Việt Nam lên top 10 xe điện: bước nhảy không phải ngẫu nhiên
Việt Nam vào top 10 thị trường có tỷ lệ xe điện hóa cao nhất thế giới là cách gọi xu hướng người dùng chuyển từ xe xăng sang các loại xe điện và xe lai, thể hiện bằng tỷ lệ xe điện trên tổng lượng ô tô bán ra tăng nhanh chỉ trong vài năm, vượt cả mức trung bình toàn cầu và nhiều thị trường lâu năm về ô tô truyền thống.
Việt Nam từng gần như không có thị trường ô tô điện rõ nét trước năm 2020, nhưng nay đã vươn lên nhóm 10 thị trường có tỷ lệ xe điện hóa cao nhất thế giới chỉ sau vài năm. Tỷ lệ xe điện hóa trên tổng số xe bán ra đã đạt 40%, cao hơn mức trung bình toàn cầu 25% và các thị trường lớn như Australia (15%), Hàn Quốc (11%), Mỹ (10%). Đây không phải là “cú hích nhất thời”, mà là kết quả của một chiến lược bài bản: ưu đãi chính sách, doanh nghiệp nội dẫn dắt và người dùng nhận ra lợi ích kinh tế dài hạn. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nền tảng này đủ để dự báo tỷ lệ xe điện hóa tại Việt Nam có thể vượt 80% vào năm 2035.
Điểm đáng nói là tăng trưởng xe điện Việt Nam không diễn ra trong phân khúc siêu sang như nhiều người từng hình dung, mà xuất phát mạnh mẽ từ nhóm xe phổ thông – nơi quyết định cục diện thị trường ô tô điện. Nói cách khác, xe điện đã chạm tới số đông chứ không chỉ là “món đồ công nghệ” của một số ít.
VinFast: động cơ trung tâm của thị trường ô tô điện Việt Nam
Nếu phải chỉ ra một cái tên đã kéo thị trường ô tô điện Việt Nam bật khỏi vạch xuất phát, đó là VinFast. Theo các chuyên gia, VinFast giữ vai trò trung tâm trong bước chuyển xe xăng sang xe điện của người Việt. Năm 2025, hãng bán hơn 175.000 ô tô điện, gần như đại diện cho toàn bộ thị trường xe điện hóa trong nước. Đà tăng vẫn được duy trì khi chỉ trong 7 tháng của năm sau, đã có gần 138.000 ô tô điện VinFast được bán ra, tăng mạnh so với cùng kỳ.
Điểm cốt lõi trong chiến lược VinFast xe điện là phổ cập chứ không chỉ “trình làng” công nghệ. Hãng xây dựng dải sản phẩm trải rộng từ xe đô thị cỡ nhỏ như VF 2, VF 3 đến các mẫu SUV cỡ lớn VF 8, VF 9, đáp ứng nhiều mức ngân sách và mục đích sử dụng. Nhờ đó, xe điện Việt Nam không bị gắn mác xa xỉ, mà trở thành lựa chọn thực tế cho gia đình, dịch vụ, doanh nghiệp.
Bên cạnh sản phẩm, VinFast tận dụng đúng “cửa sổ chính sách”. Xe điện được hưởng lệ phí trước bạ 0%, giúp khách hàng tiết kiệm cả trăm triệu đồng so với xe xăng cùng phân khúc. Hãng còn bổ sung các chương trình hỗ trợ giá, trả góp, ưu đãi, làm nhẹ gánh chi phí ban đầu cho người mua. Chính sách sạc miễn phí tại hệ thống trạm V-Green tới một mốc thời gian nhất định, với số lượt tối đa hàng tháng, đã gần như loại bỏ chi phí năng lượng cho nhiều khách hàng.
