Tín dụng xây dựng APEC: từ yêu cầu tiến độ đến cuộc đua dòng vốn
Tín dụng xây dựng APEC là các dòng vốn ngân hàng được phân bổ có điều kiện cho chủ đầu tư, tổng thầu, nhà thầu phụ và nhà cung cấp nhằm bảo đảm tiến độ thi công, thanh toán vật tư, thiết bị và dịch vụ cho những dự án hạ tầng trọng điểm phục vụ Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời kiểm soát rủi ro tín dụng trong toàn chuỗi tham gia dự án. Ngay khi Chính phủ yêu cầu địa phương kiểm soát chặt tiến độ, đôn đốc các bên huy động đủ vốn, nhân lực, thiết bị và vật liệu, hệ thống ngân hàng đã hiểu rằng đây không chỉ là nhiệm vụ chính sách mà là cơ hội kinh doanh hiếm có. Tín dụng xây dựng APEC vì thế chuyển nhanh từ trạng thái "chờ hồ sơ" sang cuộc đua tăng tốc, với mục tiêu vừa đáp ứng tài trợ công trình hạ tầng vừa giữ kỷ luật thẩm định. Các ngân hàng xây lắp đi đầu sẽ là những đơn vị chấp nhận đổi cách cho vay, nối được dòng vốn nhà thầu với nhu cầu thực tế theo từng giai đoạn công trình.
Áp lực dòng tiền nhà thầu: vì sao tín dụng truyền thống không còn đủ?
Ngành xây lắp đang chịu áp lực rất lớn về dòng tiền trước bài toán tiến độ thi công gắt gao và chi phí nguyên vật liệu biến động liên tục. Khi APEC 2027 được ấn định là cột mốc, mọi chậm trễ đều có thể gây hiệu ứng dây chuyền: nhà thầu không được thanh toán đúng nhịp, nhà cung cấp không giao hàng, tiến độ công trình bị nén lại, chi phí phát sinh leo thang. Trong bối cảnh đó, mô hình tín dụng truyền thống – giải ngân một lần, đòi hỏi tài sản bảo đảm cao, quy trình phê duyệt dài – rõ ràng không còn phù hợp với nhịp thi công nhiều mũi, nhiều gói thầu. Vấn đề không phải ngân hàng thiếu tiền, mà là cách thiết kế sản phẩm chưa “ăn khớp” với thực tế dòng vốn nhà thầu. Khi chi phí vật tư biến động từng tháng và hồ sơ nghiệm thu xoay liên tục, tín dụng xây dựng APEC nếu không bám sát tiến độ, sẽ trở thành nút thắt thay vì là giải pháp.
MB, Vietcombank, NCB: những cái tên đang định hình cuộc chơi tín dụng APEC
Ở phía ngân hàng xây lắp, MB đang thể hiện rõ vai trò người mở đường. Để tháo gỡ điểm nghẽn dòng vốn, ngân hàng này mang đến gói giải pháp tài chính cho doanh nghiệp xây lắp, đồng hành xuyên suốt vòng đời dự án với cấp vốn lưu động, L/C, bảo lãnh dự thầu, bảo lãnh thực hiện hợp đồng. MB sẵn sàng tài trợ tín chấp tới 30 tỷ đồng cho khách hàng mới trong ngành xây lắp – một con số cho thấy họ chấp nhận “cởi” dần yêu cầu tài sản bảo đảm để bám sát nhu cầu thực địa. Khảo sát tháng 6/2026 ghi nhận MB dẫn đầu về mức độ hấp dẫn tổng thể của sản phẩm vay vốn lưu động cho doanh nghiệp xây lắp, đạt 62,5% trong nhóm ngân hàng được khảo sát. Trong khi đó, Vietcombank chọn cách gắn mình với dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, không chỉ cấp khoản vay trực tiếp mà còn nhìn thấy cơ hội từ quản lý dòng tiền, thanh toán, bảo lãnh, tài trợ chuỗi cung ứng và ngoại hối trong quá trình triển khai, vận hành dự án. NCB lại đánh vào phân khúc tổng thầu, nhà thầu của 5 dự án trọng điểm phục vụ APEC tại Phú Quốc, cung ứng vốn lưu động, bảo lãnh, L/C và bao thanh toán để doanh nghiệp chủ động chi phí vật tư, thiết bị và dòng tiền thi công. Cuộc chơi tín dụng xây dựng APEC vì thế không còn là câu chuyện của một vài khoản vay lớn, mà là chiến lược gắn ngân hàng với toàn bộ hệ sinh thái nhà thầu và nhà cung cấp.
