạnh tranh kinh tế cùng được nâng cấp, chứ không phải khi bản đồ hành chính xuất hiện thêm hai tên gọi mới.
