Từ đối tác ngoại giao tới Đối tác Toàn diện: Bước chuyển có tính bản lề
Quan hệ Việt Nam Canada là tổng hợp các kênh hợp tác ngoại giao, kinh tế, giáo dục, khoa học, năng lượng và hàng không, được xây dựng trên nền tảng tôn trọng lẫn nhau, bổ trợ lợi ích và cùng đóng góp cho hòa bình, ổn định khu vực trong hơn nửa thế kỷ qua.
Việt Nam và Canada thiết lập quan hệ ngoại giao từ năm 1973, mở ra một hành trình hợp tác giữa hai nền kinh tế ở hai bờ Thái Bình Dương. Sau hơn 50 năm, quan hệ này được nâng lên tầm Đối tác Toàn diện, gần một thập kỷ qua tiếp tục mở rộng từ thương mại, đầu tư, giáo dục đến khoa học - công nghệ, năng lượng và hàng không vũ trụ. Điều đáng nói là cả hai không dừng ở ngôn ngữ ngoại giao; họ coi đây là khung chiến lược để phân bổ nguồn lực, điều chỉnh ưu tiên và gắn quan hệ song phương với các mục tiêu dài hạn về tăng trưởng và an ninh.
Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ngày 24/9 diễn ra đúng lúc cả hai bên cùng nhìn nhận quan hệ còn nhiều dư địa để phát triển và đang hướng tới nâng tầm hợp tác trong nhiều lĩnh vực. Ông lên đường tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp quốc khóa 81, hoạt động song phương tại Mỹ và thăm Canada từ ngày 20/9, cho thấy Hà Nội chủ động gắn quan hệ song phương với cục diện đa phương rộng lớn hơn. Đây không chỉ là nghi lễ, mà là tín hiệu rõ ràng rằng Đối tác Toàn diện đang bước vào giai đoạn triển khai thực chất hơn.
Hàng không Việt Nam-Canada: Mắt xích kết nối còn bị trì hoãn
Quan hệ Việt Nam Canada đang mở rộng theo chiều sâu, kéo theo nhu cầu kết nối giữa người dân, doanh nghiệp và các trung tâm kinh tế hai nước ngày càng tăng. Trong dòng chảy đó, hàng không và vũ trụ nổi lên như những lĩnh vực còn nhiều dư địa để hai bên khai thác và phát triển. Việc coi hàng không chỉ là một ngành kinh tế là sai lầm; đây là hạ tầng cứng cho toàn bộ cấu trúc hợp tác, từ thương mại tới giáo dục.
Điểm nghịch lý là hiện vẫn chưa có đường bay thẳng giữa hai quốc gia, dù đã tồn tại Hiệp định vận tải hàng không được ký ngày 24/6/2003 và áp dụng tạm thời. Hành khách từ Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng đi Toronto, Vancouver, Montreal hay Calgary phải nối chuyến tại các trung tâm như Seoul, Tokyo, Đài Bắc, Hong Kong, Singapore hoặc trung chuyển xa hơn qua Doha, Dubai. Với chặng bay vốn đã rất dài, việc bắt buộc nối chuyến làm thời gian hành trình kéo dài tới 18–30 giờ, thậm chí hơn, phụ thuộc vào thời gian chờ. Đây là một “nút thắt cổ chai” khiến lợi ích của Đối tác Toàn diện bị hao hụt trên thực tế.
Trong cuộc điện đàm tháng 7/2026 giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Canada Mark Carney, hai bên không chỉ bàn về thương mại, đầu tư mà còn xác định hàng không vũ trụ và giao thông là những lĩnh vực có thể thúc đẩy hợp tác. Phía Canada đã đề xuất thiết lập đường bay thẳng, coi đây là động lực cho giao lưu nhân dân, thương mại, đầu tư và du lịch. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, cả hai sẽ tự trói tay mình trong cạnh tranh thu hút du lịch và dòng vốn trước các trung tâm trung chuyển ở Đông Bắc Á và Trung Đông.
Động lực từ cộng đồng, du lịch và thương mại song phương
Không có hợp tác nào bền nếu thiếu nền tảng xã hội. Hiện có khoảng 300.000 người gốc Việt sinh sống tại Canada và khoảng 20.000 du học sinh Việt Nam tại quốc gia này. Cộng đồng này, cộng với dòng khách du lịch, nhu cầu thăm thân, học tập và hoạt động thương mại, tạo ra một nền tảng nhu cầu đi lại tương đối ổn định giữa hai thị trường. Nói cách khác, cầu thị trường đã hình thành; chính sách và hạ tầng đang đi sau nhu cầu thực tế.
Năm 2025, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, tăng 20,4% so với năm 2024; khách đến bằng đường hàng không chiếm 84,3%, tương đương hơn 17,8 triệu lượt. Đây là con số cho thấy hàng không tiếp tục là phương thức chủ đạo đưa khách quốc tế đến Việt Nam, nhất là với các thị trường xa. Riêng với Canada, tháng 8/2026 Việt Nam đón 12.237 lượt khách; tính chung 8 tháng, đạt 141.065 lượt. Với việc phần lớn khách hiện phải nối chuyến, mức tăng này phản ánh tiềm năng chứ chưa phải trần tăng trưởng.
