Từ thị trường gần như trống rỗng đến hiện tượng xe điện hóa
Thị trường xe điện Việt Nam là thuật ngữ chỉ toàn bộ hệ sinh thái liên quan đến ô tô điện và xe điện hóa, bao gồm nhu cầu của người dùng, chính sách nhà nước, hoạt động sản xuất – phân phối của doanh nghiệp nội địa và nhập khẩu, cùng mức độ phổ biến xe điện trong tổng lượng ô tô mới bán ra tại Việt Nam trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng hiện nay.
Nếu nhìn lại cách đây vài năm, ít ai tin thị trường xe điện Việt Nam có thể trở thành một hiện tượng trên bản đồ xe điện toàn cầu. Năm 2020, xe điện hóa gần như vắng bóng trên đường phố, doanh số không đáng kể và phần lớn chỉ là các mẫu xe sang nhập khẩu thử nghiệm. Thế nhưng đến năm 2025, Việt Nam đã lọt vào nhóm 10 thị trường phổ biến xe điện hóa nhất thế giới với thị phần chiếm 29% tổng lượng ô tô mới bán ra. Đây không chỉ là câu chuyện tăng trưởng, mà là một bước nhảy mang tính tái định nghĩa vị thế của ngành ô tô trong nước, đẩy Việt Nam ra khỏi hình ảnh một thị trường theo sau để trở thành điểm đến được chú ý trong xu hướng xe điện toàn cầu.
Thị phần bùng nổ và vị trí mới trên bản đồ xe điện toàn cầu
Báo cáo Triển vọng ô tô điện toàn cầu 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã gọi Việt Nam là một trường hợp đặc biệt với mức tăng trưởng "nóng" và không chịu nhiều ảnh hưởng bởi làn sóng ô tô điện Trung Quốc. Đây là nhận xét không hề quá lời nếu đặt trong bối cảnh: năm 2025, doanh số ô tô điện toàn cầu vượt mốc 20 triệu xe, chiếm 25% tổng doanh số ô tô mới, trong khi riêng Việt Nam, xe điện hóa đã chiếm tới 29% lượng ô tô mới bán ra và đứng thứ 8 trong top 10 thị trường có độ phổ biến xe điện hóa cao nhất thế giới.
Quan trọng hơn, nếu chỉ xét ô tô con thuần điện (BEV), IEA ghi nhận thị phần tại Việt Nam đạt gần 41%, xếp hạng 5 toàn cầu và dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Năm 2025, Việt Nam có thị phần ô tô điện đạt mức cao với gần 41%, xếp hạng 5 toàn cầu". Khi châu Âu cần những tiêu chuẩn khí thải khắt khe để đẩy thị phần lên 28%, Việt Nam lại đạt được mức độ phổ biến xe điện hóa cao hơn nhiều thị trường lớn như Australia, Hàn Quốc hay Mỹ chỉ trong khoảng 5 năm. Điều này cho thấy sự dịch chuyển ở Việt Nam không phải là trào lưu nhất thời, mà là một tái cấu trúc thực sự của ngành ô tô.
Vai trò quyết định của VinFast và cạnh tranh giá
Khác với nhiều thị trường Đông Nam Á nơi xe điện Trung Quốc chi phối mảng BEV, Việt Nam được xếp vào nhóm "trường hợp đặc biệt" khi ô tô nội địa đáp ứng phần lớn nhu cầu. Thương hiệu nội địa đóng vai trò gần như quyết định chính là VinFast. Kết hợp số liệu của IEA và các hiệp hội trong nước, năm 2025 VinFast bán hơn 175.000 xe điện trong tổng số hơn 604.000 xe toàn thị trường, và có thể coi toàn bộ xe điện hóa được tính bởi doanh số của VinFast, chiếm gần 29% toàn thị trường. Nói cách khác, một doanh nghiệp nội địa đã một mình kéo cả thị trường tiến lên hàng đầu thế giới về độ phổ biến xe điện hóa.
Lợi thế lớn nhất của hãng xe nội địa là đưa giá xe điện về tương đương xe xăng, dầu trong nhiều phân khúc, biến lựa chọn xe điện từ xa xỉ thành hợp lý với số đông. Chính yếu tố cạnh tranh giá này giúp Việt Nam không bị xâm lấn bởi làn sóng xe điện giá rẻ từ Trung Quốc như nhiều thị trường Mỹ Latinh hay Trung Đông, nơi hơn 80% ô tô điện nhập khẩu từ Trung Quốc. VinFast không chỉ thống trị mảng BEV trong nước, mà với mục tiêu bán ra 300.000 ô tô điện trong năm 2026, tương đương mức tăng hơn 70% so với 2025, hãng đang đặt cược cho một quỹ đạo tăng trưởng còn mạnh hơn nữa. Nếu đạt được, thị trường xe điện Việt Nam sẽ càng ít phụ thuộc vào nhập khẩu, mang lại dư địa phát triển công nghiệp hỗ trợ và chuỗi giá trị trong nước.
