Khi chuẩn cũ kìm hãm một thế hệ cao lớn
Tình trạng hàng trăm nghìn học sinh phổ thông cao trên 1,75 m phải ngồi học trên những bộ bàn ghế đã lạc hậu về kích thước và chuẩn ergonomic là vấn đề cho thấy thiết kế nội thất trường học đang chậm thích ứng với sự phát triển tầm vóc và sức khỏe thế hệ trẻ, kéo theo nguy cơ tổn hại lâu dài về tư thế, cột sống và kết quả học tập. Báo cáo của 35/63 Sở Giáo dục và Đào tạo ghi nhận gần 125.000 học sinh phổ thông có chiều cao vượt trội, trên 1,75 m. Song ở nhiều trường, bàn ghế học sinh vẫn là một cỡ duy nhất, được mua sắm từ hơn hai thập kỷ trước và gần như bất động trong lớp học. Thực tế nghịch lý ấy nói thẳng rằng: chuẩn kích thước bàn ghế tiêu chuẩn đã không còn tiêu chuẩn với một thế hệ mới. Thay vì “tự hào vì con cao lớn”, hệ thống đang buộc các em phải thu mình trong không gian học tập chật chội, vốn được thiết kế cho một cơ thể khác, của 20 năm trước.
Hậu quả sức khỏe: tư thế gò bó, lưng đau, điểm số đi xuống
Điều đáng lo không chỉ là cảnh tượng những đôi chân dài phải gập hết cỡ dưới gầm bàn hẹp suốt 4–5 tiết mỗi ngày, mà là cái giá cơ thể phải trả khi chuẩn ergonomic nội thất bị xem nhẹ. Hậu quả của việc sử dụng bàn ghế chưa phù hợp không chỉ dừng lại ở cảm giác bất tiện mỗi giờ học, mà lâu dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe các em qua những căn bệnh như cong vẹo cột sống hay tật khúc xạ. Khi ghế học sinh cao lớn lại thấp hơn vóc người, các em buộc phải cúi gập lưng, căng cổ, xoay người lệch trục để nhìn bảng, viết bài. Tư thế sai kéo dài làm đau lưng, mỏi vai gáy, hạn chế khả năng tập trung; điểm số vì thế khó giữ được khi cơ thể luôn phải chống chọi với khó chịu. Một không gian học tập sai chuẩn về kích thước bàn ghế tiêu chuẩn không chỉ bẻ cong cột sống mà còn bẻ cong đường học tập của học sinh.
Bộ đã nhận ra bất cập, nhưng trường vẫn chậm thay đổi
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm 2024, báo cáo của 35/63 địa phương cho thấy gần 125.000 học sinh cao hơn 1,75 m. Để đánh giá việc thực hiện Thông tư 26 về kích thước bàn ghế tiêu chuẩn, Bộ phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Y tế khảo sát tại 6 tỉnh, thành, tập trung vào kích thước bàn ghế và nhóm chiều cao điển hình của học sinh từng cấp học. Kết quả cho thấy hầu hết cơ sở giáo dục phổ thông chỉ dùng một cỡ bàn ghế cho mọi khối lớp, nhiều bộ bàn ghế không đúng với bất kỳ mã kích thước nào quy định trong Thông tư 26. Đáng nói hơn, rất ít địa phương tổ chức hướng dẫn, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực hiện. Nhiều nơi mua sắm bàn ghế mà không đo chiều cao học sinh, không rà soát lại hiện trạng lớp học, không để ý rằng một phần bàn ghế đã hơn 20 năm chưa được sửa chữa hay thay thế. Bộ thừa nhận cần nghiên cứu, điều chỉnh kích thước và bổ sung chuẩn cho nhóm học sinh trên 1,75 m, nhưng việc chọn bàn ghế dựa trên chiều cao vẫn đang bị trì hoãn ở ngay nơi cần làm: các nhà trường.
Chuẩn mới phải bắt đầu từ đánh giá hệ thống, không từ mắt thường
Một vấn đề khác nằm ở cách nhìn nhận: nhiều phản ánh về bất cập bàn ghế học sinh lâu nay chủ yếu dựa vào quan sát bằng mắt, thiếu đo đạc cụ thể, nên chưa đủ cơ sở thực tiễn để kết luận kích thước trong Thông tư 26 đã hết phù hợp. Điều này vô tình cho phép hiện trạng kéo dài: chuẩn giấy tờ vẫn tồn tại, còn chuẩn ergonomic nội thất trên thực tế thì “tự phát”. Trong bối cảnh đó, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu xây dựng quy trình 6 bước rà soát và sắp xếp lại bàn ghế là hướng đi đúng. Quy trình này bắt đầu bằng việc phân loại toàn bộ bàn ghế hiện có, gán kích cỡ từ I đến VI theo Thông tư 26 và ghi mã lên từng bộ. Tiếp đó, trường phải đo chiều cao học sinh đầu năm, gán số bàn ghế phù hợp cho từng em. Nói cách khác, bàn ghế học sinh ergonomic không thể được chọn bằng cảm tính, mà cần dựa trên hệ thống chỉ số nhân trắc và quy trình đánh giá nghiêm túc.
Không thể để thêm một thế hệ ngồi học trên bàn ghế của quá khứ
Nhiều bộ bàn ghế hiện đang được học sinh sử dụng đã lắp đặt hơn 20 năm nhưng chưa từng sửa chữa hay thay thế. Điều này đồng nghĩa: gần 125.000 học sinh cao trên 1,75 m đang bị gò trong thiết kế nội thất trường học vốn dành cho tầm vóc cũ. Trách nhiệm lúc này không chỉ thuộc về Bộ, đang phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Y tế để xây dựng Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 26, mà còn thuộc về từng Sở, từng trường. Trong khi chờ kết quả nghiên cứu chỉ số nhân trắc học sinh và rà soát hệ thống tiêu chuẩn, Bộ đã yêu cầu các địa phương đo chiều cao để lựa chọn, mua sắm, sửa chữa, bố trí bàn ghế phù hợp cho học sinh từ 1 đến 1,75 m, đồng thời hướng dẫn xác định bàn ghế thích hợp cho nhóm trên 1,75 m. Vấn đề giờ không phải là thiếu văn bản, mà là thiếu quyết tâm biến chuẩn kích thước bàn ghế tiêu chuẩn thành chuẩn sống động trong từng lớp học. Nếu không làm nhanh, chúng ta đang chấp nhận để lưng của một thế hệ cao lớn phải cong lại cho vừa những bộ bàn ghế của quá khứ.
