Bệnh nặng diễn tiến trong vài giờ: tại sao cha mẹ không được xem nhẹ
Bệnh não mô cầu trẻ em và Adenovirus ở trẻ là hai bệnh truyền nhiễm đường hô hấp có thể khởi phát bằng những triệu chứng rất giống cảm cúm nhưng lại diễn tiến nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi ở trẻ em và suy hô hấp nếu không được phát hiện sớm và xử trí kịp thời. Đây không phải là những "cơn sốt mùa" thông thường mà là hai nhóm bệnh có khả năng khiến trẻ chuyển từ tương đối ổn sang nguy kịch chỉ trong vòng vài giờ. Điều khiến tôi lo nhất là tâm lý coi sốt và ho ở trẻ nhỏ là chuyện quen thuộc, tự điều trị tại nhà bằng vài viên thuốc hạ sốt. Chỉ 24 ca bệnh não mô cầu được ghi nhận trong 14 tuần đầu năm nhưng đã có 4 trường hợp tử vong, trẻ dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca mắc. Số ca không nhiều nhưng tốc độ diễn tiến khốc liệt ở bệnh não mô cầu và khả năng gây viêm phổi, suy hô hấp của Adenovirus ở trẻ đòi hỏi cha mẹ phải thay đổi cách phản ứng: coi sốt cao là tín hiệu cần đánh giá y tế, không phải bài toán "để xem mai có đỡ không".
Bệnh não mô cầu ở trẻ: diễn tiến quá nhanh, không có chỗ cho chờ đợi
Bệnh não mô cầu trẻ em nguy hiểm không phải vì số lượng ca mắc lớn mà vì diễn tiến cực nhanh và tỷ lệ tử vong, di chứng cao. Từ tuần đầu đến tuần 14 đầu năm, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc với 4 ca tử vong. Ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh đặc hiệu, tỷ lệ tử vong vẫn có thể lên tới 10–15% và khoảng 20% người sống sót đối mặt nguy cơ giảm thính lực, tổn thương thần kinh, tổn thương não hoặc mất chi. Đó là cái giá quá lớn cho vài giờ chậm trễ đi khám. Não mô cầu có thể lây qua tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp, đặc biệt trong môi trường trường học, ký túc xá, doanh trại nơi trẻ sinh hoạt gần nhau. Đầu năm học, mật độ giao tiếp tăng mạnh, nên phát hiện sớm bệnh truyền nhiễm không còn là khuyến cáo chung chung mà là nhiệm vụ thực tế: mỗi giáo viên, nhân viên y tế trường học và phụ huynh đều phải biết thế nào là một ca nghi ngờ để phản ứng ngay, không chờ đủ "bộ triệu chứng" rồi mới đi bệnh viện.
Não mô cầu: những dấu hiệu cảnh báo phải đưa trẻ đi viện ngay
Điểm khó là giai đoạn đầu bệnh não mô cầu rất giống cúm hoặc nhiễm virus: sốt cao ở trẻ nhỏ, đau đầu, nôn khiến cha mẹ dễ nghĩ đến bệnh nhẹ. Nhưng vài giờ quan sát tại nhà có thể là thời gian vàng bị đánh mất. Người bệnh có thể chuyển từ triệu chứng ban đầu sang nhiễm khuẩn huyết, sốc và nguy kịch trong thời gian ngắn, thể tối cấp có thể dẫn tới tử vong trong vòng 24 giờ nếu không được điều trị. Cha mẹ cần coi những dấu hiệu sau là "đèn đỏ": sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc nôn, cứng gáy, sợ ánh sáng, lừ đừ, thay đổi ý thức; ở trẻ nhỏ có thể là bỏ bú, quấy khóc bất thường, thóp phồng. Ban xuất huyết bất thường trên da, tụt huyết áp, biểu hiện suy tuần hoàn là dấu hiệu bệnh đã rất nặng và cần cấp cứu ngay. Gia đình không nên chờ xem trẻ có đỡ sốt hay không; chỉ một trong các dấu hiệu cảnh báo xuất hiện cùng sốt là lý do đủ để đưa trẻ đến bệnh viện.
Adenovirus ở trẻ: sốt 40 độ không chỉ là chuyện vài ngày mệt mỏi
Adenovirus ở trẻ thường bị nhầm với viêm họng, cảm lạnh nhưng thực tế có thể gây sốt cao 39–40 độ C kéo dài nhiều ngày và tiến triển xuống đường hô hấp dưới, gây viêm phế quản phổi, viêm phổi ở trẻ em, thậm chí suy hô hấp. Một bé trai 4 tuổi ở Ninh Bình nhập viện sau 2 ngày sốt liên tục, thân nhiệt có lúc lên tới 40 độ C; dù dùng paracetamol, chưa đầy 4 giờ trẻ lại sốt cao, kèm đau họng, ăn uống kém, nôn và ho nhẹ. Xét nghiệm xác định trẻ dương tính với Adenovirus, họng đỏ, amidan sưng to, có giả mạc. May mắn là trẻ được đưa đi viện sớm, được hạ sốt, bù dịch và theo dõi sát hô hấp, sau 5 ngày hết sốt và xuất viện ổn định. Điều này cho thấy phát hiện sớm bệnh truyền nhiễm quyết định trực tiếp đến kết quả điều trị. Sốt kéo dài kèm ăn uống kém, nôn có thể khiến trẻ mất nước, mệt nhiều; nếu cha mẹ tiếp tục chờ đợi hoặc tự ý dùng kháng sinh, phối hợp nhiều thuốc không theo chỉ định, nguy cơ biến chứng sẽ tăng lên.
Khi nào phải đi viện ngay và cha mẹ cần thay đổi điều gì?
Điểm chung của bệnh não mô cầu và Adenovirus là không cho phép chúng ta đánh giá mức độ nặng chỉ bằng con số trên nhiệt kế. Bác sĩ nhấn mạnh: trẻ sốt 39–40 độ C nhưng vẫn tỉnh, uống được, không khó thở khác hoàn toàn với trẻ li bì, bỏ ăn, thở nhanh, co kéo lồng ngực. Vì vậy, cha mẹ cần có một "bộ tiêu chí" rõ ràng để quyết định đi viện. Với bệnh não mô cầu, sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, nôn, cứng gáy, lừ đừ, thay đổi ý thức hoặc ban xuất huyết là lý do phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Với Adenovirus, nếu trẻ sốt cao liên tục khó kiểm soát, li bì, mệt nhiều, bỏ ăn, nôn nhiều hoặc tiểu ít phải đi khám; đặc biệt khi trẻ thở nhanh, khó thở, co kéo lồng ngực, tím tái hoặc co giật, cần đưa đi cấp cứu ngay để được xử trí kịp thời. Song song đó, cha mẹ nên chủ động phòng bệnh: cho trẻ rửa tay thường xuyên, vệ sinh mũi họng, không dùng chung đồ cá nhân, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng và không đưa trẻ đang sốt hoặc có dấu hiệu bệnh đến trường. Với bệnh não mô cầu, tiêm vắc-xin là giải pháp chủ động và hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc và biến chứng lâu dài.
