Gen Z khởi nghiệp nông sản: Từ nông sản vùng miền đến câu chuyện thương hiệu
Gen Z khởi nghiệp nông sản là xu hướng những người trẻ dùng tư duy thương hiệu, công nghệ và tình yêu quê hương để biến nông sản vùng miền vốn bị bỏ quên hoặc giá trị thấp thành sản phẩm OCOP đặc sản, tạo chuỗi kinh doanh ẩm thực bền vững gắn với văn hóa địa phương và sinh kế nông dân. Thay vì rời bỏ ruộng đồng, họ chọn quay về với trái cây dân dã, món bánh truyền thống để tạo dựng mô hình kinh doanh vừa có lãi, vừa giữ gìn di sản. Đây không phải kiểu khởi nghiệp chạy theo trào lưu, mà là lựa chọn có chủ đích: lấy bản sắc làm lợi thế cạnh tranh, lấy cộng đồng quê mình làm đối tác cùng phát triển. Trong bối cảnh đặc sản vùng miền ngày càng được quan tâm, bài toán đặt ra cho các địa phương không còn là thiếu sản phẩm, mà là thiếu cách kể chuyện và thiếu người trẻ đủ dám làm để đưa sản phẩm ấy vào đời sống hiện đại. Gen Z bước vào khoảng trống đó, mang theo kỹ năng số, tư duy marketing và một hệ giá trị đề cao tính bền vững. Họ nhìn thấy ở trái lêkima, ở bánh gai, xíu páo, kẹo sìu châu… không chỉ là hương vị tuổi thơ, mà là cơ hội xây dựng thương hiệu địa phương, kết nối nông dân với thị trường và trả lại vị thế xứng đáng cho nông sản quê hương.
Thành Nam Hương Ký: Khi tình yêu quê hương trở thành chiến lược kinh doanh
Tiêu biểu cho làn sóng Gen Z khởi nghiệp nông sản là dự án Thành Nam Hương Ký, được xây dựng bởi 5 sinh viên Trường Đại học FPT gồm Vũ Mạnh Thắng, Nguyễn Thị Thuỷ, Phạm Thuận An, Phạm Quỳnh Hương và Lê Thị Ngọc Linh. Họ không khởi đầu từ phòng họp mà từ ký ức về hương vị Nam Định, biến tình yêu quê hương thành động lực kinh doanh. Nhóm sinh viên này nhận được sự hướng dẫn chuyên môn của tiến sĩ Đoàn Thị Thanh Hương – giảng viên Đại học FPT Hà Nội – trong việc định hướng chiến lược, hoàn thiện mô hình kinh doanh và nâng cao tính khoa học trong sản xuất lẫn xây dựng thương hiệu. Điểm đáng nói là họ chọn cách đi ngược: không phát minh món mới mà tập trung vào những sản phẩm đã quá quen thuộc với người dân Nam Định như Bánh Gai, Bánh Xíu Páo, Kẹo Sìu Châu và Kẹo Dồi. Chính sự "quen thuộc" này thường khiến đặc sản không bước ra khỏi lũy tre làng vì bị xem là bình thường, không có gì để kể. Gen Z ở Thành Nam Hương Ký phản biện cách nghĩ đó: họ tin rằng thứ duy nhất thiếu ở đặc sản quê hương là một câu chuyện được kể lại bằng ngôn ngữ của người trẻ – rõ ràng, gần gũi và có chiến lược.
Kết nối di sản với công nghệ: Gen Z làm mới đường đi của đặc sản
Nếu thế hệ trước giữ đặc sản bằng bí quyết gia truyền, thì Gen Z bổ sung thêm tầng mới: dữ liệu, QR Code, website, nội dung số. Thành Nam Hương Ký kế thừa những giá trị truyền thống của các sản phẩm Nam Định nhưng đồng thời xây dựng cách tiếp cận phù hợp với thị trường hiện đại, trong đó có việc ứng dụng QR Code trên bao bì để khách hàng tìm hiểu nguồn gốc, câu chuyện và quy trình sản xuất của từng sản phẩm. Đây là cách làm thông minh: biến mỗi gói bánh, viên kẹo thành một cánh cửa dẫn vào văn hóa Thành Nam, thay vì chỉ là món quà ăn vội. Dự án còn hướng tới phát triển website và các kênh truyền thông trực tuyến để đưa thông tin về đặc sản Nam Định đến gần hơn với người tiêu dùng. Trong thời đại người trẻ mua hàng dựa trên câu chuyện và trải nghiệm, không có hiện diện số đồng nghĩa với biến mất khỏi cuộc chơi. Thành Nam Hương Ký hiểu điều đó, nên họ đầu tư storytelling, đổi mới bao bì, xây dựng hình ảnh thương hiệu trẻ trung – nhưng bản sắc vẫn là Nam Định, không phải một phiên bản vô danh của đồ ăn đường phố. Hành trình của họ là minh chứng rõ ràng rằng bảo tồn di sản ẩm thực không mâu thuẫn với khởi nghiệp, nếu người làm dám đặt văn hóa lên ngang hàng với lợi nhuận.
