Thế hệ học sinh cao lớn và chiếc bàn ghế “hai mươi năm vẫn ngồi tốt”
Câu chuyện bàn ghế học sinh cũ là vấn đề trong đó thế hệ học sinh ngày càng cao lớn phải học tập trên những bộ bàn ghế, phòng học và thiết kế nội thất trường học không còn phù hợp với tầm vóc mới, gây bất tiện trước mắt và rủi ro lâu dài cho sức khỏe xương khớp, đặc biệt là cong vẹo cột sống. Hôm nay, gần 125.000 học sinh phổ thông cao trên 1,75 m vẫn phải ngồi trong những bộ bàn ghế chỉ có một cỡ, phần lớn đã được mua sắm từ hơn hai thập kỷ trước. Đằng sau con số đó là hàng trăm nghìn thân hình phải gò lưng, co chân trong 4–5 tiết học mỗi ngày, biến lớp học thành nơi các em phải chịu đựng hơn là được phát triển. Đây không còn là sự “tiết kiệm” mà là sự chậm trễ đáng trách.
Khi nội thất học đường tụt lại sau tầm vóc học sinh
Điều nghịch lý là thể chất học sinh Việt Nam đang phát triển nhanh hơn nhiều so với tốc độ thay đổi của thiết kế nội thất trường học. Chỉ sau một kỳ nghỉ hè, nhiều em đã cao thêm cả chục centimet, nhưng chiếc bàn, chiếc ghế thì vẫn “bất động” như cách đây hai mươi năm. Trong nhiều trường, hầu hết các lớp chỉ có duy nhất một cỡ bàn ghế cho mọi độ tuổi, bất chấp chênh lệch chiều cao rất lớn giữa học sinh tiểu học, THCS và THPT. Bị ràng buộc bởi thông tư, định mức đầu tư cứng nhắc, các nhà trường dễ chọn giải pháp an toàn: sắm một loại bàn ghế “dùng cho tất cả”, thay vì thiết kế linh hoạt theo nhân trắc học. Nhưng sự “an toàn” này đang chuyển rủi ro sang lưng, cổ, mắt của học sinh, nhất là sức khỏe học sinh cao lớn.
Tư thế gò bó, cong vẹo cột sống và cái giá sức khỏe
Ngồi học trong những bộ bàn ghế thấp, chật, không đủ khoảng để chân không chỉ gây khó chịu tức thời mà còn âm thầm bào mòn sức khỏe học sinh cao lớn. Học sinh phải khom lưng, rướn người, xoay người lệch để viết, để nhìn bảng; về lâu dài, tư thế gò bó đó là mảnh đất màu mỡ cho cong vẹo cột sống và các tật khúc xạ phát triển. Theo số liệu y tế, tỷ lệ học sinh mắc cong vẹo cột sống hiện dao động từ 1,18–1,91%, cao nhất lên tới 2,3% ở bậc THPT, tăng dần theo độ tuổi. Câu chuyện bàn ghế ở trường vì thế không còn là chuyện cao hay thấp cho “đẹp lớp”, mà là một ranh giới mỏng giữa lớp học và… phòng bệnh. Một bộ bàn ghế học sinh cũ có thể “tiết kiệm ngân sách”, nhưng cái giá sức khỏe thì không rẻ.
Những nỗ lực thích ứng: đo chiều cao, bàn ghế nâng hạ và phòng học chật
Trước thực trạng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hướng dẫn các trường đo chiều cao học sinh ngay đầu năm để bố trí chỗ ngồi phù hợp. Ở một số nơi, bàn ghế mới có cơ chế nâng hạ, giúp linh hoạt hơn cho khối THCS, mỗi năm trường lại rà soát, đề xuất bổ sung, thay mới dần các bộ bàn ghế cũ. Đây là bước đi tích cực, nhưng vẫn mang tính “vá víu” khi nhiều phòng học diện tích quá nhỏ, khoảng cách giữa các dãy bàn ghế chật chội, việc di chuyển và bố trí theo chiều cao cũng bị giới hạn. Khi không gian đã chật, bàn ghế dù đúng chuẩn cũng khó phát huy tác dụng. Một phần phụ huynh phải “tự cứu” bằng cách mua ghế chống gù cho con dùng ở nhà, trong khi phần lớn thời gian các em lại ngồi tại trường.
Thiết kế nội thất trường học phải trở thành “chính sách sức khỏe”
Khi hơn một nửa số sở giáo dục kiến nghị điều chỉnh tiêu chuẩn bàn ghế, bổ sung quy chuẩn riêng cho học sinh cao vượt trội, đó không chỉ là đề xuất kỹ thuật mà là tiếng chuông cảnh báo chính sách. Thiết kế nội thất trường học phải được nhìn như một phần của chính sách sức khỏe công cộng, chứ không phải phụ lục mua sắm trang thiết bị. Nghĩa là, bàn ghế phải được đánh giá lại định kỳ theo số liệu nhân trắc mới, phòng học phải tính tới không gian chân, khoảng cách di chuyển; trang thiết bị giáo dục không thể mãi khoác chiếc áo đã chật của thập niên trước. Phòng ngừa cong vẹo cột sống phải bắt đầu từ lớp học, nơi trẻ dành phần lớn thời gian. Câu chuyện về những bộ bàn ghế “hai mươi năm vẫn ngồi tốt” nên dừng lại, nhường chỗ cho một quan niệm mới: mọi centimet phát triển của học sinh đều phải được tôn trọng trên mặt bàn và mặt ghế.
