Chùm ca bệnh là lời cảnh báo, không phải lý do để hoảng loạn
Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây chủ yếu qua giọt bắn và dịch tiết mũi họng khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn. Vi khuẩn có thể gây viêm màng não mủ hoặc nhiễm khuẩn huyết, những thể bệnh có khả năng đe dọa tính mạng. Gần đây, chùm 4 ca nhiễm não mô cầu nhóm B tại một trường THCS ở TP.HCM, trong đó có 1 trường hợp tử vong, cho thấy môi trường sinh hoạt chung có thể làm tăng nguy cơ lây truyền. Người mang vi khuẩn đôi khi không có triệu chứng nhưng vẫn có thể lây cho người khác. Vì thế, không nên xem nhẹ một ca sốt bất thường trong lớp học hay khu tập thể; nhưng cũng không nên suy diễn rằng mọi trường hợp sốt đều mắc bệnh. Điều cần thiết là nhận biết diễn tiến đáng ngại và hành động sớm.
Mức độ nguy hiểm nằm ở tốc độ chuyển nặng: bệnh có thể khởi phát đột ngột và trở nặng chỉ trong vài giờ. Nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu có thể dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng và tử vong; viêm màng não mủ có thể gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Người sống sót vẫn có thể chịu di chứng như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, hoại tử da hoặc phải cắt cụt chi. Bởi vậy, điều đáng quan tâm không chỉ là số ca được ghi nhận, mà còn là việc phát hiện đúng lúc và tiếp cận chăm sóc y tế nhanh chóng.
Dấu hiệu não mô cầu: Đừng chờ ban xuất huyết mới đi khám
Dấu hiệu não mô cầu lúc đầu dễ bị nhầm với nhiễm trùng thông thường: sốt đột ngột, đau đầu dữ dội, mệt mỏi, đau mỏi cơ thể, nhất là cơ chân hoặc lưng, đau họng, ho, buồn nôn hay nôn. Các biểu hiện ban đầu có thể không đặc hiệu, nên việc chờ triệu chứng “điển hình” xuất hiện mới xử trí là lựa chọn rủi ro. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện ban xuất huyết dưới da, cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê. Những dấu hiệu nặng này cần được xem như tình huống cấp cứu, không phải lý do để tiếp tục theo dõi tại nhà.
Nếu có sốt cao đột ngột kèm đau đầu dữ dội, nôn hoặc bất kỳ biểu hiện sức khỏe bất thường đáng lo nào, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được đánh giá và điều trị. Không tự mua kháng sinh, không chỉ dùng thuốc hạ sốt rồi chờ bệnh tự khỏi: thời gian điều trị có thể tính bằng từng giờ. Đặc biệt, ban xuất huyết, cứng gáy, lú lẫn, co giật hoặc lơ mơ là các dấu hiệu cần trợ giúp y tế khẩn cấp. Nói cách khác, ưu tiên đúng lúc là đi khám; tự chẩn đoán tại nhà có thể làm mất thời gian quý giá.
Phòng bệnh não mô cầu bằng nhiều lớp bảo vệ
Tiêm vắc-xin là biện pháp chủ động quan trọng để phòng bệnh não mô cầu, nhưng mỗi loại vắc-xin bảo vệ trước những nhóm huyết thanh khác nhau. Tiêm một loại không đồng nghĩa được bảo vệ trước mọi nhóm vi khuẩn. Vì vậy, hãy hỏi cơ sở tiêm chủng về loại vắc-xin phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm và nguy cơ phơi nhiễm, thay vì tự cho rằng một mũi tiêm bao phủ tất cả.
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch; che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
- Giữ nhà ở, lớp học và nơi làm việc thông thoáng; vệ sinh môi trường sinh hoạt chung.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nghi mắc bệnh; cân nhắc đeo khẩu trang ở nơi công cộng và trên phương tiện giao thông công cộng.
- Có thể súc miệng, họng bằng dung dịch sát khuẩn mũi họng theo khuyến cáo y tế.
- Nếu trong gia đình, lớp học hoặc khu tập thể có người nghi mắc bệnh, thông báo ngay cho trạm y tế địa phương để được hướng dẫn theo dõi, cách ly và xử trí.
Ở trường học và nơi đông người, theo dõi sức khỏe, giữ vệ sinh lớp học và báo cơ sở y tế khi có trường hợp bất thường là những việc thiết thực. Phòng bệnh hiệu quả không dựa vào một biện pháp duy nhất: tiêm chủng cần đi cùng vệ sinh, giảm tiếp xúc nguy cơ và phản ứng nhanh khi có dấu hiệu nghi ngờ. Chùm ca bệnh tại TP.HCM là lời nhắc để chuẩn bị bình tĩnh, không phải để hoảng sợ. Khi triệu chứng đáng ngại xuất hiện, đi khám sớm; khi chưa có triệu chứng, chủ động phòng ngừa vẫn là lựa chọn khôn ngoan.