Một câu nói có tính “kết luận thị trường” đến từ người dùng: mua xe dễ, chi phí sử dụng tiết kiệm hơn hẳn xe xăng, lại phù hợp xu hướng và quy định, thì ưu tiên xe điện là lựa chọn hợp lý. Khi doanh nghiệp nội vừa kéo giá xuống, vừa nâng trải nghiệm, còn Nhà nước giảm rào cản thuế phí, việc VinFast xe điện trở thành động lực chính của tăng trưởng xe điện Việt Nam là điều dễ hiểu.
Xe điện giá rẻ: mặt trận quyết định cục diện thị trường
Nếu muốn biết thị trường ô tô điện Việt Nam sẽ đi xa tới đâu, hãy nhìn vào phân khúc xe điện giá rẻ. Chính ở đây, xu hướng điện hóa thể hiện rõ nhất: xe xăng gầm thấp cỡ A từng là “vua đô thị”, nay dần mất chỗ đứng. Những mẫu như Hyundai Grand i10, Toyota Wigo, Kia Morning đang đánh mất thị phần, trong khi xe điện đô thị cỡ nhỏ phát triển mạnh cả về số lượng lẫn doanh số.
Trong bức tranh thị trường ô tô điện, nhóm xe điện đô thị giá rẻ của VinFast với VF 2, Minio Green, VF 3 đang áp đảo các đối thủ xe xăng cỡ nhỏ. VF 5 từng đạt xấp xỉ 32.000 xe và là mẫu bán chạy nhất toàn thị trường. Sau đó, VF 3 tiếp tục “soán ngôi” với 44.585 xe bàn giao cho khách hàng Việt trong một năm. Chỉ tính 7 tháng gần đây, người Việt đã mua 29.345 xe VF 3, cao gấp 16,5 lần tổng doanh số 1.778 xe cùng kỳ của Hyundai Grand i10 và Toyota Wigo cộng lại.
Điều đáng chú ý là xe điện giá rẻ không chỉ hút khách nhờ chi phí sử dụng thấp, mà còn bằng trải nghiệm. Nhóm xe này có giá bán cạnh tranh, công nghệ truyền động điện mới lạ, tiện nghi trội hơn so với xe xăng cùng tầm giá. Một số mẫu còn kéo hạ mặt bằng giá ô tô, cho phép người dùng có thể sở hữu xe với ngân sách dưới 200 triệu đồng. Khi ô tô không còn là “tài sản lớn nhất đời người” mà trở thành phương tiện đủ gần với thu nhập của tầng lớp trung lưu mới, xu hướng này mang ý nghĩa xã hội rất rõ.
Không chỉ VinFast, thị trường còn xuất hiện thêm các lựa chọn như Bestune Xiaoma, Dongfeng Box, Wuling Bingo, Nano S05… với mức giá dễ tiếp cận. Sự đa dạng này tạo cạnh tranh, buộc các hãng phải nghiêm túc với chất lượng, dịch vụ và hạ tầng. Nhìn rộng hơn, phân khúc xe điện Việt Nam giá rẻ chính là “đòn bẩy” giúp tăng trưởng xe điện lan từ nhóm tiên phong ra đại chúng.
Xe xăng gầm thấp cỡ A: thời hoàng kim đã qua?
Sự sa sút của xe xăng gầm thấp cỡ A là một trong những chỉ báo rõ nhất cho thấy thị trường xe đang đảo chiều. Trước đây, Hyundai Grand i10, Toyota Wigo, Kia Morning, Honda Brio, cộng thêm VinFast Fadil từng tạo nên một phân khúc sôi động, thậm chí Fadil đã từng “lên đỉnh” doanh số toàn thị trường. Nhưng hiện tại, phân khúc này chỉ còn ba cái tên, doanh số đều giảm, Kia Morning thậm chí không còn được hãng công bố chi tiết từng kỳ.
