Lãi suất giảm trên diện rộng, nhưng chưa đồng nghĩa vốn đã dễ vay
Lãi suất huy động là mức ngân hàng trả cho tiền gửi của khách hàng; khi chi phí này giảm, ngân hàng có thêm cơ sở để hạ lãi suất cho vay, nhưng người vay vẫn phải đối mặt với điều kiện tín dụng và mức lãi thực tế của từng khoản vay. Đến ngày 4-11, cả 46/46 ngân hàng thương mại đã giảm ít nhất 0,5 điểm phần trăm lãi suất tiền gửi niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng trở lên; mức giảm phổ biến là 0,5-0,7%/năm. Đây là tín hiệu đồng thuận đáng kể, nhưng không nên đánh đồng với việc mọi người dân, doanh nghiệp đều đã dễ tiếp cận vốn. Lãi suất tiền gửi mới bình quân cuối tháng 10 giảm khoảng 0,4%/năm, trong khi lãi suất cho vay mới chỉ giảm khoảng 0,2-0,5%/năm so với đầu tháng. Khoảng cách này cho thấy tác động tới người vay vẫn đang đến chậm.
Ưu đãi có thật, nhưng thường gắn với nhóm khách hàng và mục đích cụ thể
Nhiều ngân hàng đã giảm lãi cho cả khoản vay hiện hữu lẫn khoản vay mới, song mức hưởng lợi phụ thuộc vào kỳ điều chỉnh, lĩnh vực hoạt động và hồ sơ khách hàng. MB cho biết lãi suất ưu tiên được áp dụng cho cả dư nợ cũ và khoản vay mới; với khoản vay cũ, ngân hàng giảm khi đến kỳ điều chỉnh mà khách hàng không phải làm thêm thủ tục. Sau khi giảm bình quân 1,5-2%/năm, lãi vay ngắn hạn tại ngân hàng này ở mức 8-9%/năm, còn trung hạn 9-10%/năm. Agribank cũng cho biết đến cuối tháng 10 đã giảm lãi cho khoảng 200.000 tỷ đồng dư nợ cũ, có khoản giảm tới 2,5% tùy đối tượng và mục đích vay. Hơn 20 ngân hàng công bố chương trình ưu đãi giảm 1,5-2%/năm; một số lĩnh vực tiêu dùng và kinh doanh xăng dầu được giảm tới 3%/năm. Những con số này có ý nghĩa, nhưng không phải mức giảm đại trà cho mọi khoản vay.
Theo Vietcombank, gần 17.000 doanh nghiệp, cá nhân và hộ kinh doanh đã hưởng ưu đãi, với quy mô vốn giải ngân ước khoảng 100.000 tỷ đồng. Tôn Thép Việt Pháp cho biết sau khi một số ngân hàng giảm lãi khoảng 1,5%, lãi vay của doanh nghiệp còn khoảng 6,1%/năm; khoản tiết kiệm giúp công ty có thêm nguồn lực cho nguyên vật liệu, tái đầu tư và chi trả cho người lao động. Đây là bằng chứng thiết thực rằng giảm lãi vay có thể hỗ trợ hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, một trường hợp hưởng lợi không thể thay thế câu hỏi rộng hơn: doanh nghiệp nhỏ và người vay không thuộc chương trình ưu tiên có được tiếp cận cùng điều kiện hay không?
Người dân vẫn cân nhắc vì lãi vay thực tế còn cao
Trở ngại nằm ở chỗ lãi suất quảng bá và chi phí vay mà khách hàng phải đối diện có thể khác nhau, nhất là khi hết thời gian ưu đãi. Một người dân tại TP.HCM cho biết lãi suất được chào, kể cả sau ưu đãi, vẫn khoảng 10%/năm lúc đầu và có thể thả nổi lên 13-14%/năm. Dự định vay thêm 1 tỷ đồng để hoàn thiện nhà, gia đình chị Hà Linh đã chưa vội vay và tính phương án khác vì lãi suất còn neo cao. Trường hợp này phản ánh một thực tế quan trọng: hạ lãi suất huy động chưa đủ để khơi thông nhu cầu vay nếu người dân lo ngại khoản trả nợ tương lai. Khi nhiều khoản vay mới vẫn có lãi suất hai con số, tâm lý chờ đợi là phản ứng dễ hiểu, không phải dấu hiệu người vay thiếu nhu cầu một cách đơn giản.
Vì vậy, đánh giá hiệu quả chính sách không nên dừng ở số ngân hàng đã giảm lãi hay mức ưu đãi cao nhất. Cần nhìn vào lãi suất áp dụng thực tế, khả năng duy trì sau ưu đãi, tốc độ xét duyệt và việc vốn có đến được doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần vay hay không. Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ thanh khoản và nguồn vốn cho các tổ chức tín dụng, đồng thời hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên. Đây là bước cần thiết, nhưng người vay chỉ cảm nhận được thay đổi khi chi phí vay đủ rõ ràng, hợp lý và quy trình tiếp cận bớt trở ngại.
Kết luận: giảm lãi là bước đầu, chưa phải câu trả lời
Việc cả 46 ngân hàng giảm lãi suất huy động tạo nền tảng thuận lợi để giảm lãi vay, còn các chương trình cho khoản vay cũ, khoản vay mới và lĩnh vực ưu tiên đã đem lại lợi ích cho nhiều khách hàng. Nhưng dữ liệu cho thấy lãi suất cho vay mới giảm chậm hơn, trong khi một bộ phận người dân vẫn ngần ngại vay vì mức lãi sau ưu đãi có thể cao. Do đó, câu trả lời hiện tại là người vay đã có thêm cơ hội, nhưng chưa thể nói tiếp cận vốn đã dễ hơn trên diện rộng. Muốn chính sách phát huy tác dụng, mức giảm cần truyền đến khách hàng minh bạch và nhất quán, thay vì chỉ nổi bật ở các gói ưu đãi có điều kiện. Thước đo sau cùng không phải là ngân hàng đã giảm bao nhiêu, mà là người cần vốn có thể vay với chi phí phù hợp và đủ tự tin để đầu tư, sản xuất hoặc hoàn thành kế hoạch của mình hay không.
