“Lối sống bà ngoại Ý” là gì và vì sao đáng học?
Lối sống bà ngoại Ý là cách sống chậm, ấm áp và tiết kiệm, ưu tiên thời gian cho bản thân, những mối quan hệ gần gũi, bữa ăn giản dị và nhịp sống ít vội vã, nhờ đó giúp cơ thể và tinh thần hồi phục tự nhiên mà không phụ thuộc vào sản phẩm hay thủ thuật đắt tiền. Đây chính là một cách sống thọ như người Ý mà ngày càng nhiều người muốn bắt chước. Ở các quán cà phê Ý, các bà cụ thường chỉ ngồi nhâm nhi, nhìn phố phường thay vì vừa uống vừa lướt điện thoại; với họ, “cà phê không phải để uống vội - mà để ngồi lại với chính mình”. Điều này trái ngược hoàn toàn với lối sống luôn phải tối ưu hóa, chạy theo hiệu suất của nhiều người trẻ.
Dolce far niente: phong cách sống chậm có lợi cho tuổi thọ
Người Ý có một khái niệm rất đẹp: “dolce far niente” – “cái ngọt ngào của việc chẳng làm gì cả”. Nghe có vẻ lười biếng, nhưng thực tế đây là một trong những thói quen sống khỏe hiệu quả nhất: cho phép cơ thể và não bộ được nghỉ, thay vì bắt chúng hoạt động liên tục. Nhà trị liệu tâm lý Jonathan Alpert ở New York nhận xét sức hút của phong cách này đến từ giấc mơ về cuộc sống chậm rãi, ấm áp, chân thật hơn, trong bối cảnh nhiều người trẻ kiệt sức vì biến cả đời mình thành nội dung để đăng. Nghịch lý là càng cố làm nhiều việc cùng lúc để “hiệu quả hơn” thì mức stress lại tăng cao. Ngược lại, những người biết sống trọn vẹn trong hiện tại thường già đi khỏe mạnh hơn và có sức bật tinh thần tốt hơn khi gặp khó khăn.
Muốn sống thọ như người Ý, bạn không cần áo lụa hay quán cà phê sang trọng; đôi khi, “liều thuốc” chống áp lực chỉ là một tách cà phê, nhưng uống trong yên tĩnh, không làm gì khác. Đó là phong cách sống chậm đúng nghĩa: giảm kích thích, tăng cảm nhận. Áp dụng ở Việt Nam rất dễ: tắt thông báo điện thoại 15 phút vào buổi sáng, ngồi trên ban công hoặc hiên nhà, uống trà hay cà phê và chỉ nhìn cây cối, hàng xóm, bầu trời. Lặp lại điều này mỗi ngày, bạn đang xây dần một nền tảng tuổi thọ không tốn kém.
Nguyên tắc của bác sĩ Mỹ: ngủ kỹ, bớt căng và ăn uống cân bằng
Để lối sống bà ngoại trở thành những thói quen sống khỏe cụ thể, hãy nghe gợi ý từ Tiến sĩ Annu Navani, Giám đốc y khoa tại Le Reve Wellness ở San Jose, California (Mỹ). Bà nhấn mạnh: thay vì săn lùng “bí quyết trường sinh”, mỗi người nên bắt đầu từ những thay đổi đơn giản và ít tốn kém trong sinh hoạt hàng ngày. Theo Navani, điều đáng quan tâm không phải số năm sống, mà là khoảng thời gian ta sống khỏe mạnh, còn khả năng vận động và tận hưởng cuộc sống – tức “healthspan”. Y học hiện đại có thể giúp con người sống lâu hơn, nhưng kỳ vọng ai cũng dễ dàng đạt 120 hay 130 tuổi là thiếu thực tế. Câu hỏi quan trọng hơn: mỗi ngày hiện tại có chất lượng không? Và câu trả lời nằm ở bốn trụ cột: giấc ngủ, quản lý căng thẳng, ăn cân bằng và vận động đều.
