Kỷ niệm 25 năm 11/9: Khi nước Mỹ tạm dừng để nhớ lại
Kỷ niệm 25 năm 11/9 là chuỗi sự kiện tưởng niệm 9/11 trên khắp nước Mỹ và thế giới, nơi các nghi lễ, phút mặc niệm và bài phát biểu được tổ chức nhằm tưởng nhớ 2.977 nạn nhân, đồng thời nhìn lại cách vụ tấn công khủng bố Mỹ đã định hình an ninh, ngoại giao và đời sống xã hội toàn cầu trong suốt một phần tư thế kỷ.
Tại Quảng trường Tưởng niệm 11/9 ở Manhattan, hình ảnh một người lính Mỹ đứng lặng bên hồ nước phản chiếu đã trở thành biểu tượng cho không khí trầm mặc của ngày kỷ niệm 25 năm 11/9. Thân nhân nạn nhân lần lượt đọc tên những người đã mất, xen kẽ là các phút im lặng trùng với thời điểm từng máy bay lao vào mục tiêu. Một phút im lặng bổ sung được dành cho những người sau này mắc bệnh và qua đời do hít phải bụi độc từ đống đổ nát – lời nhắc rằng cái giá của thảm kịch không dừng lại ở con số tử vong ban đầu.
Vụ tấn công khủng bố Mỹ: Con số, nỗi đau và ký ức không khép lại
Để hiểu ý nghĩa của các lễ tưởng niệm hôm nay, cần nhìn thẳng vào quy mô bi kịch mà lịch sử đã ghi lại. Theo các tài liệu, sáng 11/9/2001, bốn máy bay chở khách của Mỹ bị không tặc chiếm quyền kiểm soát và biến thành những “tên lửa có điều khiển”, lao vào các mục tiêu mang tính biểu tượng ở New York và Washington, D.C., trong khi chiếc thứ tư rơi xuống một cánh đồng ở Pennsylvania sau khi hành khách chống trả.
Hai máy bay lần lượt đâm vào hai tòa tháp 110 tầng của Trung tâm Thương mại Thế giới, khiến cả thành phố chìm trong khói lửa trước khi cả hai tòa sụp đổ trong những đám mây bụi khổng lồ. Máy bay thứ ba phá hủy mặt phía Tây Lầu Năm Góc – trụ sở quân đội Mỹ. Tổng cộng 2.977 người, không tính 19 kẻ không tặc, đã thiệt mạng, trong đó có 246 hành khách và thành viên phi hành đoàn trên bốn máy bay, 2.606 người tại khu tháp đôi và 125 người ở Lầu Năm Góc. Đây không chỉ là thống kê lạnh lùng; đó là 2.977 câu chuyện đời bị cắt ngang, trong đó có bé gái 2 tuổi và cụ ông 82 tuổi.
Di sản lịch sử Mỹ: An ninh, ngoại giao và cái bóng dài của 11/9
Một phần tư thế kỷ sau, kỷ niệm 25 năm 11/9 buộc nước Mỹ phải tự hỏi: di sản lịch sử Mỹ mà vụ tấn công để lại là gì – sức mạnh vượt lên hay vòng xoáy sợ hãi vĩnh viễn? An ninh hàng không được siết chặt trên toàn thế giới sau các vụ tấn công 11/9, biến việc lên máy bay thành một trải nghiệm an ninh dày đặc mà hành khách hôm nay đôi khi quên mất lý do hình thành.
Tại Mỹ, Bộ An ninh Nội địa được lập ra với nhiệm vụ ngăn chặn các vụ tấn công khủng bố tiếp theo – một bước tái cấu trúc lớn của bộ máy nhà nước. Nhưng cái bóng 11/9 không chỉ nằm ở an ninh. Các nguồn tư liệu nhấn mạnh rằng, “một phần tư thế kỷ sau thảm họa, những hệ quả về an ninh, chính sách đối ngoại và sức khỏe cộng đồng vẫn tiếp tục được ghi nhận”. Những cuộc chiến, các chương trình giám sát và tranh cãi về quyền tự do công dân đều là phần của di sản ấy, đặt ra câu hỏi: nhân danh an ninh, thế giới đã đánh đổi bao nhiêu?
Từ New York đến Kabul, Gaza và Indonesia: Bài học toàn cầu về bạo lực và an ninh con người
Nhìn rộng hơn, tưởng niệm 9/11 chỉ có ý nghĩa khi được đặt cạnh những khủng hoảng đang diễn ra khắp thế giới. Trong khi nước Mỹ thắp nến tưởng nhớ nạn nhân, tại Afghanistan, khoảng 2,4 triệu bé gái bị ngăn cản hoàn thành trung học do các chính sách hạn chế giáo dục kể từ khi lực lượng Taliban trở lại nắm quyền, con số này tăng khoảng 200.000 chỉ sau một năm. Không thể viện dẫn an ninh hay truyền thống như tấm lá chắn cho việc tước đi tương lai của cả một thế hệ.
Tại Dải Gaza, những đứa trẻ chứng kiến tang lễ của bạn bè khi các cuộc tấn công khiến ít nhất 1.358 người thiệt mạng và 4.541 người bị thương kể từ khi lệnh ngừng bắn được tuyên bố; 91% hộ gia đình đối mặt tình trạng thiếu nước từ mức vừa đến nghiêm trọng, hệ thống y tế và vệ sinh bị quá tải. Ở Indonesia, gần 300.000 ha rừng bị cháy, hơn 12,5 triệu người hít khói, và hơn 180.000 ca bệnh đường hô hấp được ghi nhận chỉ tính đến ngày 9/9. Những con số này cho thấy: nếu chỉ chăm chăm vào “an ninh chống khủng bố” mà quên an ninh con người, thế giới sẽ tiếp tục tái sản xuất đau thương dưới những hình thức khác.
Ghi nhớ để thay đổi: Kết luận cho kỷ niệm 25 năm 11/9
Các sự kiện kỷ niệm 25 năm 11/9 khẳng định một sự thật khó chối bỏ: ký ức không phải để trưng bày trong bảo tàng, mà để soi chiếu hiện tại và buộc chúng ta thay đổi. Khi thân nhân nạn nhân đọc tên người đã khuất và cúi đầu trong những phút im lặng, họ nhắc nhở rằng từng cái tên đều mang theo một trách nhiệm – không lặp lại sai lầm, không để bạo lực trở thành câu trả lời mặc định cho bất cứ xung đột nào.
Một đài tưởng niệm và bảo tàng đã được xây dựng tại khu Ground Zero, nơi những tòa nhà mới trỗi dậy trên nền cũ, như cách nước Mỹ khẳng định sức sống sau đổ nát. Nhưng nếu di sản lịch sử Mỹ sau 11/9 chỉ dừng ở bê tông, thép và lễ tưởng niệm, thì chúng ta đã bỏ lỡ bài học chính: an ninh không thể bền vững nếu tách rời công lý, quyền con người và sự đồng cảm với mọi nạn nhân – dù họ ở New York, Kabul, Gaza hay bên những cánh rừng cháy ở Indonesia. Nhớ 11/9, rốt cuộc, là để không chấp nhận thêm bất cứ ngày 11/9 nào khác, ở bất kỳ nơi đâu.
