Khai giảng là bước khởi đầu, không phải đích đến
Trường nội trú biên giới là cơ sở giáo dục liên cấp phục vụ học sinh tại các xã biên giới, kết hợp dạy học với nơi ăn ở để các em có điều kiện học tập ổn định hơn. Đến nay, 108 trường giai đoạn 1 đã khai giảng năm học 2026–2027, nhưng chỉ 40 trường hoàn thành toàn bộ hạng mục. Con số này cho thấy quy mô triển khai đáng kể, đồng thời nhắc rằng lễ khai giảng không thể được xem là dấu mốc kết thúc xây dựng. Cùng lúc, 121 trường giai đoạn 2 đã khởi công tại 17 tỉnh, thành phố. Khi lớp học đã vận hành trong lúc một số công trường vẫn hoạt động, ưu tiên phải là hoàn tất hạng mục thiết yếu, bảo đảm an toàn và chất lượng, thay vì chỉ chạy theo tiến độ trên giấy.
Ở nhiều trường giai đoạn 1, việc dạy học và thi công diễn ra song song do công trình chưa hoàn thành; tình trạng thiếu vật liệu, nhân công và vướng giải phóng mặt bằng tiếp tục kéo dài tiến độ. Đây không chỉ là bài toán xây dựng: sự thiếu hụt nhân lực quản sinh, tư vấn tâm lý, dinh dưỡng và giáo vụ cũng khiến việc vận hành trường mới còn lúng túng. Vì vậy, đánh giá tiến độ trường nội trú cần nhìn cả công trình lẫn năng lực chăm sóc học sinh. Một ngôi trường chỉ thực sự sẵn sàng khi học sinh có nơi học, nơi ở và những dịch vụ thiết yếu hoạt động đồng bộ.
Trường học Lạng Sơn đã hoạt động, nhưng còn phần việc dang dở
Tại Lạng Sơn, một số trường đã đón học sinh và từng bước ổn định việc dạy, ăn ở sau hơn một tháng hoạt động, trong khi cơ sở vật chất tiếp tục được hoàn thiện. Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Quốc Khánh đã đưa 36 phòng học, nhà đa năng và sân thể thao vào sử dụng; khu nội trú có 98 phòng, đáp ứng chỗ ở cho 784 học sinh. Từ ngày 12/10, trường tiếp nhận thêm 377 học sinh ở cách trường từ 4 km trở lên vào nội trú. Những con số ấy cho thấy lợi ích cụ thể của mô hình đối với học sinh ở xa, nhưng không thể che lấp phần việc còn lại: một khu nội trú vẫn đang thi công, thư viện chưa hoàn thiện.
Tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mẫu Sơn, hoạt động dạy học và sinh hoạt cơ bản ổn định; trường có 36 lớp, 1.258 học sinh và tổ chức học hai buổi mỗi ngày. Khu phòng học cơ bản hoàn thành, nhưng nhà đa năng, sân thể thao và tường rào vẫn đang được thi công. Sự dang dở tạo áp lực lên quản lý và chăm sóc học sinh, nhất là khi các em sinh hoạt ngay trong khuôn viên còn có hoạt động xây dựng. Bởi vậy, trường học Lạng Sơn cần được đánh giá bằng điều kiện sử dụng thực tế, không chỉ bằng việc đã mở cửa hay có đủ phòng học.
Gỡ mặt bằng và giữ an toàn phải đi cùng tốc độ
Trong năm 2026, Lạng Sơn triển khai 7 dự án tại các xã Ba Sơn, Cao Lộc, Đồng Đăng, Thụy Hùng, Hoàng Văn Thụ, Quốc Việt và Kháng Chiến; Công an tỉnh tiếp tục làm chủ đầu tư các dự án giai đoạn 2. Quá trình triển khai còn vướng di dời đường điện, giải phóng mặt bằng, vị trí đổ thải và thủ tục đầu tư. Đây là những nút thắt cần xử lý có đầu mối và thời hạn rõ ràng: chậm một khâu có thể kéo theo chậm san nền, thi công móng và bàn giao. Tỉnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ nhưng điều đó không thể đồng nghĩa với việc xem nhẹ kiểm soát chất lượng, chi phí và an toàn cho học sinh.
Theo kế hoạch của tỉnh, đến ngày 30/11/2026 dự kiến cơ bản hoàn thành san nền cả 7 dự án; một số công trình sẽ hoàn thành móng một số khối nhà. Mục tiêu là nghiệm thu, bàn giao các công trình vào ngày 30/8/2027. Ở cấp độ chung, các mốc được đặt ra cho trường đang thi công gồm hoàn thiện phần ngầm trước 31/10, phần thân trước 31/3/2027, xây dựng trước 30/6/2027, lắp đặt thiết bị và chạy thử trước 31/7/2027, rồi nghiệm thu trước 15/8/2027. Các mốc này chỉ có giá trị nếu vướng mặt bằng được giải quyết sớm và nhà trường được bảo vệ khỏi rủi ro từ công trường.
Đích đến là một trường vận hành an toàn, đầy đủ
Tiến độ trường nội trú không nên được hiểu đơn giản là số công trình đã khởi công hay số trường đã khai giảng. Với học sinh, thước đo đúng là lớp học sử dụng được, chỗ ở đủ an toàn, bữa ăn và chăm sóc được duy trì, còn khu vực thi công được tách biệt hiệu quả. Thực tế ở Lạng Sơn cho thấy trường có thể đi vào hoạt động trước khi mọi hạng mục hoàn tất; điều đó giúp học sinh sớm tiếp cận môi trường học tập mới, nhưng cũng đặt thêm trách nhiệm lên nhà trường và đơn vị thi công.
Kết quả 108 trường khai giảng là bước tiến đáng ghi nhận, nhưng khoảng cách giữa khai giảng và hoàn thành vẫn đòi hỏi hành động quyết liệt. Cần công khai mốc hoàn thành từng hạng mục, tháo gỡ nhanh các điểm nghẽn về mặt bằng, vật liệu và thủ tục, đồng thời đặt an toàn học sinh lên trước áp lực tiến độ. Chỉ khi những phần việc còn lại được nghiệm thu và dịch vụ chăm sóc vận hành ổn định, trường nội trú biên giới mới hoàn thành đúng mục tiêu: không chỉ có một mái trường, mà có điều kiện học tập và sinh hoạt đủ tốt cho trẻ em vùng biên.