Giấc ngủ là nền móng. Người trưởng thành được khuyên nên ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm để cơ thể có đủ thời gian nghỉ và phục hồi. Nhưng ngủ lâu chưa đủ, phải ngủ sâu: hạn chế ăn trong 3–4 giờ trước khi ngủ, tránh dùng laptop sát giờ đi ngủ vì não vẫn bị kích thích. Thay vào đó, hãy dành khoảng thời gian cuối ngày cho thiền, viết nhật ký hoặc thực hành lòng biết ơn – những hoạt động rất “bà ngoại” và không hề tốn tiền. Một lịch ngủ đều đặn, môi trường yên tĩnh, tối và thoáng là nền tảng tuổi thọ không tốn kém mà ai cũng có thể bắt đầu từ tối nay.
Ăn như bà ngoại: không siêu thực phẩm, chỉ cần đủ và đều
Nếu mạng xã hội khiến bạn tin rằng muốn sống thọ phải uống đủ loại “siêu thực phẩm”, thì lối sống bà ngoại Ý dạy điều ngược lại. Trên bàn ăn của họ thường là rau củ theo mùa, đĩa mì đơn giản, chút pho mát, trái cây tráng miệng – không phụ thuộc bột thần dược. Điều này tương đồng với khuyến nghị dinh dưỡng mà Tiến sĩ Annu Navani nhắc tới: một chế độ ăn lành mạnh không đồng nghĩa phải mua sản phẩm đắt tiền chống lão hóa; quan trọng là ăn đa dạng, ưu tiên rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein phù hợp, có thể dùng sữa ít béo hoặc không béo khi cần. Trong khi đó, đường thêm vào, chất béo bão hòa và natri nên được kiểm soát.
Điều đáng nói là không có một thực đơn sống thọ như người Ý áp dụng cho tất cả; chế độ ăn cần điều chỉnh theo tuổi, sức khỏe, nhu cầu mỗi người. Vì vậy, theo Navani, thay vì liên tục săn một loại thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung được quảng bá như “chìa khóa” chống lão hóa, việc duy trì ăn cân bằng lâu dài có ý nghĩa thiết thực hơn. Bạn không cần chi thêm tiền, mà cần ăn gần với bếp nhà: thêm một đĩa rau luộc vào bữa cơm, thay nước ngọt bằng nước lọc hay nước trái cây tươi, bớt đồ chiên rán. Đó là tuổi thọ không tốn kém đúng tinh thần lối sống bà ngoại.
Vận động kiểu bà ngoại: mạnh để tự lập đến già
Các bà ngoại Ý hiếm khi “tập gym”, nhưng họ luôn vận động: đi chợ, leo cầu thang, khiêng giỏ đồ, tự dọn nhà. Đây là triết lý quan trọng mà Tiến sĩ Navani nhấn mạnh: vận động thường xuyên và tập luyện sức mạnh là trụ cột của tuổi thọ. Theo hướng dẫn, người trưởng thành nên có ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần hoặc 75 phút cường độ cao, cùng với các bài tăng cường cơ bắp ít nhất 2 ngày/tuần. Với người từ 50 tuổi trở lên, rèn sức mạnh cơ bắp càng quan trọng, vì khối lượng và sức mạnh cơ bắp suy giảm theo tuổi, ảnh hưởng khả năng vận động, sức khỏe xương và sự độc lập khi về già.
Điểm hay là tuổi thọ không tốn kém vẫn nằm trong tầm tay, kể cả khi bạn bắt đầu muộn. Theo Navani, hiểu lầm phổ biến là phải chăm sóc tuổi thọ từ rất trẻ mới có tác dụng, trong khi bà gặp nhiều bệnh nhân bắt đầu thay đổi lối sống ở tuổi 55 hoặc 60, và dù bắt đầu ở độ tuổi nào, việc duy trì thói quen lành mạnh vẫn có giá trị. Không phải ai cũng cần tập luyện cường độ cao; người lớn tuổi hoặc có bệnh nền nên chọn mức vận động phù hợp và có thể cần hướng dẫn chuyên gia. Tinh thần “bà ngoại Ý” là: ngày nào cũng cử động – đi bộ quanh xóm, tập bài tay chân nhẹ nhàng, xách túi đồ thay vì ngồi yên. Mục tiêu không phải sống mãi, mà là có thêm nhiều năm sống khỏe, năng động và giữ được chất lượng cuộc sống.