Thương mại song phương cũng tạo thêm áp lực phải nâng cấp kết nối. Khi thương mại song phương tăng mạnh từ 15,7 tỷ CAD năm 2024 lên 20,6 tỷ CAD năm 2025, nhu cầu di chuyển của doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia và đối tác cũng có thêm dư địa mở rộng. Một mạng bay trực tiếp, ổn định có thể trở thành một phần quan trọng của hạ tầng kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường, tăng cường giao thương và mở rộng các cơ hội hợp tác đầu tư giữa Việt Nam và Canada. Nếu bỏ qua yếu tố hàng không, mọi cam kết về hợp tác kinh tế hai nước sẽ thiếu một chân trụ quan trọng.
Hàng không, năng lượng và công nghệ: Những trụ cột mới của hợp tác kinh tế hai nước
Quan hệ Việt Nam Canada không còn giới hạn ở những lĩnh vực truyền thống. Hai nước đang tiếp tục mở rộng hợp tác từ thương mại, đầu tư, giáo dục đến khoa học - công nghệ, năng lượng và hàng không vũ trụ. Đại sứ Canada tại Việt Nam nhấn mạnh Canada là một cường quốc về năng lượng với cả nguồn năng lượng truyền thống và năng lượng tái tạo, cùng nhiều sáng kiến và công nghệ mới; năng lượng vì thế là lĩnh vực hai nước có thể mở rộng hợp tác đáng kể. Đây chính là mảnh ghép quan trọng nếu Việt Nam muốn xây dựng hệ sinh thái năng lượng đa dạng và an toàn.
Đáng chú ý, ngành hàng không của Việt Nam đang phát triển nhanh, trong khi Canada có thế mạnh về sản xuất và công nghệ hàng không. Như Đại sứ Canada nhận xét, hai nước có những lợi thế bổ trợ cho nhau trong lĩnh vực này. Điều đó mở ra không gian cho hợp tác không chỉ ở khai thác đường bay mà còn ở đào tạo nhân lực, bảo dưỡng, sản xuất linh kiện và hợp tác nghiên cứu hàng không vũ trụ. Nhưng để biến tiềm năng thành hiện thực, Việt Nam cần chủ động đặt hàng công nghệ, còn Canada phải coi Việt Nam là một mắt xích trong chuỗi giá trị khu vực, không phải chỉ là thị trường tiêu thụ.
Nhìn rộng hơn, chuyến thăm cấp Nhà nước lần này được đánh giá sẽ mở ra một giai đoạn phát triển chiến lược và toàn diện hơn giữa hai nước, đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới. Nhận định mối quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Canada còn nhiều dư địa để phát triển, lãnh đạo Bộ Ngoại giao khẳng định chuyến thăm sẽ tạo động lực chính trị mạnh mẽ, đưa quan hệ Việt Nam Canada phát triển thực chất, cân bằng và hiệu quả hơn nữa, tương xứng với tiềm năng, thế mạnh và nhu cầu của hai nước. Nếu các cam kết hàng không, năng lượng và công nghệ được triển khai đồng bộ, Đối tác Toàn diện sẽ chuyển từ “khung khái niệm” thành “hệ sinh thái hợp tác” hữu hình.
Kết luận: Đường bay thẳng như thước đo độ chín của Đối tác Toàn diện
Quan hệ Việt Nam Canada đã đi qua giai đoạn “thử sức” và đang bước vào thời kỳ phải chứng minh hiệu quả thực tế của Đối tác Toàn diện. Với cộng đồng hơn 300.000 người gốc Việt, khoảng 20.000 du học sinh, dòng khách du lịch tăng mạnh và thương mại song phương liên tục mở rộng, nhu cầu kết nối đã vượt xa khả năng đáp ứng của hệ thống hiện tại. Nếu đường bay thẳng Việt Nam-Canada được hình thành, khoảng cách địa lý sẽ được thu hẹp đáng kể về mặt kết nối; hành khách có thêm lựa chọn thuận tiện hơn cho du lịch, thăm thân, du học, công tác và giảm phụ thuộc vào các điểm trung chuyển tại nước thứ ba.
Vì vậy, đường bay thẳng Việt Nam-Canada không nên được xem như một “dự án giao thông” đơn lẻ, mà là thước đo độ chín của quan hệ Đối tác Toàn diện. Nó gắn trực tiếp với hợp tác kinh tế hai nước, với mục tiêu nâng tầm vai trò mỗi bên trong khu vực và trong các thiết chế đa phương. Cơ hội đã rõ: nền tảng pháp lý hiện hữu, nhu cầu thị trường tăng, công nghệ và tài chính không thiếu. Thách thức còn lại là ý chí chính trị và tốc độ ra quyết định. Nếu hai bên cùng hành động kịp thời, quan hệ Việt Nam Canada sẽ có thêm một “cầu không trung” để đi vào chiều sâu, đóng góp thiết thực cho hòa bình và ổn định khu vực.
