Từ cho phép sang khuyến khích
Quy định 224-QĐ/TW là văn bản của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, ban hành ngày 14-10-2026, xác lập quyền, giới hạn và trách nhiệm của đảng viên khi tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh. Điểm đáng chú ý không chỉ là văn bản thay thế Quy định số 15-QĐ/TW, mà còn là sự đổi mới trong cách tiếp cận: từ “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để làm giàu hợp pháp, chính đáng và đóng góp cho xã hội. Đây là bước chuyển có ý nghĩa, bởi đảng viên kinh doanh không còn chỉ được nhìn qua lăng kính của những điều cấm chung, mà được đặt trong khuôn khổ quyền và trách nhiệm cụ thể hơn. Tuy nhiên, khuyến khích không đồng nghĩa với buông lỏng: hoạt động kinh doanh vẫn phải tuân thủ pháp luật, giữ tư cách đảng viên và không biến quyền lực công thành lợi thế vụ lợi.
Vì sao cần một hành lang pháp lý rõ hơn?
Sau 20 năm thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW, số đảng viên làm kinh tế tư nhân đã tăng hơn 5 lần, từ hơn 35.000 người năm 2006 lên 187.000 người năm 2026. Dù vậy, nhóm này chỉ chiếm 3,31% trong tổng số 5,6 triệu đảng viên. Khoảng cách giữa tiềm năng và mức tham gia thực tế cho thấy rào cản không chỉ nằm ở năng lực hay cơ hội kinh doanh. Quy định cũ chủ yếu đề cập đảng viên ngoài khu vực công, trong khi quyền, giới hạn và trách nhiệm theo chức vụ, vị trí công tác chưa được phân định đầy đủ. Quy định 224-QĐ/TW ra đời sau quá trình tổng kết thực tiễn hai thập niên, tham khảo cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Khi kinh tế tư nhân được xác định là một động lực quan trọng, sự rõ ràng về luật chơi là điều kiện để nguồn lực có thể tham gia mà không phải dựa vào suy đoán.
Quyền tham gia rộng hơn, trách nhiệm cũng cụ thể hơn
Quy định mới phân nhóm đảng viên thành sáu diện: người ngoài khu vực công; cán bộ, công chức; viên chức; người công tác trong Quân đội nhân dân và Công an nhân dân; người quản lý doanh nghiệp nhà nước hoặc đại diện phần vốn nhà nước; và người đã thôi chức vụ, thôi công tác hoặc nghỉ hưu. Cách tiếp cận này hợp lý hơn một giới hạn chung cho tất cả, bởi rủi ro xung đột lợi ích khác nhau tùy quyền hạn và vị trí công tác. Quyền đầu tư kinh doanh được mở rộng, nhưng phải đi cùng kiểm soát việc sử dụng quyền lực, nguồn lực công và lợi ích liên quan. Đảng viên làm kinh tế cũng phải nêu gương chấp hành pháp luật, tôn trọng quyền lợi chính đáng của người lao động, góp phần thúc đẩy công bằng xã hội. Điểm mấu chốt vì thế không phải là chọn giữa kinh doanh và giữ gìn tư cách đảng viên, mà là bảo đảm hai vai trò cùng được thực hiện minh bạch.
Sự yên tâm phải chuyển thành giá trị cho cộng đồng
Tác động của hành lang pháp lý mới có thể bắt đầu từ việc giảm tâm lý e ngại, nhất là với những đảng viên muốn làm kinh tế nhưng chưa rõ ranh giới được phép. Trường hợp tại xã Đèo Gia cho thấy quy mô nhỏ vẫn có thể tạo ích lợi thiết thực: từ năm 2018, gia đình một đảng viên đầu tư xưởng làm than trắng xuất khẩu, tận dụng cành cây ăn quả vốn dễ bị bỏ phí; khi hoạt động hết công suất, xưởng tạo việc làm thường xuyên cho 15 lao động địa phương. Mô hình ấy góp phần giúp người dân vùng cao có việc làm tại chỗ, thay vì phải rời quê tìm sinh kế. Đây là lý do việc đảng viên kinh doanh cần được đánh giá không chỉ bằng tư cách pháp lý, mà cả cách tạo việc làm, tuân thủ quy định và đối xử với người lao động. Các nội dung cần sửa đổi pháp luật phải được thể chế hóa theo hiệu lực của từng văn bản tương ứng. Quy định mới mở đường; kết quả cuối cùng phụ thuộc vào thực thi minh bạch và trách nhiệm.
