Từ ánh đèn sân khấu đến “kho báu 4.000 năm tuổi”
Hành trình Chi Bảo sưu tập gốm cổ 4000 năm là câu chuyện một nghệ sĩ rời ánh đèn sân khấu để dồn tâm lực vào Bảo tàng Gốm thời dựng nước, nơi gần 500 cổ vật thời dựng nước được ông gìn giữ như một “kho báu 4.000 năm tuổi” có giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt. Thay vì sưu tập như thú vui xa xỉ, anh nhìn cổ vật như sợi dây kéo quá khứ lại gần hiện tại. Trong bảo tàng do anh sáng lập và làm giám đốc, những hiện vật niên đại 4.000 – 3.500 năm được mở cửa cho công chúng đến xem, không phải để trầm trồ sự quý hiếm, mà để tự hỏi người Việt đã khởi đầu văn minh của mình ra sao. Chính lựa chọn này khiến Chi Bảo khác với nhiều “tay chơi cổ vật”: anh chủ động biến bộ sưu tập thành không gian giáo dục di sản chứ không chỉ là bộ sưu tập riêng.
Bảo tàng Gốm thời dựng nước và cái nhìn về di sản
Tại phường An Khánh (TP.HCM), Bảo tàng Gốm thời dựng nước do Chi Bảo sáng lập trưng bày gần 500 hiện vật thuộc các văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Sa Huỳnh… – đúng nghĩa một kho cổ vật thời dựng nước sống động. Dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2.9, bảo tàng khai mạc triển lãm chuyên đề “Báu vật từ cội nguồn”, giới thiệu 25 hiện vật gốm tiêu biểu từ ba sưu tập: Phùng Nguyên, bình tạo hình bò Phùng Nguyên và Sa Huỳnh – Đông Sơn. Theo cách Chi Bảo chia sẻ, “báu vật” không nằm ở giá trị vật chất mà ở khả năng khiến người hôm nay nhận ra mình đã bắt đầu từ đâu. Đó là quan điểm đáng gờm trong giới sưu tập, vì nó dịch chuyển trọng tâm từ sở hữu sang kết nối. Khi ông nói di sản chỉ có ý nghĩa khi tạo được tình cảm, anh đang thách thức cách nhìn lạnh lùng của nhiều người với lịch sử.
Bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc: bảo vật quốc gia gốm trong tay một diễn viên
Đỉnh cao trong hành trình Chi Bảo sưu tập gốm là việc anh sở hữu bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc – một bảo vật quốc gia gốm được Thủ tướng Chính phủ công nhận. Hiện vật này có niên đại khoảng 4.000 – 3.800 năm, cao 21 cm, đường kính miệng 24 cm, nặng hơn 1 kg, được chế tác từ đất nung loại gốm cứng với xương gốm pha vụn vỏ nhuyễn thể và lớp áo gốm màu xám hồng đặc trưng. Cấu trúc chia hai phần rõ rệt: phần bát phía trên hình phễu, miệng loe có gờ, gắn với chân đế hình trụ cao, loe xiên có hai lỗ xuyên thấu đối xứng. Bát bồng được sưu tầm tại huyện Hậu Lộc cũ, Thanh Hóa, và còn gần như nguyên vẹn – điều hiếm thấy với gốm cổ 4000 năm. Với Chi Bảo, đây là chứng tích về tư duy thẩm mỹ, kỹ nghệ chế tác của cư dân Việt cổ thời kim khí, không chỉ là vật trưng bày đẹp mắt.
Chõ gốm Đông Sơn và áp lực gìn giữ bảo vật quốc gia
Bên cạnh bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc, Chi Bảo còn sở hữu chõ gốm Đông Sơn ký hiệu ZGK 327 – bảo vật quốc gia mà anh tự hào nhất trong bộ sưu tập. Chiếc chõ được phát hiện tại xã Đông Tiến, Đông Sơn (Thanh Hóa cũ), là một trong vỏn vẹn bảy chiếc chõ gốm văn hóa Đông Sơn được khảo cổ ghi nhận, và là chiếc nguyên vẹn, lớn nhất với hình dáng cân đối, hoa văn đặc trưng, được tạo từ đất sét pha cát và bã thực vật, nung ở khoảng 800 – 900 °C. Theo quyết định công nhận, đến nay Chi Bảo đã nắm trong tay hai bảo vật quốc gia, gồm bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc và chõ gốm Đông Sơn. Anh thừa nhận áp lực: “Nếu có vấn đề gì xảy ra xoay quanh bảo vật quốc gia sẽ ảnh hưởng đến nhiều người… đảm bảo an ninh, di chuyển cẩn thận, đúng quy trình”. Nhiều người chỉ thấy hào quang danh hiệu, còn người sở hữu phải sống cùng trách nhiệm nặng nề ấy mỗi ngày.
Từ bộ sưu tập cá nhân đến trách nhiệm cộng đồng
Điều đáng nói ở câu chuyện Chi Bảo sưu tập gốm không phải số lượng cổ vật mà là cách anh biến chúng thành nguồn lực văn hóa cho cộng đồng. Các hiện vật quý niên đại 4.000 – 3.500 năm được trưng bày công khai tại bảo tàng ở An Khánh đến ngày 5.9, mở cơ hội tiếp cận cho mọi tầng lớp. Cùng lúc, cơ quan văn hóa địa phương khẳng định đã hướng dẫn chính quyền, cơ quan chức năng, nhà sưu tập về việc gìn giữ, bảo vệ, phát huy giá trị bảo vật quốc gia và sẵn sàng phối hợp thực hiện chuyên đề, trưng bày giới thiệu tới công chúng. Chi Bảo nói anh muốn góp một phần sức nhỏ để tình yêu di sản trở thành hành trang không thể thiếu của thế hệ trẻ. Nhìn cách anh kiên trì mở cửa “kho báu 4.000 năm tuổi”, có thể nói bộ sưu tập gốm cổ 4000 năm này đã vượt khỏi phạm vi một thú chơi, trở thành lời mời gọi người Việt nhìn lại cội nguồn của mình.
