Thông tư 69: Bước ngoặt cho trường chuyên Nghệ thuật và Thể thao
Thông tư 69 về tổ chức và hoạt động trường phổ thông năng khiếu Nghệ thuật, Thể dục và Thể thao là khung pháp lý chuyên biệt quy định rõ chương trình giáo dục phổ thông, chương trình năng khiếu, yêu cầu đội ngũ, cơ sở vật chất, đánh giá năng lực học sinh và hoạt động hợp tác trong nước, quốc tế, nhằm đảm bảo học sinh tài năng vừa phát triển chuyên môn, vừa đáp ứng chuẩn năng lực chung của giáo dục phổ thông. Theo Thông tư 69, các trường chuyên Nghệ thuật và trường chuyên Thể thao được xác định là loại hình trường chuyên song song thực hiện chương trình giáo dục phổ thông và chương trình năng khiếu, trên cơ sở mục tiêu giáo dục, đặc điểm lứa tuổi, yêu cầu nghề nghiệp từng lĩnh vực và điều kiện nguồn lực của nhà trường. Điều quan trọng: đây là lần đầu tiên có quy định toàn diện, tách bạch và minh bạch về mô hình trường chuyên Nghệ thuật và Thể thao, thay thế cách làm chủ yếu dựa vào tập quán và các văn bản chung trước đó.
Quy định trường chuyên mới: Chuẩn hóa chương trình và đánh giá năng lực
Điểm đáng bàn nhất của quy định trường chuyên mới là cách nhìn lại chương trình và đánh giá. Thông tư 69 khẳng định trường năng khiếu là mô hình không chỉ dạy mà còn phát hiện, tuyển chọn, nuôi dưỡng, theo dõi, đánh giá và phát triển tài năng học sinh. Nói cách khác, nhà trường không còn đơn thuần là “lò luyện” thành tích mà trở thành môi trường giáo dục dài hạn, có quy trình nhận diện và phát triển cá nhân. Chương trình năng khiếu được yêu cầu xây dựng dựa trên mục tiêu giáo dục, độ tuổi, yêu cầu nghề nghiệp của từng lĩnh vực Nghệ thuật, Thể dục và Thể thao, đồng thời thích ứng với điều kiện của từng trường. Đánh giá học sinh phải gắn với cả quá trình học tập, rèn luyện, mức độ phát triển tài năng và kết quả chương trình phổ thông, tránh tình trạng chỉ nhìn vào thành tích thi đấu, biểu diễn nhất thời. Đây là thay đổi mang tính định hướng, buộc các trường phải có chiến lược phát triển tài năng học sinh thay vì chạy theo kết quả ngắn hạn.
Cơ sở vật chất và môi trường thực hành: từ phòng học đến sàn diễn, sân đấu
Một mô hình trường chuyên Nghệ thuật hay Thể thao không thể nghiêm túc nếu thiếu điều kiện thực hành. Thông tư mới yêu cầu cơ sở đào tạo phải đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất và thiết bị dạy học phù hợp với khối lượng kiến thức từng môn và hoạt động giáo dục được triển khai. Đáng chú ý, các yêu cầu riêng cho nghệ thuật được bổ sung: phòng học nghệ thuật chuyên dụng, nhạc cụ, đạo cụ, hệ thống âm thanh – ánh sáng, sân khấu biểu diễn; với thể dục, thể thao là trang thiết bị tập luyện, thi đấu và điều kiện an toàn. Quy định này cho thấy nhà quản lý đã thừa nhận sự khác biệt căn bản của việc phát triển tài năng nghệ thuật và thể thao: học sinh cần không gian biểu diễn, thi đấu thường xuyên, chứ không chỉ vài giờ thực hành mang tính minh họa. Khi cơ sở vật chất được chuẩn hóa, học sinh năng khiếu mới có cơ hội lặp lại, thử nghiệm và nâng dần độ khó trong tập luyện – yếu tố sống còn của phát triển tài năng học sinh.
Hợp tác, thi đấu, biểu diễn: cánh cửa mở ra lộ trình nghề nghiệp
Thông tư 69 đi xa hơn việc chuẩn hóa trong trường; nó mở cánh cửa ra bên ngoài. Các cơ sở đào tạo chuyên ngành được phép và được khuyến khích hợp tác với cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên để tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá trên cơ sở thỏa thuận hợp tác rõ trách nhiệm từng bên. Với học sinh, điều này đồng nghĩa vừa học chuyên sâu, vừa giữ quyền chuyển đổi môi trường học tập, tiếp tục học lên các bậc giáo dục nghề nghiệp cao hơn. Đặc biệt, Thông tư nhấn mạnh phát triển toàn diện: học sinh có cơ hội học tập, thực hành, biểu diễn, thi đấu, trải nghiệm, tương tác, được định hướng nghề nghiệp và tham gia hoạt động hợp tác trong nước, quốc tế phù hợp năng lực và định hướng phát triển. Hằng năm, các cuộc thi, hội diễn, hoạt động chuyên môn trong và ngoài trường được tổ chức để phát hiện học sinh có tài năng nổi trội, đồng thời tạo cơ chế để các em tham gia đội tuyển trường, tỉnh/thành phố và quốc gia. Đây chính là con đường nối lớp học với sân khấu, sàn thi đấu và thị trường lao động tương lai.
Vì sao học sinh tài năng được hưởng lợi nhiều hơn từ khung mới?
Điểm mạnh của Thông tư 69 nằm ở chỗ nó giải quyết đồng thời hai nỗi lo lâu nay: sợ “học lệch” và sợ “mất tài năng”. Quy định rõ khối lượng kiến thức giáo dục phổ thông, tiếp cận theo chương trình tiểu học, THCS và THPT hoặc chương trình giáo dục thường xuyên, nhằm đảm bảo học sinh trường chuyên vẫn đạt phẩm chất, năng lực chung và có quyền tiếp tục học lên khi đổi môi trường. Cùng lúc, Thông tư xoay trọng tâm sang quá trình phát triển tài năng lâu dài, với chuỗi hoạt động nhận diện, tuyển chọn, nuôi dưỡng, theo dõi và đánh giá. Đây là bước tiến cần thiết nếu muốn bảo tồn và phát triển nguồn nhân lực trình độ cao trong lĩnh vực Nghệ thuật và Thể thao – một nhiệm vụ được khẳng định là mang tính chiến lược đối với thế hệ trẻ. Trường chuyên Nghệ thuật và trường chuyên Thể thao, nếu triển khai nghiêm túc quy định trường chuyên mới, sẽ không chỉ tạo ra nhà vô địch hay nghệ sĩ thành danh, mà còn hình thành thế hệ học sinh tài năng có nền tảng học vấn vững, hiểu rõ lộ trình nghề nghiệp và đủ khả năng hội nhập.