Số liệu của Hyundai Grand i10 cho thấy bức tranh thu hẹp: trong 7 tháng đầu một năm trước đó, hãng bán được 7.152 xe, sau đó giảm dần qua các năm, xuống còn 1.381 xe trong 7 tháng gần đây. Trong cùng khoảng thời gian, xe điện đô thị cỡ nhỏ lại tăng tương ứng cả về số mẫu và số xe bán ra. Dù xe xăng giá rẻ vẫn có một lượng khách nhất định, xu hướng tổng thể là rõ ràng: người mua mới đang nghiêng về ô tô thuần điện.
Lý do không chỉ nằm ở giá nhiên liệu hay chi phí bảo dưỡng. Xe xăng cỡ A đang bị “kẹt” giữa hai gọng kìm: một bên là xe điện cùng tầm giá nhưng hiện đại, nhiều tiện nghi; bên kia là các mẫu xe lớn hơn, nhiều công nghệ an toàn hơn, ngày càng hạ giá. Khi lợi thế “rẻ nhất để có ô tô” không còn tuyệt đối, xe xăng gầm thấp cỡ A khó giữ vị thế cũ.
Tuy nhiên, tuyên bố “xe xăng giá rẻ hết cửa sống” là vội vàng. Một bộ phận người dùng vẫn cần khả năng di chuyển đường dài, hạ tầng sạc chưa đồng đều, hoặc đơn giản là quen với xe xăng. Nhưng nếu không có sự đổi mới căn bản, phân khúc này sẽ tiếp tục bị lấn át khi thị trường ô tô điện Việt Nam trưởng thành hơn.
Từ hiện tượng thành cấu trúc: tương lai xe điện Việt Nam
Khi Việt Nam được Cơ quan Năng lượng Quốc tế nhắc tới như một ví dụ tiêu biểu về tốc độ phổ biến xe điện hóa, đó không còn là “hiện tượng lạ”, mà là dấu hiệu của một cấu trúc mới trên thị trường ô tô. Tỷ lệ xe điện hóa 40% và dự báo có thể vượt 80% trong tương lai không xa cho thấy xe điện Việt Nam đang trên đường trở thành chuẩn mực chứ không phải ngoại lệ.
Tăng trưởng xe điện gần đây chủ yếu nhờ lực đẩy từ phân khúc xe điện giá rẻ, bệ đỡ chính là VinFast và chính sách, còn động lực sâu xa là bài toán kinh tế dài hạn của người dùng. Khoảng 3 năm trở lại đây, tiến trình điện hóa giao thông thể hiện rõ hơn trên thị trường xe Việt. Khi người dùng thấy chi phí nhiên liệu giảm mạnh, chi phí bảo dưỡng thấp hơn, lệ phí trước bạ bằng 0 và trải nghiệm không thua kém xe xăng, lựa chọn xe điện trở thành quyết định có lý hơn là “thử nghiệm”.
Tương lai gần có nhiều dấu hiệu tiếp tục nghiêng về xe điện. VinFast nhiều khả năng vẫn giữ danh hiệu hãng xe bán chạy nhất khi năm hiện tại khép lại, sau khi đạt 137.697 xe trong 7 tháng. Các mẫu mới như Minio Green, VF 2 được dự báo có thể đạt doanh số cao tương tự VF 3. Khi dải sản phẩm ngày càng dày và hạ tầng sạc cải thiện, việc điện hóa không chỉ dừng ở đô thị mà sẽ lan dần ra các địa phương.
Câu hỏi không còn là “có nên phát triển xe điện hay không”, mà là làm sao để chuyển đổi diễn ra công bằng và bền vững hơn: bảo vệ người dùng còn gắn bó với xe xăng, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa ở cả hai phía sản xuất và hạ tầng, và đảm bảo thị trường ô tô điện Việt Nam phát triển dựa trên lợi ích thực tế chứ không chỉ dựa vào giảm giá, ưu đãi ngắn hạn. Khi những câu hỏi này được trả lời bằng chính sách và hành động cụ thể, việc Việt Nam nằm trong nhóm thị trường xe điện dẫn đầu thế giới sẽ là trạng thái ổn định, không phải thành tích nhất thời.
