Quy mô lớn, nhưng mới đi được nửa chặng
Khám sức khỏe toàn dân là chương trình đưa người dân đi kiểm tra sức khỏe định kỳ trên diện rộng, đồng thời ghi nhận kết quả để hỗ trợ phát hiện bệnh sớm và theo dõi lâu dài. Với chương trình khám sức khỏe TP.HCM, kết quả đến ngày 2/11 cho thấy thành phố đã khám cho 6.916.175 người, tương đương 54% kế hoạch. Con số gần 7 triệu là đáng kể, nhưng tỷ lệ này cũng cho thấy gần một nửa mục tiêu vẫn còn phía trước. Vì vậy, thành công không thể được đo bằng tổng lượt khám đơn thuần: nếu tiến độ chỉ tăng ở nơi vốn làm tốt, chương trình sẽ bỏ lại những cộng đồng cần được tiếp cận. Trong những tuần cuối năm, thách thức là vừa mở rộng độ bao phủ, vừa bảo đảm kết quả khám được ghi nhận đầy đủ và có ích cho chăm sóc tiếp theo.
Sự chênh lệch giữa các nhóm đối tượng cho thấy cách tổ chức hiện tại chưa phù hợp như nhau với mọi người. Học sinh đạt tỷ lệ khám 94,44%, trong khi người lao động mới đạt 36,56% và sinh viên 34,42%. Khoảng cách này khó có thể thu hẹp chỉ bằng lời kêu gọi người dân tự tham gia: lịch làm việc, địa điểm và khả năng tổ chức khám tại trường hay nơi làm việc đều ảnh hưởng trực tiếp. Thành phố cần đặt trọng tâm vào nhóm còn ít được khám, thay vì để mức trung bình toàn thành phố che khuất những khoảng trống cụ thể.

Khoảng cách địa phương cần được xử lý có mục tiêu
Bức tranh giữa các địa bàn cũng không đồng đều. Có 104 xã, phường đạt tỷ lệ khám trên 50%, nhưng 12 địa phương vẫn dưới 40%; thấp nhất là phường Cầu Ông Lãnh với 32,96%. Một số địa phương ghi nhận số lượt khám cộng dồn bằng hoặc vượt quy mô dân số, trong khi nơi khác còn cách xa mức bao phủ cần thiết. Những con số cộng dồn cao không làm mất đi thực tế rằng có khu vực đang tụt lại; chúng càng nhấn mạnh nhu cầu rà soát dữ liệu và phân bổ đội khám theo địa bàn. Đòi hỏi lúc này không phải một chiến dịch đồng loạt giống nhau, mà là kế hoạch cụ thể cho từng nơi: xác định ai chưa được khám, nhóm nào khó tiếp cận và nguồn lực nào cần điều chuyển.
Ngành y tế cho biết UBND các phường, xã, đặc khu cần lập danh sách người chưa khám theo từng nhóm, ưu tiên nhóm yếu thế và địa bàn có tỷ lệ thấp; ngành giáo dục được giao thúc đẩy hoàn tất khám cho học sinh, sinh viên trong tháng 11, ưu tiên tổ chức tập trung tại trường. Với người lao động, việc đôn đốc cơ quan, doanh nghiệp tổ chức khám định kỳ cần đi cùng điều phối cơ sở khám đủ điều kiện. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng hiệu quả phải được nhìn qua số người thuộc nhóm thấp thực sự được tiếp cận, không chỉ qua số buổi khám được tổ chức.

Giá trị lớn nhất nằm ở phát hiện nguy cơ
Chương trình đáng chú ý không chỉ vì số lượt khám mà còn vì dữ liệu sức khỏe rộng hơn trước đây, tạo nền tảng để phát hiện bệnh và theo dõi người dân liên tục. Trong gần 2 triệu hồ sơ đủ điều kiện được phân tầng nguy cơ tim mạch theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới, ngành y tế nhận diện 355.290 người thuộc nhóm nguy cơ cao và rất cao. Đây là tín hiệu không thể xem nhẹ: phát hiện một nguy cơ chỉ có ý nghĩa khi người dân được tư vấn, kiểm tra tiếp và kết nối với chăm sóc phù hợp. Nếu hồ sơ dừng lại ở khâu nhập liệu, thành phố có dữ liệu nhưng người bệnh chưa chắc nhận được lợi ích.
Các phát hiện khác cho thấy khám sàng lọc có tác động gần gũi với đời sống. Tăng huyết áp được ghi nhận ở 51,58% người từ 60 tuổi trở lên và 18,3% người trong độ tuổi 18–60; phần lớn trường hợp ở nhóm sau trước đó chưa được phát hiện. Ở học sinh, 35% có tật khúc xạ và 24,9% bị sâu răng. Những số liệu này củng cố lý do phải đẩy nhanh khám, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng: có quy trình thông báo kết quả, hướng dẫn tái khám và theo dõi sau sàng lọc, nhất là với người có nguy cơ tim mạch cao.

Tăng tốc phải đi cùng chăm sóc sau khám
Với hơn 5,9 triệu người còn cần được khám trong 63 ngày cuối năm, thành phố phải đạt bình quân khoảng 94.000 lượt mỗi ngày để hoàn thành mục tiêu. Đây là nhịp độ rất cao, nên chạy theo chỉ tiêu mà xem nhẹ chất lượng sẽ làm giảm giá trị của cả chương trình. Ưu tiên cần là đưa dịch vụ đến nhóm lao động, sinh viên và những địa bàn có tỷ lệ thấp; đồng thời hoàn thiện hồ sơ sức khỏe điện tử và bảo đảm người có dấu hiệu bệnh được hướng dẫn bước tiếp theo. Tỷ lệ khám sức khỏe chỉ là thước đo độ phủ ban đầu, không phải kết quả cuối cùng.
TP.HCM đã tạo được một đợt khám sức khỏe toàn dân có quy mô lớn và bước đầu phát hiện hàng trăm nghìn người có nguy cơ tim mạch cao. Nhưng 54% kế hoạch cùng 12 địa phương dưới ngưỡng 40% cho thấy tiến độ vẫn thiếu cân bằng. Thành phố nên đánh giá thành công bằng hai kết quả đi liền nhau: người chưa được khám có được tiếp cận hay không, và người phát hiện nguy cơ có được theo dõi hay không. Chỉ khi khép được cả hai khoảng trống ấy, con số gần 7 triệu mới chuyển thành lợi ích sức khỏe bền vững.







