Tuyến giáp: tuyến nhỏ ở cổ nhưng là “bộ điều khiển trung tâm” của cơ thể
Tuyến giáp là một tuyến nội tiết nhỏ nằm ở phía trước vùng cổ, sản xuất hormone T3, T4 và Calcitonin để điều hòa quá trình trao đổi chất, nhịp tim, thần kinh, sinh sản và sức khỏe xương, từ đó ảnh hưởng đến hầu hết hoạt động sống của cơ thể. Đây không phải là “tuyến phụ” có thì tốt, mất cũng được, mà là bộ điều khiển nền tảng cho sức khỏe toàn thân. Hormone tuyến giáp T3 và T4 kiểm soát tốc độ chuyển hóa, quyết định cách cơ thể sử dụng chất béo, protein, carbohydrate để tạo năng lượng. Cách tuyến giáp hoạt động sẽ phản ánh rất rõ qua cân nặng, mức năng lượng mỗi ngày, khả năng chịu lạnh, nhịp tim và cả tâm trạng của bạn. Nếu không hiểu chức năng tuyến giáp, bạn gần như “mù mờ” trước nhiều triệu chứng mơ hồ như mệt mỏi kéo dài, tăng hoặc giảm cân bất thường.
Chức năng tuyến giáp số 1: Điều hòa chuyển hóa năng lượng và thân nhiệt
Nếu phải chọn một từ khóa để mô tả tuyến giáp, đó là “chuyển hóa”. Tuyến giáp là tuyến nội tiết quan trọng sản xuất hormone T3, T4 và Calcitonin giúp điều hòa nhiều hoạt động sống của cơ thể, đặc biệt là chuyển hóa năng lượng. Hormone tuyến giáp T3 và T4 giúp kiểm soát tốc độ chuyển hóa của cơ thể, ảnh hưởng đến cách các tế bào sử dụng chất béo, protein và carbohydrate để tạo năng lượng. Nói cách khác, tuyến giáp và chuyển hóa gắn chặt với nhau: tuyến giáp hoạt động quá mức, cơ thể “đốt” năng lượng nhanh, gây sụt cân, hồi hộp, nóng bức; tuyến giáp suy, chuyển hóa chậm lại, bạn dễ tăng cân, luôn thấy lạnh, thiếu sức sống. Tuyến giáp cũng giúp cơ thể sản sinh và sử dụng năng lượng để tạo nhiệt, từ đó duy trì thân nhiệt ổn định và giúp cơ thể thích nghi với thay đổi môi trường. Bỏ qua sức khỏe tuyến giáp đồng nghĩa bỏ qua bộ máy tạo nhiệt và năng lượng của chính mình.
Chức năng tuyến giáp số 2 và 3: Tim mạch, miễn dịch và sức khỏe tinh thần
Một sai lầm thường gặp là chỉ nghĩ tuyến giáp liên quan đến chuyển hóa mà quên mất trái tim và não bộ cũng “phụ thuộc” tuyến này. Hormone tuyến giáp có vai trò điều hòa hoạt động của hệ tim mạch bằng cách ảnh hưởng đến nhịp tim, lực co bóp cơ tim và lưu lượng máu; khi nồng độ hormone thay đổi, người bệnh có thể tim đập nhanh, đánh trống ngực, rối loạn nhịp hoặc biến đổi huyết áp, từ đó tăng nguy cơ biến chứng tim mạch. Đồng thời, thiếu hoặc thừa hormone tuyến giáp có thể gây khó tập trung, lo âu, dễ cáu gắt, suy giảm trí nhớ và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Đây là lý do rất nhiều trường hợp rối loạn cảm xúc, mất ngủ, mệt mỏi kéo dài thực chất là biểu hiện của bệnh tuyến giáp. Theo các bác sĩ nội tiết, “nhiều bệnh tuyến giáp có thể được kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách”.
Chức năng tuyến giáp số 4, 5: Phát triển trẻ em, sinh sản và hệ xương
Ở trẻ em, hormone tuyến giáp là yếu tố thiết yếu cho sự phát triển thể chất và trí tuệ; chúng tham gia vào quá trình phát triển não bộ, hệ thần kinh và tăng trưởng chiều cao, nên thiếu hormone giai đoạn đầu đời có thể khiến trẻ chậm phát triển, giảm khả năng học tập và ảnh hưởng nhận thức. Ở người trưởng thành, tuyến giáp có mối liên hệ chặt chẽ với chức năng sinh sản ở cả nam và nữ; rối loạn có thể gây rối loạn kinh nguyệt, giảm khả năng thụ thai hoặc biến chứng thai kỳ. Bên cạnh đó, tuyến này còn sản xuất Calcitonin – hormone giúp điều hòa canxi trong máu và góp phần bảo vệ hệ xương. Nói cách khác, chức năng tuyến giáp tốt là điều kiện tiên quyết để trẻ phát triển đúng chuẩn, người trưởng thành duy trì khả năng sinh sản và giảm nguy cơ loãng xương, gãy xương khi lớn tuổi.
Bệnh tuyến giáp: Khi “bộ điều khiển trung tâm” trục trặc và cách tự bảo vệ
Bệnh tuyến giáp là thuật ngữ chỉ các bất thường về cấu trúc như bướu cổ, nhân giáp, ung thư hoặc chức năng như cường giáp, suy giáp của tuyến giáp; khi chức năng này rối loạn, lượng hormone tiết ra quá nhiều hoặc quá ít sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ hoạt động sống của cơ thể. Các bệnh tuyến giáp thường gặp gồm suy giáp, cường giáp, viêm tuyến giáp, Basedow, Hashimoto, bướu cổ, nhân giáp và ung thư tuyến giáp. Tin tốt là sức khỏe tuyến giáp có thể được chủ động bảo vệ: bổ sung i-ốt hợp lý, ăn uống cân bằng, hạn chế stress, sinh hoạt lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bất thường. Nhiều bệnh tuyến giáp có thể kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm và điều trị đúng. Nếu bạn có cổ to bất thường, thay đổi cân nặng khó giải thích, tim đập nhanh, mệt mỏi kéo dài hay rối loạn kinh nguyệt, hãy đi khám tuyến giáp thay vì “chịu đựng cho qua”.
