Bước ngoặt hành chính và thông điệp từ một nền kinh tế 14 tỷ USD
Thành phố trực thuộc Trung ương Quảng Ninh là đơn vị hành chính được thành lập trên toàn bộ diện tích và dân số của tỉnh Quảng Ninh, trở thành cực tăng trưởng mới với quy mô kinh tế hơn 14 tỷ USD, đồng thời mang sứ mệnh kết nối kinh tế biển, du lịch, cửa khẩu và đô thị hiện đại của vùng Đông Bắc Việt Nam.
Điểm nhấn không phải là “đổi tên tỉnh thành thành phố”, mà là việc Quảng Ninh được đặt lên một quỹ đạo phát triển mới, với kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng cấp vùng. Chiều 24/8, 100% đại biểu Quốc hội có mặt đã tán thành Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh, có hiệu lực từ ngày 1/9, đưa địa phương này trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 8 của cả nước. Đây là sự công nhận cho một nền kinh tế đã đạt hơn 368.000 tỷ đồng GRDP, đứng thứ 7 trong 34 tỉnh, thành. Quan điểm cần nhấn mạnh là: nếu chỉ coi đây là phần thưởng sau một giai đoạn tăng trưởng cao thì sẽ bỏ lỡ cơ hội sử dụng “nâng cấp hành chính” như đòn bẩy để tái cấu trúc không gian phát triển.
Lợi thế địa kinh tế độc nhất: biên giới, biển đảo và cửa ngõ vùng trọng điểm
Quảng Ninh kinh tế không chỉ được định hình bằng tốc độ tăng trưởng, mà bằng một cấu trúc địa kinh tế hiếm địa phương nào có. Thành phố này là nơi duy nhất sở hữu cả đường biên giới trên bộ và trên biển tiếp giáp với Trung Quốc, đồng thời nắm trong tay hệ thống cửa khẩu quốc tế Móng Cái sầm uất, vươn thẳng ra Biển Đông. Vị trí này biến Quảng Ninh thành cửa ngõ thương mại và logistics tự nhiên của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Ở góc nhìn chiến lược, đây là lợi thế không thể sao chép.
Quy mô kinh tế 14 tỷ USD chỉ là kết quả bước đầu của việc tận dụng vị trí cửa ngõ này. Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh có điều kiện chủ động hơn trong quy hoạch và phát triển hạ tầng liên vùng, từ cảng biển, sân bay đến hành lang cửa khẩu. Câu chuyện lúc này không phải “Quảng Ninh có lợi thế gì”, mà là “Quảng Ninh sẽ dùng đặc quyền quy hoạch và phân bổ nguồn lực ở cấp đô thị Trung ương như thế nào” để biến lợi thế địa lý thành giá trị kinh tế bền vững.
Du lịch: ‘mỏ vàng’ 57.000 tỷ đồng và bài toán kéo dài chuỗi giá trị
Nếu phải chọn một chỉ số để thấy rõ sức bật của Quảng Ninh kinh tế sau khi lên thành phố trực thuộc Trung ương, thì con số 57.000 tỷ đồng doanh thu du lịch năm 2025 là bằng chứng thuyết phục. Với hơn 21 triệu lượt khách một năm, trong đó khoảng 4,5 triệu là khách quốc tế, Quảng Ninh đang sở hữu một “mỏ vàng” dịch vụ mà ít địa phương nào đạt tới. Vấn đề là “đào” mỏ vàng này theo cách nào để không cạn kiệt tài nguyên tự nhiên và không bão hòa trải nghiệm.
Lợi thế du lịch của Quảng Ninh là sự kết hợp độc đáo giữa vịnh Hạ Long – quần đảo Cát Bà, Di sản thiên nhiên thế giới, với quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc, Di sản thế giới về lịch sử, văn hóa và Phật giáo Trúc Lâm. Tuy nhiên, nếu khách đến Hạ Long rồi rời đi trong một hành trình ngắn, giá trị kinh tế vẫn bị giới hạn. Thành phố cần chuyển từ tư duy “mỗi điểm đến là một chuyến đi” sang tổ chức một không gian du lịch liên kết biển – núi – biên giới, nơi một hành trình có thể kéo dài từ Hạ Long tới Yên Tử, Bái Tử Long, Vân Đồn, Móng Cái. Dưới cấu trúc hành chính mới, việc phát triển hạ tầng đồng bộ giữa các khu vực này không còn là mong muốn, mà phải trở thành lựa chọn bắt buộc.
Hạ tầng và chuyển đổi ‘nâu’ sang ‘xanh’: nền tảng cho cực tăng trưởng mới
Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là kết quả của chuẩn bị đồng thời trên ba trụ cột: kinh tế, phát triển hạ tầng và quản trị. Từ chỗ phụ thuộc nhiều vào khai thác than, địa phương này đã chủ động chuyển từ mô hình “nâu” sang “xanh”, mở rộng động lực tăng trưởng sang công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, du lịch, logistics, kinh tế biển, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Đây là quá trình không dễ, nhưng cần thiết nếu Quảng Ninh muốn giữ vai trò cực tăng trưởng chứ không chỉ là điểm đến du lịch nổi tiếng.
Trong quy hoạch mới, khả năng kết nối giữa các trung tâm du lịch, đô thị, cảng biển, sân bay, cửa khẩu và các khu vực miền núi được đặt trong cùng một không gian phát triển. Nói cách khác, phát triển hạ tầng không chỉ là xây thêm đường hay cầu, mà là xây một mạng lưới di chuyển cho cả hàng hóa, dịch vụ và con người. Khi khoảng cách giữa các sản phẩm du lịch, khu công nghiệp, đô thị bị rút ngắn, Quảng Ninh có cơ hội nâng giá trị trên mỗi chuyến đi, mỗi dòng hàng, thay vì đua nhau về số lượng. THis is my quotable: “Trong 6 tháng đầu năm, GRDP Quảng Ninh tăng 11,11%, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 61.300 tỷ đồng”.
Kết luận: thành phố trực thuộc Trung ương chỉ là điểm xuất phát
Địa vị thành phố trực thuộc Trung ương không phải đích đến, mà là điểm xuất phát cho một chu kỳ phát triển mới của Quảng Ninh. Với quy mô kinh tế 14 tỷ USD, thu ngân sách khoảng 84.500 tỷ, mục tiêu GRDP tăng trên 12,5% và GRDP bình quân đầu người hướng tới 11.800 USD, Quảng Ninh đang được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng không chỉ của vùng mà của cả nước. Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh mà thiếu chiều sâu sẽ khiến địa phương đối mặt với nguy cơ quá tải hạ tầng, áp lực môi trường và mất cân bằng vùng.
Quan điểm cần được duy trì là: lợi thế địa lý và di sản chỉ là “vốn gốc”. Giá trị gia tăng sẽ đến từ cách tổ chức lại không gian phát triển, quản trị đô thị và chất lượng phát triển hạ tầng. Thành phố trực thuộc Trung ương cho Quảng Ninh thêm quyền tự chủ và nguồn lực; phần còn lại phụ thuộc vào việc địa phương có dám ưu tiên tăng trưởng xanh, nâng chất lượng du lịch và dịch vụ, thay vì chạy theo những con số ngắn hạn. Nếu làm được, Quảng Ninh không chỉ là thành phố thứ 8, mà còn có thể trở thành hình mẫu về chuyển đổi mô hình phát triển từ khai thác tài nguyên sang kinh tế tri thức và dịch vụ.
