Du lịch ẩm thực Việt Nam: từ món ăn đến chuỗi giá trị
Du lịch ẩm thực Việt Nam là mô hình phát triển điểm đến dựa trên đặc sản địa phương, trong đó món ăn và nông sản không chỉ phục vụ nhu cầu ăn uống mà còn được tổ chức thành chuỗi trải nghiệm, kể câu chuyện về văn hóa, lịch sử, con người và sinh kế của cộng đồng bản địa, từ cánh đồng đến bàn ăn và cả thị trường toàn cầu.Ẩm thực chỉ thực sự trở thành sản phẩm du lịch khi được đặt trong chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ bảo tồn nguồn nguyên liệu, nâng cao chất lượng chế biến, xây dựng thương hiệu, tổ chức không gian trải nghiệm đến quảng bá và tiêu thụ. Đây là bước chuyển tư duy quan trọng: thay vì bán nguyên liệu thô, địa phương tạo giá trị gia tăng qua chế biến sâu, đóng gói hiện đại và gắn với dịch vụ du lịch. Trong xu hướng du lịch trải nghiệm, ẩm thực ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc định hình hình ảnh điểm đến và là cầu nối để du khách khám phá di sản ẩm thực địa phương.
Bắc Ninh: xây thương hiệu điểm đến từ di sản ẩm thực
Bắc Ninh cho thấy một bài học rõ ràng: không thể phát triển du lịch bền vững nếu xem ẩm thực chỉ là “phần phụ” trong tour tham quan. Sau khi hợp nhất, tỉnh sở hữu nguồn tài nguyên ẩm thực phong phú, hội tụ tinh hoa vùng Kinh Bắc và trung du, miền núi với những đặc sản như bánh phu thê, bánh tẻ, rượu làng, vải thiều, gà đồi… gắn với lịch sử làng nghề và cộng đồng cư dân. Ở nhiều điểm, ẩm thực đã trở thành phần không thể thiếu trong hành trình trải nghiệm của du khách. Bắc Ninh tổ chức không gian thưởng thức món bản địa tại khu du lịch sinh thái, vùng cây ăn quả, bản du lịch cộng đồng, khu tâm linh – sinh thái, kết hợp cả ăn, mua sắm, và tìm hiểu văn hóa. Cùng với khai thác làm gia tăng giá trị, tỉnh đẩy mạnh quảng bá ẩm thực qua hội chợ, liên hoan, chương trình xúc tiến tại nhiều địa phương khác. Với nền tảng văn hóa đặc sắc cùng hệ thống đặc sản phong phú, Bắc Ninh có đủ điều kiện để xây dựng thương hiệu du lịch ẩm thực riêng.
Phú Quốc và bài toán đặc sản địa phương OCOP trong hệ sinh thái mới
Nếu Bắc Ninh đi từ di sản làng nghề thì Phú Quốc chọn lối đi hiện đại hơn: chuẩn hóa đặc sản địa phương OCOP để bước vào thị trường quốc tế. Hòn đảo này đang phát triển hệ sinh thái “du lịch – thương mại – nông lâm thủy sản”, trong đó sản phẩm OCOP giữ vai trò trung tâm để bảo tồn di sản ẩm thực địa phương, tạo hàng hóa giá trị cao và củng cố kinh tế biển đảo. Theo cơ quan chuyên môn tại đây, Phú Quốc hiện có 68 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên của 18 chủ thể, gồm 45 sản phẩm 3 sao, 14 sản phẩm 4 sao và 9 sản phẩm 5 sao. Đây là kết quả của bước chuyển từ bán nguyên liệu thô sang sản phẩm chế biến sâu, kèm bao bì hiện đại. "Local authorities support businesses in displaying OCOP products at airports, night markets, major retail outlets and luxury resorts, helping introduce Phú Quốc's culture and heritage to international visitors". Du khách có thể tham quan nhà thùng nước mắm, vườn tiêu, rừng sim, trại nuôi ngọc trai, biến đặc sản từ món quà lưu niệm thành trải nghiệm sống động. Sắp tới, đảo tiếp tục nâng chất sản phẩm, phát triển mặt hàng mới, mở rộng du lịch nông nghiệp, tăng truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh tiếp thị số.
Lấp Vò và cánh đồng Ngọc Đỏ Hương Dứa: nông dân thành “hướng dẫn viên”
Lấp Vò (Đồng Tháp) chứng minh rằng chuỗi giá trị nông sản không nhất thiết phải bắt đầu từ nhà máy, mà có thể khởi đầu từ một ruộng lúa đặc sản. Tại đây, nông dân đang từng bước biến cánh đồng lúa Ngọc Đỏ Hương Dứa và món củ ấu dân dã thành chuỗi du lịch trải nghiệm khép kín. Mô hình du lịch trải nghiệm nông nghiệp đang dần thành hình, kết hợp quy trình canh tác giống lúa đặc sản với tinh hoa ẩm thực bản địa. Nền tảng hệ sinh thái này bắt đầu hơn 10 năm trước, khi ông Nguyễn Anh Dũng lai tạo và phục tráng thành công giống lúa Ngọc Đỏ Hương Dứa; giống này được hợp tác xã bao tiêu với giá 9.500 đồng/kg, trong khi gạo thành phẩm bán lẻ hơn 40.000 đồng/kg, thị trường tiêu thụ ổn định. Du khách đến đây được xắn quần lội bùn, phơi lúa, vận hành máy xay xát và tự nấu nồi cơm từ chính hạt gạo do mình làm ra. Việc huy động cộng đồng tham gia chuỗi dịch vụ giúp giải quyết việc làm mùa nông nhàn, nâng thu nhập hộ gia đình và tạo hệ sinh thái du lịch chia sẻ, phát triển du lịch bền vững.
Sầu riêng Đắk Lắk: khi một loại quả kể câu chuyện về vùng đất
Đắk Lắk đang làm điều mà nhiều vùng trồng cây ăn quả còn chần chừ: đưa nông sản bước ra khỏi “chiếc thùng carton xuất khẩu” để đi vào không gian ẩm thực và văn hóa. Không chỉ xuất hiện với vị thế là trái cây tươi, sầu riêng Đắk Lắk đang bước vào thế giới ẩm thực với vai trò nguyên liệu chế biến đa dạng. Các đầu bếp trong và ngoài nước chứng minh sầu riêng không chỉ dành cho món ngọt, mà còn có thể dùng cho món nóng, sốt, thậm chí lẩu, kết hợp ẩm thực Á – Âu và thay thế một phần đường, chất béo trong chế biến. Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk được định hướng kể câu chuyện hành trình gia tăng giá trị loại quả này thông qua chế biến sâu, sáng tạo sản phẩm mới và xây dựng trải nghiệm văn hóa. Ban tổ chức chọn nghệ thuật ẩm thực là hoạt động truyền thông trọng tâm của Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026. Nếu sản phẩm chế biến từ sầu riêng xuất hiện trong thực đơn nhà hàng, khách sạn, khu du lịch; nếu mỗi điểm tham quan gắn với một món ăn hoặc thức uống mang hương vị riêng, hành trình của du khách sẽ trở thành hành trình trải nghiệm văn hóa và ẩm thực. Khi một loại nông sản có thể kể câu chuyện vùng đất, văn hóa và con người bằng chính hương vị, giá trị của nó không còn đo bằng sản lượng hay giá bán nữa. Ẩm thực đang trở thành mảnh ghép mới trong bức tranh phát triển ngành hàng sầu riêng Đắk Lắk.