Chính sách hỗ trợ và cú hích từ khủng hoảng năng lượng
Sự bùng nổ tăng trưởng ô tô điện tại Việt Nam không thể tách rời khỏi bối cảnh năng lượng toàn cầu. Theo IEA, cuộc khủng hoảng năng lượng bắt nguồn từ xung đột Trung Đông phơi bày mức độ phụ thuộc vào dầu nhập khẩu của nhiều quốc gia, trong khi ngành vận tải đường bộ hiện chiếm gần một nửa nhu cầu dầu mỏ. Điều này biến ô tô điện từ một sản phẩm theo xu hướng thành công cụ chiến lược để giảm rủi ro năng lượng. Năm 2025, ô tô điện trên toàn cầu đã giúp tiết kiệm khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày, và các quốc gia Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam – thị trường ô tô điện lớn nhất khu vực – đã phản ứng bằng cách công bố kế hoạch mở rộng hoặc kéo dài ưu đãi thuế cho ô tô điện.
Chính sách hỗ trợ tại Việt Nam đi thẳng vào điểm đau của người mua: chi phí ban đầu. Các ưu đãi như miễn hoặc giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, lệ phí trước bạ khiến giá xe điện trở nên dễ tiếp cận hơn, trong khi ưu thế tiết kiệm chi phí sử dụng lâu dài là "đòn bẩy" mà IEA cho rằng sẽ đưa thị phần ô tô điện toàn cầu lên khoảng 50% vào năm 2035. Trong khoảng hai năm trở lại đây, BEV đã trở thành động lực tăng trưởng chính của ngành xe trong nước, chứng tỏ chính sách không chỉ mang tính khẩu hiệu mà đang thực sự dịch chuyển hành vi tiêu dùng. Đây là điểm khác biệt so với những thị trường vẫn bị kẹt giữa mong muốn chuyển dịch và sức ỳ của cơ sở hạ tầng và người dùng.
Tương lai 2035: cơ hội lớn nhưng không thiếu thách thức
Theo các dự báo mới nhất, câu chuyện phổ biến xe điện tại Việt Nam mới chỉ ở phần mở đầu. IEA cho rằng số lượng ô tô điện toàn cầu sẽ tăng hơn 6 lần vào năm 2035 so với 2025, đạt 510 triệu chiếc. Trên đường đi đó, xe điện chiếm thị phần ngày càng lớn: khoảng 50% tổng doanh số ô tô mới toàn cầu vào năm 2035. Đáng chú ý, IEA dự đoán thị phần xe điện hóa nói chung tại Việt Nam có thể đạt mức 80% trong tổng lượng bán ra vào năm 2035, mức cao nhất tại khu vực Đông Nam Á. Đây là viễn cảnh đầy tham vọng, nhưng trùng khớp với quỹ đạo hiện tại khi Việt Nam đã dẫn đầu khu vực về mức độ phổ biến xe điện hóa năm 2025.
Tuy nhiên, đạt tới mốc 80% không chỉ là chuyện bán thêm xe. Thị trường xe điện Việt Nam sẽ phải đối mặt với sức ép hạ tầng sạc, quản lý tải điện, tiêu chuẩn kỹ thuật và xử lý pin sau sử dụng. Nếu không đi cùng lộ trình quy hoạch năng lượng và đô thị, sự tăng trưởng nóng dễ tạo những điểm nghẽn mới. Dù vậy, việc Việt Nam là quốc gia duy nhất trong khu vực sở hữu nhà sản xuất ô tô điện nội địa quy mô lớn, cung cấp xe với giá tương đương xe xăng, dầu, là lợi thế mà ít thị trường mới nổi có được. Kết luận hợp lý lúc này là: nếu giữ được nhịp hỗ trợ chính sách, tiếp tục cạnh tranh được về giá và xây dựng hạ tầng đồng bộ, Việt Nam không chỉ duy trì vị trí top 10 xe điện toàn cầu, mà còn có thể trở thành hình mẫu chuyển dịch sang xe điện hóa trong nhóm các nền kinh tế mới nổi.