Chuỗi giá trị bền vững: Không chỉ bán bánh, mà nâng vai trò của cả cộng đồng
Một yếu tố then chốt để kinh doanh ẩm thực bền vững là không thể cắt rời khỏi người làm ra sản phẩm. Thành Nam Hương Ký chọn xây dựng chuỗi giá trị dựa trên hợp tác thay vì thầu lại sản xuất. Dự án hợp tác với các cơ sở sản xuất có kinh nghiệm như Xíu Páo Hạnh Phúc, Công ty TNHH Sản xuất bánh kẹo Thanh Lan và vận hành xưởng sản xuất Bánh Gai riêng, được tư vấn và điều hành bởi nghệ nhân Trần Thị Thanh Huyền với hơn 25 năm kinh nghiệm. Cấu trúc này giúp người thợ lành nghề tiếp tục giữ vai trò trung tâm, đồng thời người trẻ đảm nhận phần việc họ mạnh: thiết kế, thương hiệu, truyền thông số. Không dừng lại ở mục tiêu kinh doanh, dự án còn hướng tới vai trò cầu nối giữa người tiêu dùng và các giá trị ẩm thực truyền thống Nam Định. Chọn tham vọng cầu nối thay vì chỉ là "nhà bán hàng" là lựa chọn có ý nghĩa chính trị của ẩm thực: nó khẳng định rằng mỗi hộ sản xuất, mỗi nghệ nhân, mỗi vùng nguyên liệu xứng đáng được nhìn thấy và được hưởng lợi từ giá trị gia tăng mới. Nhờ đó, đặc sản địa phương đến gần hơn với thị trường hiện đại, câu chuyện văn hóa ẩm thực Thành Nam được lan tỏa, và chuỗi giá trị từ người trồng, người làm đến người bán được giữ tương đối cân bằng.
Từ lêkima đến trải nghiệm số: Khi sản phẩm gắn với hệ sinh thái nội dung
Dù câu chuyện khởi nghiệp từ trái lêkima chưa được kể chi tiết trong các nguồn dẫn, thông điệp chung vẫn rõ: muốn nâng giá trị loại trái cây dân dã miền Tây, người trẻ phải đặt nó vào hệ sinh thái nội dung và trải nghiệm mới, không chỉ vào quầy hàng. Điều này tương đồng với cách một nền tảng báo điện tử phát triển phiên bản thành viên với nhiều chuyên mục và trải nghiệm như tư vấn pháp luật, hỏi chuyện sức khỏe, xem nhật báo sắc nét trên mạng (E-paper) và các chương trình phát trực tiếp sự kiện thời sự nóng. Sản phẩm thông tin ở đó được gắn với dịch vụ, tương tác, không còn là bài viết đứng một mình. Tuổi Trẻ Sao được thiết kế thông thoáng, không có quảng cáo hiển thị trên trang, chuyên mục hay video, giúp người đọc tập trung hơn. Bằng cách đóng góp "Sao", thành viên có thể tặng Sao cho tác giả, đổi quà lưu niệm, đăng ký quảng cáo, mua sắm trực tuyến và tham gia các hoạt động trên nền tảng. Theo chính đơn vị phát triển, phiên bản này nhằm nâng cao chất lượng nội dung, tăng khả năng kết nối, tương tác và tạo ra trải nghiệm tích cực hơn cho cộng đồng độc giả. Về bản chất, đó là cùng một triết lý với Gen Z khởi nghiệp nông sản: sản phẩm chỉ là điểm bắt đầu, giá trị nằm ở cách xây hệ sinh thái xung quanh – từ câu chuyện, công nghệ đến cộng đồng.