Cơ chế đặc thù và cấu trúc tín dụng mới: dòng vốn bám sát tiến độ
Điểm thay đổi quan trọng là tín dụng xây dựng APEC giờ đây được thiết kế để bám sát tiến độ, thay vì cấp vốn một lần cho toàn bộ dự án. Các ngân hàng thừa nhận, khi công trình chuyển sang giai đoạn hoàn thiện, nhu cầu thanh toán thiết bị, vốn lưu động và bảo lãnh tăng theo khối lượng thực hiện, trở thành cơ sở để giải ngân theo hồ sơ thanh toán và tiến độ nghiệm thu. MB đi trước với cơ chế quản lý tiền tạm ứng và thu nợ linh hoạt, điều chỉnh theo tiến độ nghiệm thu từng giai đoạn, giúp nhà thầu giảm áp lực trả nợ dồn khi nguồn thanh toán từ chủ đầu tư chưa về kịp. Ở tầng chính sách, Công văn 5386/NHNN-TD cho phép các ngân hàng loại trừ phần dư nợ cấp tín dụng mới hằng năm của các dự án đủ điều kiện khi tính chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. Điều này tạo thêm room cho tài trợ công trình hạ tầng quy mô lớn mà không phải nới chuẩn an toàn. Đồng thời, cơ quan quản lý khuyến khích cho vay hợp vốn đối với dự án có nhu cầu tài chính lớn, mở đường cho những cấu trúc tín dụng nhiều bên, kết nối chủ đầu tư, tổng thầu, nhà thầu phụ và nhà cung cấp trong cùng một khung kiểm soát.
Cuộc đua dài hơi: ngân hàng nào sẽ trở thành đối tác chiến lược của nhà thầu?
Riêng 5 dự án phục vụ APEC tại Phú Quốc đã có nhu cầu vốn huy động khoảng 169.724 tỷ đồng, chưa kể 18 dự án trọng điểm do các tập đoàn lớn đề xuất và các tuyến đường sắt tốc độ cao đang được xem xét tài trợ một phần giai đoạn 2026 – 2028. Con số đó cho thấy tín dụng xây dựng APEC không phải là “cơn sóng ngắn” mà là cuộc đua dài hơi. Ngân hàng nào thực sự dẫn đầu sẽ không được đo bằng tổng hạn mức cam kết, mà bằng khả năng thiết kế sản phẩm cho đúng vòng đời dự án, chấp nhận linh hoạt ở tài sản bảo đảm và quản lý dòng tiền thông minh để đồng hành với nhà thầu. Dù room tăng trưởng tín dụng đã mở rộng, các ngân hàng vẫn khẳng định cơ chế về room không thay thế quy trình thẩm định; khoản vay chỉ được giải ngân khi đáp ứng điều kiện tín dụng, hồ sơ thanh toán và kiểm soát mục đích sử dụng vốn. Điều này là cần thiết: tín dụng xây dựng APEC chỉ bền vững khi ngân hàng vừa là bệ đỡ tài trợ công trình hạ tầng, vừa giữ được kỷ luật rủi ro. Trong cuộc đua đó, MB đã sớm tạo dấu ấn ở phân khúc doanh nghiệp xây lắp, Vietcombank và NCB đang khẳng định vị thế ở các dự án đầu mối. Phần còn lại thuộc về cách họ duy trì mối quan hệ với nhà thầu sau APEC – khi những công trình biểu tượng đã hoàn thành, nhưng nhu cầu vốn cho hạ tầng vẫn tiếp tục trên một mặt bằng mới.
