Từ khuôn khổ rộng đến giai đoạn hợp tác chất lượng cao
Quan hệ Việt Mỹ trong giai đoạn hiện nay là quá trình chuyển đổi từ việc xây dựng một khuôn khổ hợp tác sâu rộng và toàn diện sang ưu tiên chất lượng triển khai, gắn kết chặt chẽ giữa thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ và giao lưu nhân dân để tạo ra những kết quả cụ thể, cân bằng lợi ích và ổn định lâu dài cho hai nền kinh tế. Sau hơn ba năm triển khai khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ đã mở rộng trên nhiều lĩnh vực, từ thương mại, đầu tư đến khoa học – công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và giao lưu nhân dân. Điều này cho thấy giai đoạn “dựng khung” đã về cơ bản hoàn thành; nếu tiếp tục chỉ nói về tầm nhìn rộng mà thiếu dự án cụ thể, quan hệ sẽ bị chậm nhịp so với bối cảnh thế giới biến động nhanh, mạnh và phức tạp. Chính vì vậy, điểm mấu chốt của giai đoạn mới là chất lượng triển khai, không phải số lượng tuyên bố.
Tín hiệu tích cực từ đàm phán thương mại: phép thử của hợp tác chiến lược
Đàm phán thương mại đang trở thành thước đo đầu tiên cho mức độ trưởng thành của hợp tác chiến lược Việt Mỹ. Ngày 21-9 tại New York, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Trưởng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer; hai bên ghi nhận những tiến triển tích cực trong quá trình đàm phán hướng tới sớm ký kết hiệp định thương mại đối ứng công bằng và cân bằng, nhằm tạo khuôn khổ ổn định lâu dài cho quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai nước. Đây không chỉ là một thỏa thuận kỹ thuật, mà là bước chuyển từ “ưu tiên tiếp cận thị trường” sang “thiết kế cuộc chơi dài hạn” với các nguyên tắc rõ ràng về cân bằng lợi ích. Theo đánh giá, Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu số một của Việt Nam, trong khi Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại thứ 8 của Hoa Kỳ. Nếu hiệp định đối ứng được hoàn tất, nó sẽ là ví dụ điển hình cho cách hai nước chuyển hóa khuôn khổ hợp tác sâu rộng thành kết quả cụ thể.
Thương mại gắn với đầu tư và chuyển giao công nghệ: bước đi bắt buộc
Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng nhấn mạnh quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đang bước sang giai đoạn tập trung nhiều hơn đến chất lượng triển khai khi khuôn khổ hợp tác đã rộng và khá toàn diện. Quan điểm này mang tính định hướng: thương mại hai chiều tiếp tục tăng nhanh, nhưng nếu chỉ dừng ở mua – bán hàng hóa, cán cân thương mại khó bền vững. Tiềm năng hợp tác còn rất lớn vì hai nền kinh tế có thế mạnh bổ sung cho nhau; Việt Nam cung ứng hàng điện tử, đồ gỗ, dệt may, da giày, nông sản, thủy sản, còn Hoa Kỳ có ưu thế công nghệ cao, máy móc, thiết bị, hàng không, năng lượng, nông nghiệp hiện đại, y tế, giáo dục, tài chính và các dịch vụ chuyên sâu. Theo Đại sứ, muốn cán cân thương mại cân bằng, công bằng và bền vững, phải gắn thương mại với đầu tư và sản xuất, xây dựng mạng lưới cung ứng, đào tạo nhân lực và kết nối công nghệ giữa doanh nghiệp hai nước. Nói cách khác, chất lượng triển khai ở đây là mức độ Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, không chỉ ở khâu gia công.
Những lĩnh vực hợp tác mới: từ chuyển đổi xanh đến khắc phục hậu quả chiến tranh
Một đặc điểm nổi bật của giai đoạn hợp tác chất lượng cao là việc mở rộng sang các lĩnh vực mới, có hàm lượng tri thức và trách nhiệm cao hơn. Về đầu tư, doanh nghiệp Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng hiện diện lâu dài tại Việt Nam, đặc biệt trong công nghệ cao, sản xuất tiên tiến, hạ tầng số, năng lượng, y tế và các ngành phục vụ chuyển đổi xanh, chuyển đổi số – đúng vào nhu cầu phát triển mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam. Đồng thời, hợp tác khoa học – công nghệ và phát triển nguồn nhân lực được đẩy mạnh thông qua liên kết giữa đại học, viện nghiên cứu, tập đoàn công nghệ và tổ chức đào tạo, gắn với nhu cầu thực tế của từng ngành và từng dự án. Hai nước cũng tăng tốc các chương trình tẩy độc dioxin, rà phá bom mìn, hỗ trợ người khuyết tật và áp dụng công nghệ hiện đại trong tìm kiếm, xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ Việt Nam. Đây là những lĩnh vực thể hiện chiều sâu của hợp tác chiến lược, nơi chất lượng triển khai gắn trực tiếp với đời sống và ký ức chiến tranh.
Thách thức thể chế và kỳ vọng cho giai đoạn tiếp theo
Chuyển sang giai đoạn hợp tác chất lượng cao đòi hỏi Việt Nam phải song song cải thiện môi trường thể chế để tương thích với đối tác. Trong khi thúc đẩy đàm phán thương mại với Hoa Kỳ, Việt Nam cũng phải xử lý các đánh giá quốc tế về chuẩn mực thuế và minh bạch thông tin. Trước đó, Hội đồng EU đã bổ sung Việt Nam vào danh sách các khu vực pháp lý không hợp tác về thuế do chưa đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết về trao đổi thông tin thuế theo yêu cầu của Diễn đàn Toàn cầu thuộc OECD. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao cho biết Việt Nam đang trao đổi, chia sẻ, hợp tác chặt chẽ và có trách nhiệm với Hội đồng châu Âu và các nước thành viên EU để phản ánh đúng thực tiễn, qua đó thúc đẩy hợp tác vì sự phát triển và thịnh vượng chung. Cùng với các cuộc trao đổi cấp cao với giới chính trị, doanh nghiệp, tài chính và học giả Hoa Kỳ trong chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, kỳ vọng đặt ra là quan hệ Việt Mỹ sẽ được triển khai nhanh hơn, sát với nhu cầu thực tế hơn và đạt kết quả cụ thể hơn ở cả bình diện song phương và đa phương.
